Uvod

Mitropolit Amfilohije (Radović)

PREDGOVOR

Sveti Starac Ćelijski, Otac Justin, nazvao je, na desetogodišnjicu upokojenja Vladike Nikolaja, ovog novog svetitelja i Prosvetitelja srpskognajvećim Srbinom poslije Svetog Save“.
Ono što vide oči svetih Božjih ljudi, to naše oči teže vide. To što je narod čiste duše odavno osjetio i što je vidio poodavno Sveti Starac Ćelijski, mnoge srpske oči, pomračene kratkovidim znanjem i predrasudama još uvijek ne vide. No, pravo viđenje i pravo znanje je ono što vide svete oči i osjete čista srca. Otuda su riječi Svetog Ćelijskog Starca, velikog istina o jednom zaista velikom i svetom čovjeku našeg doba.
Vladika Nikolaj je kao rijetko ko u našem vremenu pronio kroz sebe jednu čitavu epohu. On je istovremeno udario neizbrisiv pečat na život i sudbinu Srpskog naroda u XX vijeku. Nesumnjivo, on će ostaviti dubokog traga i na srpske vjekove koji dolaze. Za mnoge veličine njegovog vremena u pašem narodu neće se znati, dok će on ostati nezaobilazap u narodnom pamćenju. Kao što je u prethodnim vjekovima svako novo srpsko pokoljenje stajalo pred izborom: Za ili protiv Svetog Save; za ili protiv Kosovskog zavjeta, tako će i u budućnosti stajati pred istim izborom, s tim što će izbor biti istovjetan sa dilemom: Za ili protiv Vladike Nikolaja.
Svetosavlje i Kosovska misao su u Svetom Vladici žičkom i svesrpskom dobili svog vjernog svjedoka i organski produžetak, svog obnovitelja i produbitelja i proširitelja.
Rekosmo: Vladika Nikolaj je pronio kroz sebe jednu čitavu epohu. Zaista, ne mora čovjek znati šta se događalo kod nas krajem prošlog vijeka i u prvoj polovini ovog vijeka. Dovoljno je da prati u stopu ličnost, djelo i pisanu riječ ovog divnog i svetog izdanka sela Lelića pa da shvati sve duhovne, moralne, političke i uopšte društvene i istorijske lomove i zbivanja ne samo u Srbiji i srpskom narodu nego i šire na evropskim i svjetskim prostorima.
Od svojih mladih dana, Nikola Velimirović, potonji Vladika Nikolaj, u sve čega se doticao i što ga se doticalo, unosio se sa žarom neustrašivog mladića, svjedoka i preporoditelja, mučenika i proroka. Kako mu je odmicao zemni život, bivao je sve ognjeniji i mudriji, ali i sve jednostavniji. Počeo je, posle škole, kao seoski učitelj. Završio je svoj životni put kao Učitelj, mudrac i prorok.
Već kao mlad bogoslov, početkom vijeka, Nikola Velimirović uviđa sve bitne probleme i nedostatke društvenog života u tadašnjoj Srbiji kao i nedostatke tadašnjeg crkvenog obrazovanja. I sam raspet na krstu svoga vremena, on osjeća sve veći indiferentizam i malaksavanje religioznog osjećanja, presušivanje živog izbora vjere i hlađenje prema vjeri. Karakterističan je jedan naslov njegovog spisa iz tog prvog vremena: „Religiozni krizis“. Ta kriza je zahtevala, po njemu, vjeru i moralni zakon, kosnula se pitanja koja se tiču porodice, vaspitanja, odnosa ljudi među sobom. „Politika je nadvladala vjeru, kaže on, strasti su pomutile pamet, moral je pao“. Korijene ateizma kod nas on nalazi u sedamdesetim godinama prošlog vijeka: “ Seme neverja bujno je klijalo. Predstavništvo Crkve nije bilo u stanju dati nikakva otpora“. Predavanja ateistička i pesimistička raznih „doktora“, truju narod, a Crkva nemoćna gleda što se radi, propovednici Evanđelja se povlače.
„Korijen zlu“ mladi Velimirović nalazi u duhovnom rasadniku – Bogosloviji, i sjemenu koje se seje u njemu; u raslabljeposti besjede njegovog vremena koja je „jedna masa istrvenih, isceđenih i suvih fraza, bezbroj puta ponavljanih“. Uzroci opadanja vjere i moralnosti nisu, po njemu, slučajni, niti oni od juče traju. Postoji „postupnost“ u jednom „razorljivom sistemu“ koji upropašćuje organizam Crkve. Kao mlad čovjek on buntuje protiv crkvenog mrtvila početka vijeka i protiv „prosvećene oblomovštine“; protiv liturgisanja bez propovijedi, sukoba nižeg i višeg sveštenstva; protiv mitropolitovog apsolutizma i „fanariotskog autokratizma“ – „neprimjernog za nas“.
Okupljajući se oko „Hrišćanskog vesnika“ i njegovog urednika prote Alekse Ilića, od 1901. godine „glasila udruženog sveštenstva sviju srpskih pokrajina“, grupa duhovno probuđenih ljudi, među kojima je i N. Velimirović, želi da prekine „sa nesnosnim i ubitačnim stanjem Crkve naše; traži podizanje ugleda Crkve, sveštenstva, Bogoslovije, kao i staranje o Srbima u svim krajevima srpskim“. Osnovna misao koja okupira budućeg monaha i episkopa jeste duhovni i moralni preobražaj srpskog naroda, izlaženje i uzdizanje bar sve inteligencije, ako ne svega naroda „iz ovog kruga animalne samoživosti“, stvaranje „žive Crkve Božije“ u srpskom narodu i njegovo sveukuppo oslobođenje, započeto u XIX vijeku. Taj njegov program nalazimo sažeto definisan u „Hrišćanskom vesniku“, prilikom njegovog ponovnog pokretanja (1909. g): 1. Rad na oduhovljavanju verskog života; 2. Duboke reforme (zaostalog, okamenjenog) crkvenog uređenja; 3. Evangelizacija naroda, novim metodama; 4. Praćenje versko-kulturnog života Srpstva van kraljevine Srbije. Briga o duhovno-moralnom preobražaju naroda i žarko rodoljublje predstavljaće ne samo mladalačku, nego osnovnu preokupaciju Vladike Nikolaja do kraja njegovog zemnog života.
Mladi daroviti Nikola Velimirović nije doživio religioznu i crkvenu krizu samo u svom narodu. Veoma rano mu je postalo jasno da se radi o svepravoslavnoj krizi. On zna da je ne samo srpska nego i sveslovenska stihija „anarhična“, kao i to da je bez religije društveni život opasan, a čovjek – zver, „i to najgladnija zver“.
Boraveći docnije u Švajcarskoj i Engleskoj on se suočio izbliza sa svim vrlinama i manama zapadkog Hrišćanstva, zapadpoevropske misli i kulture. Pomno prati krizu rimskog katoličanstva, o čemu i piše, naročito o odvajanju Crkve i države u Francuskoj, kao i o sukobu ultramontanstva i modernizma, početkom ovog vijeka. Njegovu pažnju naročito privlači snažpa ličnost kardipala Njumana, razlozi njegovog obraćenja iz anglikanstva u rimokatoličanstvo i njegovo shvatanje Crkve. Jedno vrijeme kao da mu postaje veoma bliska Njumanova ideja o Hrišćanstvu kao živom organizmu „koji se razvija“, iako zna da se ta ideja ne poklapa uvijek sa istorijskom stvarnošću. U jednom trenutku prihvatanja neke vrste organskog razvoja Hrišćanstva, on ide čak dalje od Njumana, zastupajući uvjerenje o „progresivnom preporođaju“ katoličanstva koji bi ga doveo u tešnju vezu sa ostalim, kako sam kaže, delovima Hrišćanstva i kojim bi se „više ljubavi i humaniteta unelo u svet“. Zanijet u jednom momentu tom savremenom mu utopnjom „ljubavi i humaniteta“, on poriče Njumanovo shvatanje da je samo rimokatolicizam Hristovo tijelo, ali tvrdnjom koje će se kasnije potpuno odreći i koja glasi: „Mi verujemo da su sve hrišćanske crkve članovi Hristovog tela“. U članku „Pitanje o sje~ dinjenju crkava“, a u istom duhu dr Nikola Velimirović ide još dalje tvrdnjom da pitanje ishođenja Svetog Duha „i od Sina“ i pitanje transupstancijacije ne predstavljaju apsolutnu prepreku za jedinstvo; mnogo je važnije od toga pitanje „dodira srca“ i „jedinstva srdaca“ hrišćana. Tako on tvrdi da jedinstvo u onome što je bitno između pravoslavnih i anglikanaca postoji, samo im ne~ dostaje „jedinstvo srdaca“.
Ovaj prvi period Nikolajevog sazrijevanja i misaonog uobličavanja njegovog shvatanja čovjeka, Crkve, svijeta društva, Boga, prepun je traganja, ponekad bunta i revolucionarnog zanosa, otimanja za nečim dubljim i sveobuhvatnijim. U ovom vremenu će zapisati, potpuno u duhu tadašnjih misaonih kretanja da „Hrišćanstvo nije jedan muzej gde sve stoji kako je od početka namešteno, no jedna radionica u kojoj ne prestaje huka od rada“. Sva njegova potraga, ustvari, i otimanje od mrtvih ideja i okamenjenih struktura mišljenja i življenja, potraga su i otimanje za živom vjerom u živoga Boga, za unutarnjim dubinskim smislom i ustrojstvom sveukupnog bića. Zato kad se bavi ličnošću anglikanskog biskupa Vetkota, pišući o njemu čitavu studiju, ne bavi se njime nauke i radoznalosti radi, nego da bi otkrio i istakao njegovu vjeru u prisustvo Boga u svijetu. Sa istog razloga on sanja „San o sveslovenskoj religiji“. To je i razlog zbog koga se on hvata u koštac, snažnije od bilo koga prije i poslije njega, sa lovćenskim raspetim prorokom Njegošem u „Religiji Njegoševoj“. Poistovjetivši se sa Njegošem, prvi je on osjetio i izrazio da je Njegoš od svoje duše, određene sudbinom da upravlja jednom šakom siromašnih ljudi, načinio scenu, na kojoj je reprodukovao dramu cele vasione.
Pronoseći kroz svoj blistavi um i sveosjetljivo srce misaone svjetove Istoka i Zapada, i njihove glavne nosioce, jasno je ukazao i pokazao da su „najizrazitiji reprezentanti duhovnih težnji i nastrojenja“ njegove epohe – Niče i Dostojevski. U nadčovjeku Ničea i svečovjeku Dostojevskog on nalazi oličene Judeju i Rim, Hrišćanstvo i paganizam, narod i tiranina, vjeru i nevjerovanje, nadu i očajanje, Hrista i Antihrista. To je tema kojoj se on neprekidno na različite načine ali sve produbljenije vraća, svodeći na kraju temu na biblijski imenitelj borbe dobra i zla, Boga i Satane oko ljudskog srca i ljudske sudbine u vremenu i vječnosti.
Postoji još jedno pitanje sa kojim se Vladika Nikolaj neprekidno suočava, pitanje koje je bilo u središtu interesovanja njegovog vremena. To je pitanje odnosa vjere i znanja, vjere i nauke, teologije i filosofije. U organskoj vezi sa tim je i problem prirodnog i moralnog zakona. Taj problem on razrešava, konačno, u korist moralnog zakona, kao vrhovnog i sveprožimajućeg, čak i jedino postojećeg (sr. njegovo djelo „Nomologija“). Jedno vrijeme zastupa mišljenje da se vjerom dopunjuje znanje a znanjem podržava vjera, da bi vremenom u njemu vjera prerasla u istovjetnost sa samim životom, nešto čime se živi i diše i misli i osjeća. Veoma rano se on suočio sa relativnošću svega čulnoga i racionalnog znanja; sa čovjekovom samotnošću u svebitiju. Na kakve vrtoglave dubine i urvine se nadnio Vladika Nikolaj, kako u sebi tako i u samoj biti egzistencije otkrivši opitno – ništavilo, najbolje se vidi iz njegove tvrdnje, po mnogo čemu paradoksalne ali prebolno istinite, da se on ne plaši samoće bez ljudi, već najstrašnije samoće – bez vjere! Takva vjera koju on traži ne može opstati kao uvjerenje, još manje kao teorija, razumski opravdavana i logički dokazivana. Saznanje da je najstrašnija samoćasamoća bez vjere, znači dubinski vapaj bića za vjerom koja svjedoči prisustvo Drugoga. To je vera koja daje izvjesnost i rađa znanje; to je znanje iz koga se rađa ljubav i mudrost. Očevidno je da za Nikolaja vjerovati znači na kraju krajeva – istinski znati, kao što za njega ljubav rođena iz takvog znanja znači samo – postojanje, neuništivi način postojanja. Zato što nas je Bog zavolio, mi smo postali, ušli u bitije; zato što nas voli – mi jesmo, ljubavlju. Kad ljubavlju jesmo i postojimo, znači da i mi rađamo i dajemo život drugim bićima, po mjeri naše ljubavi.
Za Vladiku Nikolaja je rečeno da je imao oči koje pamte vjekove. Poslije njegove ispovijesti o strašnom viđenju u Dahau, tj. o čudesnom sagledavanju svoga ništavila i božanskog veličanstva, Sofija Zernov je zabilježila: Gledala sam oči čovjeka koje su vidjele Boga licem k licu! Sam Vladika Nikolaj je ispričao kako ga je jedan njemački oficir pitao u Dahau – da li vjeruje u Boga? Ovaj mu je odgovorio – da ne vjeruje. Pošto se oficir ateista obradovao njegovoj „kulturnoj“ tvrdnji, Nikolaj je dodao: „Kad sam bio dečak ja sam verovao, sad ne moram više da verujem, jer znam da Bog postoji. Kroz iskustvo moja je vera postala znanje. Sad znam da Bog postoji“.
Ovom poslednjem opitu i živom iskustvu Vladike Nikolaja, opitu koji je iznikao iz ljubostinjskog, vojlovičkog i dahauovskog njegovog tamnovanja, prethodio je drugi stepen njegovog iskustva i znanja, mnogo cjelovitiji i potpuniji od onoga prvoga o kome je bilo kratko riječi. Taj prvi period je došao do svog vrhunca u njegovim „Molitvama na jezeru“ i „Reči o Svečoveku“, kojima su prethodile „Besede pod Gorom“ i „Nove besede pod Gorom“. Otvoren za Zapad, jedno vrijeme u potrazi za znanjem i mudrošću, radi odgopetanja zakona kosmosa, ustrojstva društva i tokova istorije, a onda – u apostolskom svjedočenju pred „jeretičkom Evropom“ i njenim narodima, na proročki način, izvorne istine Evanđelja i Pravoslavlja; Sveti Vladika Nikolaj se kao niko prije njega i poslije njega kod nas, otvorio i za drevnu mudrost Indije i Dalekog Istoka. Niko nije tako ozbiljno pokušao, a u mnogome i uspio, da premosti provalije između evropske misli i indijske mudrosti; između hrišćanske Premudrosti i mudrosti Veda i Upanišada, koliko Vladika Nikolaj. Preko „Molitava na jezeru“ i „Reči o Svečoveku“, naročito preko „Indijskih pisama“, oi se vinuo „Iznad Istoka i Zapada“ u tajnu evanđelskog Bogočovjeka, Jedinog Čovjekoljupca, sačuvanog u svoj Njegovoj čistoti i ljepoti jedino u pravoslavnoj Crkvi Istoka. Vrijeme će jasno pokazati i njegova moćna apostolska riječ potvrditi, da Vladika Nikolaj nije bio i nije htio samo biti apostol svoga srpskoga naroda. U srpskom i preko srpskog naroda Vladika Nikolaj se učio da bude apostol narodima Zapada i Istoka, trudeći se da bude svima sve, ne bi li koga za Hrista pridobio. Osjećajući odgovornost pred Bogom za svoj narod on je razvio u sebi nevjerovatno duboko osjećanje i odgovornost za sve zemne narode i za sva stvorenja Božja.
Sagledavan u sveukupnosti njegovog djela i njegovog lika i životnog podviga, Vladika Nikolaj, ne zna se šta je više: zlatousti besjednik ili milozvučni pjesnik; mudroljubivi tajnovidac ili bogoslovni bogovidac; bogonadahnuti tumač Riječi Božje ili prozritelj kosmo-istorijske Božje i ljudske drame; ljubveobilni čudodjejstvenik ili čudotvorni činodjejstvenik; ravnoapostolni Učitelj puta koji vodi u Život ili samožrtveni rodoljub; brat svakog stvorenja i svake tvari ili svemilostivi Svečovjek..
Vladika Nikolaj je od samog početka počeo da ponire duboko i sve dublje u ljudska, kosmička, istorijska i Božja tkanja i zbivanja. Kao da je vremenom stekao milione očiju; i uz to čudesni dar da stvari i događanja sagledava iznutra, ne samo nazirajući, nego sve više i više opipavajući i neposredno dodirujući istinu tvari, bića i zbivanja. Vremenom on postaje sve prozirniji za Tajnu i prijemčiviji za „mudrost prostu najsjajniju“. To se naročito vidi u njegovom drugom a onda i poslednjem periodu života i stvaralaštva. To potvrđuju njegovi spisi koje je pisao vrativši se svim svojim bićem klimentovsko-naumovskom ohridskom Predanju, svetosavskom umovanju svoga naroda i svetogorskom podvižništvu. Otkrivši Svetu Goru i Svete Oce, on se cjelosno priklanja pred živim pravoslavnim Predanjem, otkrivajući svetiteljstvo kao jedino istinsko prosvetiteljstvo. Vrativši se tako živom istorijskom opitu svoga naroda, duša mu progovara izvornim jezikom vjere pravoslavpe, a usne njegove i pero čistim, jednostavnim narodnim jezikom. To potvrđuje njegov nezamenljivi i po mnogo čemu jedinstveni u svijetu “ Ohridski prolog“, njegova „Misionarska pisma“, njegov „Divan“, „Zemlja nedođija“, „Žetve Gospodnje“, „Kasijana“, „Ljubostinjski stoslov“ i mnogi drugi manji i veći spisi, besjede i zapisi.
Kao što smo vidjeli, Vladika Nikolaj počinje u svojoj mladosti sa nekom vrstom ekumenske humanističke vizije Crkve, no, udubljujući i opitno produbljujući svoj opit Crkve, kao porodice Hristove, on završava sa jasnim razlikovanjem „jeretičkih crkava“ od Pravoslavne Crkve, „jedine u svetu koja je održala veru u Evangelije kao jedinu apsolutnu istinu, koja se ne vlada po ovome vijeku“ – kako bi vječnost išla za vremenom. On sada jasno kaže da ima pravoslavnih bogoslova kojima imponuju misli jeretičkih bogoslova, no ti bogoslovi nisu nosioci pravoslavne svesti i pravoslavne savesti no oboleli organi celine crkvene“. Crkva čeka da se takvi pokaju. Zapadni hrišćani otpadaju od Crkve počev od X vijeka. Od tada nastaje u zapadnom hrišćaistvu prilagođavanje; to je njihov modernizam. Osnovna pak razlika, po njemu, između Istoka i Zapada nalazi se u „različitom shvatanju Evangelija Hristova – Zapad ga shvata kao teoriju, jednu od teorija, a Istok kao podvig i praksu“.
U sagledavanju ličnosti i djela Vladike Nikolaja, treba naročito istaći dvije istine bez kojih je nerazumljivo sve što je učinio i napisao. Prva istina jeste njegovo nepokolebivo uvjerenje da „večna sila“ koja je jedino u stanju da izvrši prosvetljenje ljudi i „moralni preporođaj društva“ jeste – Riječ Božja, zasnovana na Evanđelju, večno silnom i svežem“; ona djejstvuje „čisto kao kristal, jasno kao svetlost dana, silno kao grom“. Svo njegovo zlatousto besjedništvo utemeljeno je i nadahnuto evanđelskim duhom i dahom. Besjednika takve siline riječi, svježine, ubjedljivosti i jednostavnosti nismo imali ni prije ni poslije njega. On je bio i ostao Zlatoust srpski, zlatna i nenadmašna usta našeg mnogoglagoljivog vijeka…
Ako je besjeda bila za njega sredstvo i metod svjedočenja istina živonosnog Evangelija, onda je Hristova ličnost bila srž cjelokupne njegove propovijedi, svjedočenja pisanog i usmenog, njegovog bogomislija i sveukupnog njegovog opitnog doživljaja života i svijeta. On izričito kaže: „Ja bih i onda išao za Hristom kad bi svi od njega otpali“. Vječni Logos Božji javio je ljudima istinu svojom Ličnošću i u svojoj Ličnosti, kojom se afirmiše dostojanstvo ljudske ličnosti“. Hristos je za njega „jedino novo pod suncem“. Svi svetovi vidljivi i nevidljivi su djelo preizobilja božanske ljubavi. Za njih je odgovoran SIN, koji prinosi sebe „za život svijeta“. Temeljeći Ljubav u Svetoj Trojici, u trojednoj unutarnjoj tajni bića Božjeg, on otkrivanje i darivanje te ljubavi vidi u Jedinorodnom Sinu Božjem. Vladika Nikolaj je protiv bilo kakvog kompromisa hrišćanstva „sa duhom ovoga svijeta“; protiv stavljanja Hrista u službu sitnih ljudskih ciljeva, namjesto da svijet bude u službi Hrista. Sveti Vladika uvijek iznova doživljava Hrista kao pobjednika u istoriji, on korača i ulazi lagano ali sigurno u svijet, darujući mu punoću života i istine.
Kako je prolazilo vrijeme života zemnoga ovog Ohridskog pustinjaka i dahauovskog utamničenika, on se sve više smanjivao, kao nekad Jovan Krstitelj, a Hristos sve više rastao u njemu, dok mu nije postao sve i sva u svemu. Dublje gledanosve što piše Vladika Nikolaj piše o Hristu, od prvog slova do „Jedinog Čovekoljupca“. Uviđajući stalni sukob u svijetu između dvije logike, nebesne i zemaljske, slovesne i beslovesne, odnosno, logike i antilogike, kako ih sam naziva, Vladika se uvijek opredeljuje za nebesku, a time za Hrista, protiv Satane.
Za Vladiku Nikolaja sve u crkvi počiva na dodiru. Moć dodira sa Hristom, bitna je jednom za svagda i za sva vremena, od vremena apostola do kraja svijeta i vijeka. Milioni hrišćana širom svijeta i danas traže, kaže on, iscjeljenje kroz dodir Hristovog duha dušom svojom ili Hristovih haljina rukama i usnama svojim. Njegova revolucija je jedina prava revolucija u svijetu. Vasionu Vladika doživljava kao „haljinu“ Hrista ovaploćenog i javljenog. Blagodareći Njemu i Njegovom dejstvu i prisustvu ovaj svijet je „počeo čudom, drži se čudom i završiće se čudom“.
Zato što je Hristova ličnost sržna u svim dimenzijama – kosmičkim, antropološkim, eklesialnim, istorijsko-eshatološkim, nije čudo što se Vladika Nikolaj neprekidno vraća temi Hristovog vaskrsenja. Ne samo njegova teza („Vera u Hristovo vaskrsenje kao osnovna dogma apostolske crkve“‘), nego i sva njegova misao i svjedočenje prožeto je istinom o vaskrsenju Hristovom, na njemu zasnovanoj besmrtnosti ljudskog bića, „rehabilitaciji“ ljudskog tijela. Svečovjek drugog perioda na kraju blista u Nikolajevom konačnom opitu neugasivim sjajemBogočovjeka Hrista. „Jedno srce – kaže onima Bog za svu decu svoju, zato ih oslovljava sve u jedniniSin“.
Kad je Hristova vječnost „prostrujala kroz njega“, onda ne samo što se on smanjio, kao i svi istinski hristonosci prije njega, nego su se kroz njeganebo i zemlja prelomili kao trska u njegovim rukama“. U „Knjizi o Isusu Hristu“, u „Emanuilu“, koji govori o čudesima Boga koji je s nama, u „Teodulu“, u kome sagledava Hrista kroz indijsku misao (cilj mu je očevidno da, makar u budućnosti, posvjedoči, indijskim jezikom, Hrista mnogobožačkoj Indiji, kao njen novi apostol) – svuda bogomudri Hristov učenik i propovjednik Nikolaj novi Prosvetitelj srpski i svepravoslavni, opisuje Hristov čudesni Lik.
Upravo zato što Hristova Ličnost zauzima suštinsko i ključno mjesto u Nikolajevoj sveukupnoj viziji života i svijeta, kao i odnosa Boga i ljudi, evharistijsko-hristološko osjećanje i saznanje kao da prožima sve njegove spise. Za njega su sve stvari i sva stvorenja – riječ, ili simvol ili signal vječne Riječi Božje, Logosa Božjeg, Sina Jednorodnog. Prava istinska riječ predstavlja žrtveni prinos. U „Molitvama na jezeru“ i „Reči o Svečoveku“, a i drugdje, susrećemo se sa viđenjem i doživljajem prirode kao žrtve; njegovog i uopšte ljudskog služenja – kao žrtvovanja. Na žrtvi sve počiva, prvo na Hristovoj žrtvi, kao projavi neizrecive ljubavi, koja jedino otkriva istinu, a onda i na žrtvovanju onoga što je najbolje i najboljih među ljudima, da bi ostali mogli živjeti, radi iskupljenja većine. Hristos svojom žrtvenom ljubavlju sve grli i sve dodiruje. A dva su najznačajnija načina za usvajanje i ostvarivanje toga dodira od strane čovjeka – „Pričešće i unutrašnja molitva“. I na kraju, evharistijski je i doživljaj Crkve kao porodice, kao porodilje, naročito kao sabora bogovaoko Jagnjeta Božjeg.
Ono što je od svega najčudesnije i najnepojmljivije: Najdublji opit Božjeg prisustva, dodira i bogoopštenja, trenutke za koje bi dao sav svoj život, ravnoapostolni Vladika je imao u tamnici, u Dahauu, u tamničkom mraku (ne podsjeća li taj „mrak“ na Mojsijev „primrak“ u kome je vidio Boga na Gori Sinaju?), „koji zatvoreniku donosi slobodu nepoznatu danu“. Mrak čini, dodaje Vladika, da iščeznu zidovi tamnice kao i zidovi među narodima i državama, između prošlosti i budućnosti; sakriva i telo od ljudi. Ostavlja samo dušu – „o blažena noći, o blagoslovena tišino! U mraku sam u najvećem društvu, bez ljudiS Bogom“.
Ovaj kratki presjek životnog puta ovog tajnovidca i bogovidca našeg doba, koji je i najmračniju tamnicu pretvorio u predvorje nebeskog grada Jerusalima i predukus Carstva Božjega, završićemo sa njegovim riječima u kojima vrhuni sav njegov život:
„Najčistija suza
neprestano bogoopštenje;
u tišini srca,
u uzdržanju uma,
u ćutanju cele duše,
to dovodi do serafimske čistote
unutrašnjeg čoveka.
Iz te čistote mogu se videti sve stvari
i sva bića u njihovoj prvobitnoj čistoti,
kao odsjaj čistote Tvorca
svih stvari i svih bića“.

O Vaskrsu 1996. godine
Cetinje

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *