NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Savremeni izazovi i iskušenja » POSVETOVNJAČENJE U CRKVI, BOGOSLOVLJU I PASTIRSKOM RADU – NAJVEĆA OPASNOST ZA CRKVU

POSVETOVNJAČENJE U CRKVI, BOGOSLOVLJU I PASTIRSKOM RADU – NAJVEĆA OPASNOST ZA CRKVU

 

POSVETOVNJAČENJE U CRKVI, BOGOSLOVLJU I PASTIRSKOM RADU – NAJVEĆA OPASNOST ZA CRKVU
 

 
POSVETOVNJAČENJE (SEKULARIZAM) U ŽIVOTU CRKVE
 
Trebalo bi naglasiti da, kada govorimo o sekularizmu u Crkvi, u bogoslovlju i u pastirskom radu, mi ne podrazumevamo da Crkva, bogoslovlje i pastirski rad postaju sekularni i da time bivaju uništeni, jer bi to značilo da su istinski život i istiniti put čovekovog izlečenja – izgubljeni. To, naravno, nije tako, već su članovi Crkve ti koji se sekularizuju, posvetovljuju i, otuda, Crkva, bogoslovlje i pastirski rad postaju drugačiji.
U dosadašnjem izlaganju imali smo priliku da analiziramo značenje pojma Crkva. Suština je u tome da je Crkva Telo Hristovo. Ona nije ljudska organizacija, no – bogočovečansko Telo Hristovo. Takođe smo rekli da Crkva jeste oboženje, što znači da je cilj Crkve da svoje članove uzvede do oboženja, glavne svrhe čovekovog postanja.
Značajno mesto, gde se pravilno prikazuju pastiri Crkve, može se naći u Poslanici Sv. apostola Pavla Hrišćanima u Efesu. Sv. apostol Pavle kaže: “ I On dade jedne kao apostole, a druge kao Proroke, jedne kao Evanđeliste, a druge kao Pastire i Učitelje. Za usavršavanje Svetih udelu služenja, za sazidanje Tela Hristova, dok ne dostignemo svi u jedinstvo vere i poznanje Sina Božijega, u čoveka savršena, u meru rasta punote Hristove“ (Ef. 4, 1113). Prema Svetom Nikodimu Svetogorcu, u izrazu „poznanje Božijeg Sina“, Sveti Apostol ne misli na „poznanje Boga koje se dostiže kroz posmatranje stvorenih stvari i razmatranje Božanskih Pisama, jer i nečist čovek može, takođe, da poseduje takvo znanje“.
Umesto toga, Sv. Nikodim Svetogorac upućuje na natprirodno poznanje Sina Božijeg, koje se postiže Božanstvenim prosvetljenjem i proslavljenjem, a koje se podaruje samo savršenima, očišćenima od strasti tela i duše. To je poznanje kome streme svi Hrišćani. A svetopavlovsko – „u čoveka savršena, u meru rasta visine Hristove“ izražava, takođe, i shvatanje oboženja.
Istinitost Crkve pokazuje se njenim uspehom u lečenju čoveka. Mi znamo iz učenja Svetih Otaca da je Crkva duhovni zdravstveni centar, duhovna Bolnica koja leči čoveka. Kada govorimo o bolesti i izlečenju, mislimo na to da ono što oboleva i što biva (iz)lečeno jeste um (grč. νους) čovekov. Izlečenje uma stoji u uskoj vezi sa očišćenjem, prosvetljenjem i oboženjem. Cilj Crkve je da izleči ovo poznajno središte tako da čovek može da stekne bogopoznanje, u čemu i jeste čovekovo spasenje. Zbog toga, istinsku Crkvu prepoznajemo po uspešnosti i učincima njene duhovne terapije. Istinska, neposvetovljena (nesekularizovana) Crkva jeste ona koja daje ispravnu dijagnozu bolesti, koja poznaje pravi metod i način terapije i koja zaista leči čoveka.
Postoje pokazatelji koji otkrivaju da upravo ovo naša Crkva čuva znanje) i uspešan način duhovnoga lečenja. Čovekovi ispravni društveni odnosi sadrže jedan takav pokazatelj. Zaista, problemi u međuljudskim odnosima jesu plod i rezultat oboljelosti njegovog uma. Lečenje uma, koje se sastoji u njegovom očišćenju i prosvetljenju, ima takođe i svoje društvene posledice. To je razlog zbog kojeg bi ono što je važno za pravoslavnu nusterapiju (lečenje uma) trebalo da prouči današnja tzv. sociološka „nauka“. Mi pravoslavni posmatramo preobražaj društva kroz jednu takvu perspektivu, i to je razlog zbog kojeg u tom pogledu jesmo trezveni. Utopija je želeti preobraziti društvo, pokušavajući da se nađe pogodan društveni sistem. Ono što jeste važno nije sistem, već način života. To ne znači da ne pozdravljamo svaki napor uložen u cilju poboljšavanja izvesnih loših uslova u poslepadnim i bolesnim društvima, koja uglavnom ne prihvataju Reč Božiju. Međutim, najdelotvorniji i najtrezveniji put jeste pravoslavno lečenje uma.
Drugi primer koji potvrđuje meru uspešnosti pravoslavne terapije jeste postojanje i dejstvovanje svetih moštiju. Svete mošti su dokaz čovekovog isceljenja (izlečenosti).
Kada se um očisti i prosvetli i kada čovek dostigne oboženje, onda on biva obožen u potpunosti, jer se blagodat Božija prenosi sa duše na telo. Mošti Svetih, koje su večite, miomirisne i čudotvorne, dokaz su da je Crkva sačuvala metod i način (duhovnoga izlečenja), da Crkva uzvodi čoveka ka oboženju. Eto zašto se naročito naglašava da cilj Crkve i jeste da stvara mošti, u smislu da ona nastoji da čoveka uzvodi ka oboženju. Ona „crkva“ koja ne „proizvodi“ mošti pokazuje da ne uzvodi čoveka ka oboženju i, otuda, ne poseduje istinski metod čovekovog duhovnog izlečenja[1].
Zbog toga se istinska Crkva potvrđuje merom svoje (duhovno-terapijske) uspešnosti. U medicini se govori da se ispravna medicinska teorija razlikuje od neispravne merom svoga terapevtskog uspeha. Tome slično, dobrog lekara potvrđuje broj izlečenih pacijenata. Isto je tako i sa Crkvom. Prava Crkva je ona koja zaista leči čoveka, i njena istinitost se pokazuje kroz njenu uspešnost u lečenju pomračenog uma.
Sekularizam (posvetovljenost) u Crkvi stoji u neposrednoj vezi sa gubitkom istinskog cilja Crkve. Crkva koja se nadahnjuje svetom, o čemu smo malopre već govorili, više ne leči čoveka, već se bavi drugim stvarima: ona je sekularizovana Crkva.
Sad ćemo se okrenuti nekim slučajevima koji pokazuju šta je to sekularizovana Crkva. Možemo reći da se Crkva sekularizuje (posvetovljuje) kada počne da se posmatra kao religijska organizacija. Postoji ogromna razlika između Crkve i religije. Religija govori o bezličnom Bogu koji obitava na nebesima i odande upravlja svetom. Čovek, u religiji, kroz različite rituale treba da odobrovoljava Boga i tako uspostavlja sa Njim odnos. Međutim, Crkva je Telo Hrista Koji je uzeo čovečansku prirodu, čime – u Ličnosti Hristovoj – u Crkvi postoji zajedničenje (opštenje) između čoveka i Boga. Naravno, ne može se sprečiti da neki Hrišćani unutar Crkve Boga doživljavaju iz religijske perspektive. Ovo se, ?ak, događa na nižim stadijumima duhovnog života i predstavlja duhovnu nezrelost, dok duhovno zreo čovek jasno poseduje gotovost i težnju da duhovnim usavršavanjem dostigne opštenje i jedinstvo sa Bogom. Posvetovljena Crkva, pak, prosto zadovoljava tzv. verska osećanja čovekova i ništa više. Čovek je ceni zbog njenih prekrasnih obreda, a pritom prenebregava svekoliki opit trezvenoumlja koji Crkva pritežava.
Dalje, Crkva se posvetovljuje kada se na Nju gleda kao na kakav ideološki sistem ili ideologiju, bez veze sa životom. Ideološki sistemi nadahnjuju se apstraktnim idejama i prožeti su idealizmom, koji karakteriše sve čovekocentrične sisteme, zasnovane na filosofiji anti-materijalizma. Ideje nemaju mnogo veze sa životom, sa čovekovim duhovnim preobraženjem. Idealizam je plod ljudske racionalnosti i uvek je predstavljen u obliku argumenata i ideja.
Crkva ne funkcioniše kao ideologija. Ona ne poseduje naprosto neke ideje, ma bile one i najbolje i najsavršenije, koje joj služe da se suprotstavlja drugim idejama. Crkva ima život, zaista istinski život, koji je plod čovekovog zajedničenja sa Bogom. Sveti Grigorije Palama kaže: „Svaki iskaz suprotstavlja se drugom iskazu“. Svaki argument – sučeljava se sa kontra-argumentom. Ovo se jasno može videti u mnoštvu filosofskih ideja koje su se dosad razvile. Ali, ko se može suprotstaviti istinskom životu, a, posebno, životu koji pobeđuje smrt? Crkva ne poseduje ideje. Ona ima život koji je – prevazilaženje smrti.
Pogrešno je i sekularizovanosti (posvetovljenosti) svojstveno Crkvu stavljati nasuprot starim ili modernim ideologijama i modernim ideološkim društvenopolitičkim sistemima. Crkva nikada nije oponašala metode i postupke bilo kakvih društvenih i filosofskih sistema. Naravno, kada Crkva leči čoveka, to ima značajne sociološke posledice, ali to je proizvod, rezultat, a nikada uzrok ili princip.
Sekularizovana (posvetovljena) Crkva zaokupljena j*e ljudskim mišljenjem i apstraktnim idejama. Stvarna i istinita Crkva, pak, nalž je istinskoj medicini, posebno hirurgiji. Hirurg, dok obavlja hirurški zahvat, niti može da se bavi filosofijom i kulturom, niti da meditira. Pred sobom on ima pacijenta koga želi da izleči i da ga vrati u pređašnje stanje potpunoga zdravlja. Tako i Crkva, imajući pred sobom pacijenta nikada ne meditira niti filosofira. Samo Crkva opituje tajnu Krsta Hristovog i pomaže čoveku u opitovanju te tajne u njegovom ličnom životu. Opit (iskustvo) tajne Krsta jeste najdublje pokajanje kroz koje se preobražava um, pri čemu on, od protivprirodnog kretanja zadobija podvizanje u skladu sa prirodom (prirodno) i iznad prirode (natprirodno).
Dalje, Crkva se sekularizuje (posvetovljuje) kada se degradira u društvenu organizaciju, nalik na sve ostale organizacije jednog društva. Često se tvrdi da je Crkva najviša ustanova jedne nacije. Ali Crkva se ne može smatrati nacionalnom institucijom, čak ni onom najvišom. Crkva je supstanca – srž jedne nacije zato što je tradicija te nacije nerazdvojno povezana sa Predanjem Crkvenim, i pripadnici nacije istovremeno jesu i članovi Crkve. Crkva, ipak, nikada ne može da postane (puka) institucija. Kada se neki istorijski pokret završi birokratijom, on gubi svoju vrednost, što ima za posledicu njegovu propast. Isto važi i za Crkvu. Budući da je duhovna Bolnica koja leči čoveka, Crkva se ne može smatrati institucijom za podršku društvu u pokoravanju građana.
Na nesreću, mnogi danas gledaju na Crkvu kao na jednu nužnu organizaciju, korisnu za društvo, čija je uloga utoliko vrednija ukoliko je društveno korisnija. Mnogi na Crkvu gledaju kao na Prometeja, pri čemu policija ima ulogu Epimeneja, to jest Crkva je, smatraju takvi, dobra kao pomoćnik društva, koji društvu pomaže da se izbegne policijska intervencija. Dakle, kada Crkva ne uspe, nastupa policija. Svakako da se ne može ne uvažiti činjenica blagotvornog učinka Crkve i u takvim stvarima. Ali na Crkvu ne bi trebalo gledati isključivo u ovoj perspektivi, jer to onda upućuje na sekularizovanu Crkvu.
Ima, na nesreću, i onih koji su slepi za proročku i osvećujuću ulogu Crkve, koja se sastoji u osveštanju čoveka i čitavoga sveta. Oni Crkvu prihvataju kao jedan čisto dekorativni element društva. Crkva je takvima potrebna da dekoriše različite ceremonije i da ih obasjava svojim prisustvom. Oni veruju da je prisustvo Crkve potrebno da bi se njime pokazao širok društveni konsenzus. Ali, kao što je to neko tačno uočio, čak ni ateisti ne odbacuju takvu Crkvu. Ipak, takva sekularizovana Crkva dovodi i ateiste do razočaranja. Ona im može biti potrebna za prolazno bitisanje, jer im služi dobro, ali he se kad tad suočiti sa velikim razočarenjem kada i njima samima ustreba dejstvo istinske Crkve.
Danas postoji opšta tendencija da se na sekularizovanu Crkvu gleda kao na organizaciju koja je za moderne društvene potrebe korisnija (od predanjske Crkve). Postoji takođe i rastuća tendencija da se Crkveno učenje i propoved prilagode modernim društvenim potrebama, potrebama društva koje funkcioniše na čovekocentrični način, jer se Hrišćani plaše odbacivanja od strane društva. Protestanti i, uopšte zapadne „crkve“ podlegle su tom iskušenju i to je razlog sa kojeg su one raširile tako mnogo očajanja među onima kojima je neophodno duhovno (iz)lečenje i koji, radi tog (iz)lečenja, ištu istinsku Crkvu. Uopšte uzev, Crkva koja razapinje umesto da biva razapinjana, koja okuša slavu ovog sveta umesto slave Krsta, koja umesto da nadilazi tri Hristova iskušenja u pustinji pada u njih, jeste sekularizovana (posvetovljena) Crkva. Takva Crkva, opredeljena da se prilagođava palom društvu i da ga ohrabruje da ostaje u svojoj palosti, širi razočaranje i očajanje među onima koji traže dublji i sadržajniji život.
 


 
NAPOMENE:

  1. Te onda, logično, svaka takva „crkva“ nije istinita, jer postoji samo jedna i jedina istinita i puna Crkva: Jedna, Sveta, Saborva i Apostolska Crkva, to jest – Pravoslavna Crkva (prim. prev.).

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *