NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
b) Ustrojstvo
 
1. Mitropolije. Dok su u prvom periodu pojedine crkvene opštine bile samostalne i nezavisne jedna od druge, udružile su se tešnje odmah na početku svog slobodnog života. To je bilo potrebno stoga što su jeretici izvrtali jednu i zajedničku veru u koju su verovale sve opštine i odmetali se od crkvenog reda. Tako je moglo da strada jedinstvo crkve. Da se jeretici savladaju i jedinstvo očuva bila je potrebna veća vlast i veći ugled nego što je bio episkop jedne crkvene opštine. Tu potrebu su osećale crkve još u prvom periodu, pa su održavale manje i veće sabore i držale se njihovih zaključaka o veri i poretku.
U novom vremenu nije više crkvi smetala država i sada, kad se mogla na nju i oslanjati, ustanovila je ona stalne više vlasti nad većim pokrajinama. Ona je sve svoje opštine u jednom državnom okrugu stavila pod vlast episkopa koji je stanovao u glavnom gradu toga okruga. Taj episkop je dobio naziv mitropolit, jer se glavni okružni grad zvao metropolis. Potčinjavanje parikija episkopu glavnog okružnog grada – mitropolitu bilo je prirodno. Hrišćanstvo je bilo uhvatilo korena prvo u tim većim gradovima i iz njih je šireno u manje gradove i po selima. Prema tome, manje opštine su i dotle smatrale svojom materom crkvom onu veću opštinu iz koje su dobile veru. U IV v. sprovedena je ta podela svuda.
2. Patrijarhati. U državnoj upravi upravljao je sa nekoliko provincija jedan carski namesnik. I crkva je ustanovila u V v. šire oblasti koje su obuhvatile po nekoliko mitropolija. Tako su nastali patrijarhati. Njima su stavljeni na čelo episkopi najvažnijih mesta u državi koji su već od ranije imali veći ugled. Na stepen patrijarha dignuti su episkopi: aleksandrijski, antiohijski, rimski, carigradski i jerusalimski. Carigradski jer je „Carigrad novi Rim“, a jerusalimski zbog toga što je Jerusalim za hrišćane najsvetije mesto. Tu čast im je dao IV vaseljenski sabor (451. g.). Od V veka nose oni naziv vaseljenskih patrijarha. Istočne mitropolije su bile razdeljene pod upravu četiri patrijarha, dok je za ceo Zapad bio jedini patrijarhat u Rimu.
Upravna podela crkve izvedena je po ugledu na državnu podelu, pa su crkvene oblasti dobile i nazive kakve su imale državne: parikije, eparhije, dijeceze.
Među istočnim patrijarsima zauzeo je ubrzo prvo mesto carigradski. Jerusalimski, antiohijski i aleksandrijski patrijarhati su pali pod vlast osvajača Arapa, te su morali tražiti materijalne i moralne pomoći od carigradskoga. Njegov upliv na te patrijarhate bio je tako veliki da im je sa svojim sinodom do polovine XIX veka imenovao patrijarhe.
3. U većim gradskim opštinama uređena su crkvena nadleštva sa činovništvom da se staraju oko crkvenog dobra, za upravu i rad na milosrđu. Takvi su činovnici bili: ekonomi, hartofilaksi (arhivari), nadzornici nad parohijama i manastirima, čuvari riznica, zastupnici pred građanskim vlastima itd. Oni su bili redovno u đakonskom stepenu. Oni koji su bili uz carigradskog patrijarha bili su ugledniji od ostalih i nosili su uz svoj naziv atribut – „veliki“. Niže osoblje, naročito za milosrđe, bili su paravolani, koji su negovali bolesnike, kopijati-fosori – za sahranjivanje mrtvih i đakonise.
4. Sabori. Počevši od apostolskog doba rešavala je crkva svoja važnija pitanja na saborima. U prvom periodu je održano, za pojedine pokrajine, vrlo mnogo manjih sabora, osobito u Africi. U drugom periodu predala je crkva svu vlast nad sobom opštecrkvenim – vaseljenskim saborima. To su bili skupovi crkvenih starešina iz cele rimske države, pa i iz krajeva van nje. Sazivani su kada je trebalo rešiti neko pitanje koje se tiče cele crkve. Takva su pitanja verske istine koje su vaseljenski sabori utvrđivali u dogmama. Za poredak u celoj crkvi donosili su zakone u kanonima. Cela crkva je priznala te zaključke vaseljenskih sabora za valjane, usvojila ih je i unela u svoj život. Time je crkva postala jedno telo, ma gde mu bili delovi. Osim toga ti su sabori izjednačili način bogosluženja u crkvi i rešavali su veće sporove. Oni su, dakle, ostvarili potpuno jedinstvo Crkve u svemu. Bilo ih je svega sedam.
Prvi je održan u Nikeji na severozapadu Male Azije 325. g., drugi u Carigradu 381. g., treći u Efesu na zapadnoj obali Male Azije 431. g., četvrti u Halkidonu na azijskoj obali Mramornog mora 451. g., peti u Carigradu 553. g., šesti u Carigradu 680. g., sedmi u Nikeji 787. g. – Tako broji vaseljenske sabore Istočna crkva, a Zapadna, ubrajajući u njih i neke svoje pomesne, broji ih oko dvadeset.
Pozive na vaseljenske sabore slao je vladar patrijarsima ili mitropolitima, a oni dalje episkopima. Sve troškove je plaćala država. Sednice je otvarao ili sam vladar ili njegov izaslanik. Na tim saborima su članovi episkopi, no dobijali su reč i prezviteri i đakoni (Atanasije Veliki na I saboru). Glasali su i potpisivali zapisnike samo episkopi. Zaključci vaseljenskih sabora dobijali su carsku sankciju i time su postajali državni zakoni. Tih zaključaka imale su se držati u svojoj upravi sve niže vlasti – patrijarsi, mitropoliti i manji sabori.
5. Osim vaseljenskih sabora održavali su se mnogo češće manji sabori – oblasni ili pomesni. Ti pomesni sabori su bili patrijaraški i mitropolijski. Na njima su rešavana pitanja reda i discipline samo za neku oblast. Prvi vaseljenski sabor je naredio da se sastaju svake godine dva puta: uz časni post i u jesen. Njihovi zaključci su važili u oblasti za koju su doneti.
Odredbe sabora skupljane su u zbornike koji se zovu nomokanoni.
6. Velika je bila zasluga vladara što su sazivanjem vaseljenskih sabora pomogli crkvi da sredi svoj život i što su bdeli nad redom u njoj. No dešavalo se i to da su vladari na svoju ruku izdavali propise za crkvu, pa i dogme, To su činili kadgod i iz političke nužde, jer su u to doba verski razdori stvarali državne razdore. U tome je išao najdalje inače veliki zakonodavac car Justinijan. Crkveni ljudi nisu ćutke primali takve postupke. Oni su i rečju i knjigom branili slobodu crkvenog života. Tako su činili Amvrosije Milanski, Jovan Zlatousti i blaženi Avgustin, koji je napisao znamenitu knjigu o odnošaju crkvene i državne vlasti (De civitate Dei). Takav nepravilan odnos vladara prema crkvi zove se u istoriji cezaropapizam.
Episkopi su i inače upotrebljavali svoju crkvenu vlast i protiv vladara i protiv državnih dostojanstvenika, kada je to bilo potrebno. Amvrosije Milanski je npr. primorao na javno pokajanje Teodosija Velikog zbog nečovečnog postupanja sa pobunjenicima u Solunu.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *