NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
b) Obnavljanje Pećke patrijaršije
 
1. Pećka patrijaršija je obnovljena 1557. g. Uzroci tog velikog događaja u srpskoj crkvenoj i političkoj istoriji ležali su nešto u samom srpskom narodu, a nešto u tadanjim prilikama turske carevine.
a) Sa propašću države nije kod Srba propala i volja za samostalan život. Tu volju su održavale jake uspomene na sv. Savu i svete Nemanjiće uopće, očuvani i porušeni manastiri, svete mošti, mnogobrojne slike starih vladalaca i sva bogata tradicija srpske Crkve. Crkva je, dakle, bila stožer narodnog života. Čim se naš narod snašao u turskom podanstvu pokušao je sa svojim sveštenicima da bar taj stožer učini svojim i samostalnim. Koliko je volje za to bilo vidimo iz rada Pavla mitropolita smederevskog.
b) No i prilike su u Turskoj bile take da je srpska Crkva mogla da ostvari svoje težnje. U vrhovnoj državnoj upravi bilo je dosta poturčenih Srba. Za vreme velikog vezira Mehmeda Sokolovića sačinjavali su balkanski poturčenjaci polovinu vezirskog saveta, a sultanska kancelarija se služila i srpskim jezikom. Prirodno je da su neki od tih državnika naginjali svojem narodu, bar kad je bio u sukobu sa nekim drugim (Peć – Ohrid). Svakako su išli i za tim da Srbe za tursku carevinu raspolože i vežu. Tada je to državi mnogo trebalo. U Evropi je bio huk protiv Turske: papa, Mleci, Španija, Austrija pomišljali su na oslobođenje hrišćanskih naroda ispod Turaka i njihovi poverenici su već i među Srbima potpirivali nezadovoljstvo.
2. U takim prilikama, a na zauzimanje velikog vezira Mehmeda Sokolovića, koji je kao dečak odveden iz manastira Mileševa i poturčen, dozvolio je sultan da se uspostavi pećka patrijaršija. Na čelo joj je postavljen Makarije, bliski rođak velikog vezira Sokolovića.
Tako je srpska Crkva ipak našla načina da i pod tuđom vlasti živi i koliko je moguće napreduje.
Obnovljena pećka patrijaršija obuhvatila je sve Srbe u turskoj carevini, a bezmalo sve Srbe uopće. Kako su Turci u vremenu dok je srpska Crkva bila u sastavu ohridske (1463-1567) pokorili Slavoniju, deo Hrvatske i veći deo Ugarske gde su se Srbi već pre nastanili, to je pećka patrijaršija bila sada prostorom veća nego u vreme cara Dušana. Ona se prostirala od južne liniji Ulcinj – Veles – Štip na sever pod Karpate, a od istočne linije Niš – Oršava – Temišvar – Arad na zapad do hrvatskog primorja i Slovenačke. Naravno, što dalje na zapad i sever bila su srpska naselja ređa.
3. Na širokom prostoru svoje Crkve pregao je „dobri, pravi i krotki čovek“ Makarije da podigne mnoge ogorele i opustele manastire. Obilazio je sve krajeve svoje Crkve, popunjavao je prazne episkopije i osnivao nove, naročito s leve strane Save i Dunava. Time je zanovljen verski život našega naroda, a sve niti toga života stecale su se u Peć. Srbi su se tako našli u jednoj, svojoj, organizaciji i osetili su se jedno. Osećaj jedinstva im je davao snagu. Naravno, život pod Turcima nije bio lak. Najviše je Crkvu tištao veliki danak što ga je morala državi plaćati i postupci nesavesnih turskih činovnika.
4. Srpska crkvena organizacija pod Turcima imala je i jednu političku crtu. Turci su poglavarima avtokefalija priznavali i neka svetovna prava. Crkvene starešine su bile u neku ruku politički poglavari svojih naroda, tzv. milet-baše. To je pravo priznato i srpskom patrijarhu. On je mogao u svome narodu deliti pravdu, zastupao ga je pred državom, odgovarao je za njega, plaćao za njega danak i upravljao narodnim životom uopće. Patrijarsi su, dakle, bili i političke starešine svoga naroda.
Patrijarh Makarije upravljao je srpskom Crkvom oko 17 godina. Zamenio ga je njegov i Mehmedov rođak Antonije, koji mu je i dotle pomagao u upravi. Iza njega su došli patrijarsi Gerasim i Savatije, takođe bliski rođaci vezirovi i pređašnjih patrijaraha.
5. Posle obnovitelja patrijaršije Makarija prvi znamenitiji patrijarh je bio Jovan. U njegovo vreme radi naša Crkva svesno na tome da se narod oslobodi od Turaka. U drugoj polovini XVI. v. nastale su u Turskoj teške prilike. Jedan za drugim su se ređali nesposobni sultani. Zbog toga je u državi zavladala nepoštena uprava koju je bilo teško podnositi. Zbog takih prilika ovladalo je među balkanskim hrišćanima buntovno raspoloženje, a na Zapadu su verovali u skoru propast Turske. Stoga su Španija. Austrija, papska kurija, na mahove i Mleci stajali sa Srbima u vezi i nagovarali ih na ustanak. Kada je Turska 1593. g. zaratila sa Austrijom zaista su izbijali mestimični ustanci među Srbima i Arnautima.
Da je naša Crkva učestvovala u tim ustancima i da je u njoj vladala jedna misao od Peći do Temišvara kazuju nam ustanci iz 1594 g. Te je godine bio duša ustanka u Peći patrijarh a istovremeni ustanak u Banatu vodio je, uz ostale, vršački vladika Todor. Svakako je oba vodio duh Svetoga Save, jer Sinan-paša, kome je bilo povereno da uguši banatski ustanak, spaljuje svetiteljevo telo na Vračaru kraj Beograda 1594 g.
Patrijarh Jovan (1592-1614) vodio je lično pripreme za tzv. ustanak vojvode Grdana. Bio je u pregovorima sa papom Klimentom VIII., sa austrijskim dvorom i drugim evropskim dvorovima. Ustanak je zaista izbio 1614 g. u Crnoj Gori, ali nije uspeo. – Patrijarh Jovan je dokončao život u Carigradu.
6. Naslednik Jovanov bio je patrijarh Pajsije. On se držao prema Turcima pomirljivo, jer su zbog dotadanjih nemira bili prema Crkvi nepoverljivi. Na taj način je popravio položaj srpske Crkve u državi. Pajsije je sedeo najduže na patrijaraškoj stolici od 1614-1647 g. Trudio se da širi pismenost, a i sam je pisao. Napisao je život i službu cara Uroša.
Već u Pajsijevo doba počinje uzdanje naše Crkve i naroda u pravoslavnu Rusiju, a ne u Zapad kao što je dotle bilo. Pajsijev naslednik Gavrilo Rajić išao je lično u Rusiju i tamo je proveo dve godine dana. Kad se vratio Turci su ga pogubili.
7. Za vreme patrijarha Arsenija III Čarnojevića (1674-1690) ratovali su Turci sa Austrijom. U tome ratu su učestvovali i Srbi. Kako je rat u južnoj Srbije nesretno vođen, iselio se Arsenije sa mnogim narodom u austrijske zemlje. Uskoro posle Arsenijeve seobe zauzeo je njegovo mesto Grk Kalinik. Posle njega značajno je za našu Crkvu vreme uprave patrijarha Arsenija IV. Šakabente. Tada je Austrija opet ra-tovala s Turcima i Srbi su ponovo bili na austrijskoj strani. I ovaj je rat nesrećno vođen, te se patrijarh Arsenije IV. sa mnogo naroda preselio u Austriju 1737 g.
Posle ove seobe ređaju se na patrijaraškoj katedri naizmence Grci i Srbi, već prema tome da li Srbi imaju više ili manje poverenja kod Turaka. Grci koji su dolazili na presto srpskih patrijaraha činili su našoj Crkvi mnoga zla. Joanikije koji je nasledio Arsenija IV. prosto je pljačkao i otimao što je mogao. Najzad je pobegao iz Peći i poneo iz nje sve osim, svetih moštiju koje su tamo ležale. Ti Grci su vodili politiku carigradskog patrijarha koja je išla za tim da se ukine pećka patrijaršija. Oni su Crkvu bezdušno zaduživali, gonili su Srbe episkope i nameštali Grke. Radili su na širenju grčkog duha u srpskoj Crkvi i na tome da se ona materijalno upropasti. Uspelo im je da je ukinu za vreme patrijarha Grka Kalinika II. 1766. g.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *