KALENDARSKO PITANJE

Protojerej Radomir V. Popović

KALENDARSKO PITANJE
 
Što se tiče pravoslavnih, problem kalendara ne postoji. Apeli pravoslavnih koji kao manjina žive u zapadnim zemljama u većinskim rimokatoličkim i protestantskim sredinama nisu kanonske prirode. Kalendar odavno postoji i njegovo pitanje je rešeno u duhu hrišćanskog Predanja koje se u Crkvi čuva i koje doprinosi našem spasenju. Sve novine, bez obzira na ove ili one valjane ili nevaljane izgovore (astronomska i matematička tačnost, praktične potrebe i tako dalje), samo unose smutnju i razjedinjuju duhovno i liturgijski telo Hristove Crkve. Naše je da se istrajno molimo da nas Bog sačuva od kalendarskog iskušenja koje je, nažalost, zahvatilo i već sablaznilo mnoge pravoverne duše.
 
Kada je Hrišćanstvo početkom 4. veka steklo objektivnu slobodu u Rimskom carstvu, pored ostalih spornih pitanja rešavano je i pitanje datuma praznovanja Pashe, kao najvažnijeg i središnjeg hrišćanskog praznika. Isto tako, u izmenjenim i povoljnijim okolnostima hrišćanska Crkva bolje i detaljnije nastoji da ustroji svoj sistem praznika i praznovanja. Tako je Prvi vaseljenski sabor hrišćanske Crkve održan u Nikeji 325. godine zaslugom Sv. cara Konstantina Velikog (+337), pored ostalih pitanja, rešavao i pashalni spor. Sva dokumenta i odluke ovog sabora nisu sačuvane, ali je u celini rekonstruisana i poznata saborska odluka o Vaskrsu i određivanju datuma njegovog godišnjeg praznovanja. Ukratko saborska odluka o Vaskrsu može se svesti na četiri osnovne tačke:

  1. Vaskrs se slavi posle prolećne ravnodnevice
  2. Hrišćani ne slave Vaskrs kada i Judeji svoj Pesah (14. nisan),
  3. Vaskrs se slavi posle punog (uštap) meseca, i
  4. Vaskrs se slavi uvek u nedelju (prvi dan nedelje, osmi dan, dan Hristovog vaskrsenja).

Kada se, dakle, steknu ova četiri navedena uslova i kriterijuma, po posebnim proračunima matematičkim i astronomskim, tada pada Vaskrs u određenoj godini, Vaskrs kao pokretni praznik od čijeg datuma zavise datumi, pre svega pripremnih sedmica Velikog ili Časnog posta (Sv. Četrdesetnica), zatim sedmica po Vaskrsu do Vaznesenja (Spasovdana) i Duhova (Pedesetnice), od čega opet zavisi dužina trajanja posta Svetih Apostola. Isti kriterijum za izračunavanja datuma Vaskrsa daje poznati svetogorski monah iz 14. veka Matija Vlastar u svojoj Sintagmi.
Poznato je da je ceo hrišćanski svet, sa malim izuzetcima (kojih je uvek bilo), slavio jedinstveno Vaskrs, i na Istoku i na Zapadu, više od jedne hiljade godina, bez obzira na otpadije Zapada od Crkve u 11. veku (1054. godine). Tako je bilo sve do 1582. godine, kada je na Zapadu uvedena reforma julijanskog kalendara i prihvaćen takozvani grigorijanski kalendar. Treba isto tako reći da su crkveni Oci nastojali i posle Prvog vaseljenskog sabora da detaljnije izrade kalendar hrišćanskih praznika, posebno Vaskrsa, iz već poznatih razloga. Takoje monah Dionisije Mali početkom 6. veka veoma uspešno pratio dostignuća astronomije i matematike i bavio se izračunavanjem datuma Vaskrsa. On je poznat sve do danas kao tvorac takozvanog Velikog indiktiona ili Velike pashalije. Shvatio je, kao mnogi pre i posle njega, da je za tačno izračunavanje datuma Vaskrsa od velike važnosti praćenje kretanja mesečevih mena (Vaskrs pada posle punog meseca). On je izračunao da je Hristovo rođenje bilo 25. decembra 753. godine od osnivanja grada Rima. Utvrdio je da svakih 19 godina mesečeve mene padaju u isti dan i čas, sve se dakle bukvalno ponavlja. To je već pominjani Mesečev krug. Takođe je izračunao da Sunčev krug traje 28 godina, posle čega godina počinje u isti dan. On je pomnožio broj godina Mesečevog kruga (19), sa brojem godina Sunčevog kruga (28), i dobijen je broj od 532 godine, što znači da se bukvalno posle 532 godine ponavljaju mesečeve mene i Sunčev krug godina. To je Veliki indiktion. Do sada je bilo 14 velikih indiktiona ili Pashalija (od stvaranja sveta po pravoslavnom verovanju), a naša generacija sada živi u 15. Velikom indiktionu, koji je počeo 1941. godine.
Isto tako treba napomenuti da je u staroj Crkvi bila praksa, a to je sugestija i Prvog vaseljenskog sabora, da episkop grada Aleksandrije u Egiptu poslanicom obaveštava sve crkve kada u narednoj godini pada Vaskrs. To su dobro poznate pashalne poslanice, od kojih ou neke sačuvane. Posebno su značajne pashalne Poslanice Svetog Atanasija Velikog (+373). Tako recimo, Sv. Atanasije svojom Petom pashalnom poslanicom iz 333. godine obaveštava da Vaskrs te godine pada .22. aprila (Nedelja Pashe pade u sedamnaesti dan majskih kalendi, to jest dvadesetog farmuta, u petnaesti dan meseca, sedmoga dana sedmice, četrdeset i devete godine (doba Dioklecijana) (Peta pashlana poslanica, prev. sa ruskog M, Arsenijević, Beograd 1997, 118).
 
<p claPISANO PREDANJE O VASKRSU
 
Ovde navodimo samo najznačajnije pisane odluke sabora i Svetih Otaca o Vaskrsu, datumu i načinu slavljenja:
Pravilo Svetih Apostola, kanon 7: „Episkop, sveštenik ili đakon, koji bude praznovao vaskrsenje Hristovo pre prolećne ravnodnevice i zajedno sa Judejima, neka bude svrgnut“.
Antiohijski sabor (341. g.), kanon 1: „Svi verni koji prekrše odredbu Nikejskog sabora i slave Pashu u vreme kad i Judeji, neka budu odlučeni i isključeni od Crkve.. Episkope, prezvitere i đakone koji to čine, smatramo već odlučenim i svrgnutim. Oni koji opšte sa njima, podležu istim kaznama“.
Pismo cara Konstantina Velikog episkopima koji nisu bili na saboru (325. g.): „Raspravljano je bilo i u pogledu svetoga dana Pashe i opštim glasom priznato je za dobro da svi hrišćani, ma gde živeli, imaju obavljati spasiteljni praznik Pashe jednog istog dana… Pre svega neprilično je da se ovaj sveti praznik slavi zajedno sa Judejima, koji, oskvrnivši svoje ruke bezakonim činom, pravedno su poraženi kao nečisti, duhovnim slepilom… Držeći se ovoga braćo, mi ćemo odstraniti od sebe o nama sramotno mišljenje Judeja, kao da mi ne možemo nezavisno od njih ustanoviti praznovanje. Nećemo dopustiti da se dva puta u jednoj godini svetkuje Pasha. Spasitelj naš darovao nam je jedan dan da slavimo naše oslobođenje, odnosno dan Njegovih svetih stradanja. Razmislite sami po vašoj svetosti kako je zlo i neuputno kad u jedno vreme jedni poste, a drugi se vesele, i zatim posle dana Pashe, jedni provode dane praznujući, a drugi čuvaju još ustanovljeni post. I zato je Božanski promisao da ovo bude na pravi način izostavljeno i dovedeno pod jedno pravilo – na što, ja mislim, svi ćemo se saglasiti… Po opštem sudu sviju ustanovljeno je da se sveti praznik Pashe ima slaviti od sviju u jedan dan. Nije pristojno da bude razlike u pogledu tako svete stvari, i bolje je slediti ovoj odluci koja je čista od svake zablude i greha. Ono što je nadahnuto po Bogom nadahnutom sudu tolikih i tako svetih episkopa, radosno primite kao dar sa neba i kao pravu Božansku zapovest: jer sve što je ustanovljeno na svetim saborima episkopa, mora se smatrati izrazom Božanske volje.“
 
<p claPOKUŠAJ REFORME KALENDARA I PASHALIJE
 
U toku duge crkvene istorije bilo je više pokušaja da se u ime nauke (pre svega astronomije ili matematike), u ime zahteva i potrebe vremena ili iz nekih drugih praktičnih, čisto ljudskih razloga reformiše već postojeći crkveni, bogoslužbeno-liturgijski kalendar. Prvi takav veći pokušaj izveden je krajem 16. veka u Zapadnoj Evropi. Ovaj pokušaj usledio je nakon reformacije crkve na Zapadu, sa M. Duterom, U. Cvinglijem i J. Kalvinom. Rimokatolička crkva nastoji da i putem reforme kalendara objedini ceo zapadni hrišćanski svetkojije Reformacija, bez sumnje, podelila.
Kalendar koji je uveden krajem 16. veka u većini zapadnoevropskih zemalja poznat je kao grigorijanski kalendar, po imenu pape Grigorija 13 (1572-1585), koji ga je zvanično uveo u oktobru 1582. godine. Tvorac ovog, novog kalendara je astronom iz italijanskog grada Napulja, Luiđi (Alojzije) Lilio. Po njegovom predlogu, promena u kalendaru je izvršena tako što je umesto 4. proglašen 15. oktobar 1582. godine. Izbačeno je dakle iz julijanskog kalendara deset (10) dana, koliko se nakupilo od vremena Prvog vaseljenskog sabora. Danasje ta razlika povećana za 13 dana. Sličan je pokušaj učinjen na kongresu u Carigradu 1923. godine, kada je savetovano da se iz postojećeg kalendara izbaci 13 dana.
Dužina grigorijanske godine iznosi: 365 dana, 5 časova, 49? i 12″. Grigorijanska godina nije apsolutno tačna, dužaje za 26″ od tropske godine. Prema proračunima, za sledećih 3,330 godina biće potrebno da se iz grigorijanskog kalendara izbaci jedan dan, da bi se grigorijanska godina što više po tačnosti približila astronomskoj godini.
Koji su nedostaci grigorijanskog kalendara i zašto ga Crkva nije usvojila? (misli se na pravoslavnu, istočnu Crkvu):

  1. Grigorijanski kalendar nije potpuno ni astronomski tačan,
  2. Uvođenjem grigorijanskog kalendara prekršene su odluke crkvenih sabora o praznovanju Pashe. Događa se dosta često da rimokatolici i protestanti Vaskrs slave zajedno kada i Judeji svoj Pesah, nekada čak i pre Pesaha. To kanoni hrišćanske Crkve strogo zabranjuju (videti napred), i
  3. Uvođenjem takozvanog novog kalendara razbijeno je još više molitveno jedinstvo hrišćana koje je trajalo više od hiljadu godina.

 
Kakva je bila reakcija pravoslavne Crkve na uvođenje novog kalendara na Zapadu u 16. veku? Odgovor na ovaj izazov najbolje se vidi iz Sigiliona carigradskog patrijarha Jeremije 2. (1572-1579; 1580-1584; 1586-1595), koji je napisan samo godinu dana posle uvođenja grigorijanskog kalendara (1583), a on, u tački sedam, glasi: „Ko god ne sledi crkvene običaje proglašene od strane sedam vaseljenskih sabora, Svetu Pashu i kalendar koje su oni dobro ustanovili za nas da ih sledimo, nego želi da sleduje novoizmišljenu pashaliju i novi kalendar bezbožnih papinih astronoma (zvezdara), pa protiveći se želi da odbaci i uništi učenje i običaje Crkve koje smo primili od naših Otaca – neka svako takav ima anatemu i bude izvan Crkve i van zajednice vernih“.
Ni takozvani grigorijanski kalendar nije odmah uveden i prihvaćen od svih na Zapadu. Najpre su ga uvele Italija, Španija, Francuska, Nemačka, dok je to među poslednjima učinila Engleska u 18. veku. Kao građanski kalendar uveden je u sovjetskoj Rusiji posle takozvane revolucije (1917), a u Kraljevini SHS, 1. januara 1919. godine, pod uticajem Društva naroda iz Pariza. Grigorijanskom kalendaru su se odlučno i stručno usprotivili, ne samo Crkva već i neki poznati zapadni naučnici. Među njima treba spomenuti Josifa Skaligera, stručnjaka za hronologiju, koji nije bio pravoslavan, ali je svojim proračunima davao prednost julijanskom kalendaru. To je konstatovao u svom delu: Novo otkriće o računanju vremena (1582). Isti stav je imao i poznati matematičar sa Univerziteta u Getingenu (Nemačka), Karl Fridrih Gaus (1777-1855).
 
<p claIZAZOV ZA PRAVOSLAVNE
 
Po pitanju kalendara i njegove primene, jedinstvo savremenog hrišćanskog sveta je razbijeno. Prvi put to se, nažalost, dogodilo i unutar pravoslavnog hrišćanskog crkvenog tela početkom 20. veka. Naime, nakon završetka Prvog svetskog rata, na predlog carigradskog patrijarha Meletija (Metaksakis) (1922-1923;+1935), u Carigradu je održan, a povodom predloga o eventualnoj reformi crkvenog kalendara, kongres. Još je carigradski patrijarh Joakim 3. godine 1902. u jednoj svojoj okružnoj poslanici pisao o potrebi jedinstvenog i jednovremenog praznovanja glavnih hrišćanskih praznika. Pomenuti kongres u Carigradu bio je zamišljen kao nastavak ostvarivanja te ideje. Kongres se bavio i pitanjem braka sveštenika posle rukopoloženja. Da li je ovaj kongres bio svepravoslavni, kako ga neki nazivaju, teško je reći. Na njemu su bili predstavnici sledećih pravoslavnih pomesnih crkava: Carigradska patrijaršija, Srpska patrijaršija, Rumunska crkva, predstavnici Atinske arhiepiskopije u Grčkoj i Kiparske crkve. Na kongresu nisu bili: Ruska patrijaršija (iz dobro poznatih razloga takozvane boljševičke revolucije), Bugarske crkve (u pitanju je bila Bugarska egzarhija i postojeći raskol sa Carigradskom patrijaršijom koji trajejoš od 1872. godine), zatim predstavnici drevnih istočnih patrijaršija iz Aleksandrije, Antiohije i Jerusalima. Nisu, dakle, bili predstavnici većine pravoslavnih crkava. Nije teško konstatovati da li je pomenuti skup u Carigradu bio svepravoslavni. Drugoje pitanje da li je kongres u Carigradu ispoštovao do kraja i sopstvene odluke i zaključke.
Ukratko, kongres u Carigradu 1923. godine bio je na stanovištu da treba izvršiti reformu postojećeg julijanskog kalendara. Opet je sporno da li je novousvojeni kalendar „novojulijanski“ ili grigorijanski ili pak nešto treće, jer, kongres je u pogledu reforme usvojio predlog profesora nebeske mehanike na Beogradskom univerzitetu, Milutina Milankovića, koji se oslanjao na proračune beogradskog gimnazijskog profesora matematike Maksima Trpkovića: iz kalendara treba izbaciti 13 dana; na svakih 900 godina treba izbaciti takođe po sedam dana, a ne kao u grigorijanskom kalendaru, na svakih 400 godina izbaciti po tri dana; zatim, sekularne godine (godine koje se završavaju na dve nule) prestupne su (imaju 365 dana) ako deljene sa 9 daju ostatak 0 ili 4, a ostale su proste (imaju po 365 dana). Profesor Milanković (u delegaciji je bio i mitropolit crnogorsko-primorski Gavrilo (Dožić), potonji srpski Patrijarh (+1950), u svojim matematičkim proračunima išao je još dalje od M. Trpkovića i predložio, što je na kongresu usvojeno, da od sekularnih godina prestupne budu one koje deljene sa 9 daju ostatak 2 ili 6, a sve ostale su proste. Ovaj proračun je mnogo tačniji od grigorijanskog kalendara. Naime, odstupanje od tropske godine je samo 2″. Prema tome, treba da protekne preko 40.000 godina da bi se nakupio jedan dan.
Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne Crkve prihvatio je (u jesen 1923. god.) načelno odluke kongresa u Carigradu o reformi crkvenog kalendara, ali je njegovu primenu ostavio do daljnjeg, dok se o tome ne usaglase sve pomesne pravoslavne crkve. Kako ni posle 80 godina do tog međupravoslavnog usaglašavanja nije došlo, Srpska crkva je, poštujući i odluku kongresa ostala pri julijanskom kalendaru, koga se i danas drži.
Međutim, Carigradska patrijaršija među prvima je prekršila dogovor u Carigradu i iste godine uvela novi kalendar. Isto su učinile i Rumunska, i crkva u Grčkoj (arhiepiskop Atinski, Hrizostom Papadopulos, pod izgovorom izjednačavanja sa građanskim kalendarom), zatim Aleksandrijska i Antiohijska patrijaršija. Rizik je bio veliki, a njegove negativne posledice prisutne su i danas. U Grčkoj više od osamdeset godina po pitanju kalendara postoji crkveni raskol koji nema izgleda da bude prevaziđen. Raskolnici, ili starokalendarci, kako ih nazivaju, nemaju liturgijsko opštenje sa novokalendarcima ili zvaničnom Crkvom u Grčkoj.
U Grčkoj danas recimo postoje dve glavne grupe takozvanih starokalendaraca: matejevci – pristalice episkopa Mateja Brestenskog, i hrizostomovci – pristalice episkopa Hrizostoma Florinskog (+1955). Rascep se dogodio 1937. godine. Ovi drugi u poslednje vreme deluju čak i u Srbiji. Izdaju časopis Revnitelj iravoslavnog blagočešća – list istinitih pravoslavnih hrišćana Srbije, a nalaze se, kako za sebe kažu pod nadležnošću (jurisdikcija) Sveštenog sinoda crkve istinitih pravoslavnih hrišćana Grčke (Arhiepiskop atinski i cele Grčke sada je Hrizostom Drugi). Pomenuti časopis izdaje Kelija Sv. Metodija i Kirila, Vrdnik, Fruška gora. 0 ovome videti: jeromonah Akakije, Krašak pregled istorije crkve istinitih pravoslavnih hrišćana Grčke, Novi Sad 1999.
Pomenute pomesne crkve našle su takozvano „srednje rešenje“ po pitanju kalendara: uvele su novi kalendar za nepokretne praznike, a zadržali su Pashaliju. Ruska pravoslavna crkva našla se posle Prvog svetskog rata u veoma teškom stanju. Moskovski patrijarh Tihon (Belavin +1925) nije bio u prilici da tačno bude obavešten o tome šta je odlučio kongres u Carigradu (1923), jer se te godine nalazio u zatvoru. Do njegaje doprla vest da su sve pravoslavne crkve prihvatile odluke kongresa, i on je jednom poslanicom to saopštio svojoj Crkvi. Međutim, kada je saznao pravo stanje stvari on je odmah obavestio svoju Crkvu da treba ostati pri postojećem crkvenom kalendaru i pashaliji. Doduše, takozvana „živa crkva“ ili „obnovljenci“ u Rusiji prihvatili su i novi kalendar i drugi brak sveštenika. Ovu takozvanu režimsku crkvu ne samo da su podržavali boljševici, nego je nju, nažalost, priznala za zvaničnu i Carigradska patrijaršija.
Danas je u pravoslavnom svetu stanje sledeće:

  1. Crkveni julijanski kalendar i pashaliju drže: Jerusalimska, Ruska, Srpska, Gruzijanska, Ruska pravoslavna zagranična Crkva i Sveta Gora,
  2. Grigorijanski kalendar, ajulijansku pashaliju drže: Carigradska, Aleksandrijska, Antiohijska, Rumunska, Bugarska (od 1969), zatim Crkva u Grčkoj, na Kipru i autonomne crkve zavisne od Carigradske patrijaršije, i
  3. Finska pravoslavna crkva u potpunosti je prihvatila grigorijanski kalendar i pashaliju.

 
<p claPOSLE DRUGOG SVETSKOG RATA
 
Sudeći po onom.e što se događalo u drugoj polovini 20. veka, pitanje ujednačavanja crkvenog kalendara nije skinuto sa dnevnog reda. Naprotiv, ono je još više aktualizovano. To je činjeno raznim povodima. Posle Drugog svetskog rata Društvo narosda zamenila je, takođe svetska organizacija poznata kao Ujedinjene nacije (narodi), a kada je reč o crkvama, godine 1948. stvorena je slična organizacija poznata pod imenom Svetski savet crkava, sa sedištem u švajcarskom gradu Ženevi. Ovu organizaciju čine mahom protestantske crkve koje imaju unutrašnju potrebu da tragaju za odavno izgubljenim crkvenim jedinstvom. Među pitanjima po kojima se unutar hrišćanskog sveta uočavaju razlike jeste i kalendarsko pitanje. Zato nije slučajno što ideju ujednačavanja crkvenog kalendara opet najglasnije od pravoslavnih pokreću oni koji su novi kalendar već usvojili: treba i ostatak pravoslavnog sveta privesti novom kalendaru! Ovo je pitanje jedno od onih kojim će se baviti budući veliki sabor pravoslavne Crkve, koji je u pripremi poslednjih nekoliko decenija, i koji je imao više pripremnih, predsaborskih konferencija održanih u različitim delovima sveta. Već je Prva svepravoslavna konferencija održana na Rodosu (1961) uvrstila u svoju dugu listu pitanja za budući sabor i kalendarsko pitanje. Prva predsaborska svepravoslavna konferencija u Šambezi kod Ženeve (1976), među deset tema kao prioritetnih, izabrala je na petom mestu i pišanje zajedničkog kalendara.
Pripremu pitanja crkvenog kalendara, sporazumno svi pravoslavni poverili su Carigradskoj patrijaršiji, koja je o tome već podnela pripremljen predlog koji je usvojen na Drugoj predsaborskoj pripremnoj konferenciji održanoj 3-12. septembra 1982. godine, kojoj je predsedavao Meliton, mitropolit Halkidonski (Carigradska patrijaršija). Carigradska patrijaršijaje obrađujući ovo pitanje pismeno kontaktirala sa svim pomesnim pravoslavnim crkvama da se izjasne. Nakon toga i sama Konferencija je, ukratko, donela sledeće zaključke: kalendarsko pitanje u Crkvi treba rešavati u duhu odluka Prvog vaseljenskog sabora; kalendarsko pitanje nije dogmatsko, već se tiče crkvenog poretka, dok se kanoni odnose samo na praznovanje Vaskrsa; stara Crkva je u svoje vreme primila važeći kalendar u Rimskom carstvu. Treba odmah reći da su svaki od ovih opštih zaključaka po sebi diskutabilni i da ih treba pažljivo razmotriti, iako izgledaju dosta prihvatljivi.
Na kraju, na Konferenciji je konstatovano da neke pomesne crkve (Ruska, Srpska, Jerusalimska) iz pastirskih razloga, što su ih one argumentovano obrazložile i dostavile, a što je uvaženo na Konferenciji, nisu u mogućnosti da pristupe reformi postojećeg crkvenog kalendara. Ističe se na prvom mestu bojazan od mogućeg raskola (kako se to već dogodilo u Grčkoj) i nepripremljenost verujućeg naroda za takve reforme šverni narod Božji nije pripremljen, ili makar nije dovoljno obavešten, da bi se suočio sa promenom i prihvašio je).
Nastojanjem Carigradske patrijaršije, još ranije (februar 1979) u središtu te Patrijaršije, Šambezi kod Ženeve (Švajcarska) održan je stručni sastanak uglednih naučnika-astronoma: profesor E. R. Mustel (Rusija), T. Lederle (Hajdelberg, Nemačka), profesor iz Atine (Grčka) G. Kontopulos, i profesor Marsel iz Ženeve. Oni su izneli svoje astronomske i matematičke proračune kao rezultate savremene nauke po pitanju kalendara i njegove tačnosti. Postigli su sporazum i odredili da meridijan na kome se nalazi Sveti grad Jerusalim sa hramom Groba i Vaskrsenja Gospodnjeg bude tačka na Zemlji (to je 35 stepen istočno od Griniča) od koje treba računati trenutak prolećne ravnodnevice (veoma važnog činioca u izračunavanju datuma Vaskrsa). Još su izračunali i datume Vaskrsa do 2.200. godine, što je od svih prihvađeno.
Kalendarsko pitanje još uvek nije zatvoreno. Postoji i najnoviji predlog (skup u Alepu u Siriji 1997) vezan za potrebu da svi hrišćani u svetu slave svoje najvažnije praznike u isti dan. Tu želju u poslednje vreme pored Svetskog saveta crkava podržava i Rimokatolička crkva. Opšti je stav da bi trebalo početi od Vaskrsa, koji slave svi, ali u različito vreme. Predlog je da to bude u jednoj nedelji prolećnog meseca aprila, kada Vaskrs obično najčešće i pada. Po tom pitanju postoje, do sada dva glavna predloga:

  1. da to bude druga nedelja u aprilu, i
  2. druga nedelja posle druge subote u aprilu.

Bez obzira na dobru nameru ovog predloga, na početku, što se tiče pravoslavnih, ovaj predlog je neprihvatljiv, iz već dobro poznatih razloga. Ti razlozi su sadržani u odluci Prvog vaseljenskog sabora, koji su ovde već izneti. U predlogu se, ukratko ne vodi računa o osnovnim kriterijumima koji se moraju imati u vidu kada je reč o datumu Vaskrsa: prolećna ravnodnevica, pun mesec, posle 14. nisana.
Na kraju: kao što se iz izloženog može videti, za mnoge je kalendar nedoumica i problem. Što se tiče, pravoslavnih problem kalendara ne postoji. Apeli pravoslavnih koji kao manjina žive u zapadnim zemljama u većinskim rimokatoličkim i protestantskim sredinama nisu kanonske prirode. Kalendar odavno postoji i njegovo pitanje je rešeno u duhu hrišćanskog Predanja koje se u Crkvi čuva i koje doprinosi našem spasenju. Sve novine, bez obzira na ove ili one valjane ili nevaljane izgovore (astronomska i matematička tačnost, praktične potrebe i tako dalje), samo unose smutnju i razjedinjuju duhovno i liturgijski telo Hristove Crkve. Naše je da se istrajno molimo da nas Bog sačuva od kalendarskog iskušenja koje je, nažalost, zahvatilo i već sablaznilo mnoge pravoverne duše.
Umesto zaključka, navodimo razmišljanje jednog ruskog monaha: „Vreme je od Boga stvoreno. Kao i sve stvoreno, i vremeje, posle (čovekovog) pada, izgubilo svoju prvobitnu savršenost i sada se, sa svim ostalim stvorenim, nada svom spasenju. Bog osvećuje stvaranje koje sudeluje u Njegovom životu na nebu. Na isti način je i vreme osvećeno. Zbog toga se o crkvenom kalendaru može govoriti kao o ikoni ovog osvećenog vremena. Očigledno, postoji i neosvećeno vreme kome nema mesta na ovoj ikoni. Kosmičko vreme, sa svim svojim ritmovima, nije po sebi predmet za ikonografiju i ono je osvećeno samo kroz zajedništvo sa posvećenom istorijom“.
 


 
LITERATURA:
B. Cisarž, Kalendar i njegova reforma, Pravoslavna misao (197)52-78. Episkop Pavle (Stojčević), Stav Srpske pravoslavne Crkve o starom i novom kalendaru, Glasnik SPC 11(1982); Isto u, Patrijarh Pavle, Da nam budu jasnija neka pitanja naše vere, knj. prva, Beograd 1998, 139-158. L. Mirković, Heortologija, Beograd 196, 201-210. Jeromonah Hrizostom (Stolić), Pravoslavni Svetačnik Mesecoslov, Beograd 1988, 13-14. J. Živković, Međupravoslavna komisija i kalendarsko pitanje, Glasnik SPC 7(1923). M. Milenković, Kalendar, Pravoslavna misao (1968). M. Tomasović, Istorijski razvoj praznika Pasha, Bogoslovlje 1-2 (1991)37-48. D. Maksimović, Kalendarsko pitanje – pravoslavlje i grigorijanska reforma kalendara, Nova Iskra 67(2001)20-21; 66(2001)26-27; 67(2001)30-31. Crkva i vreme (o sšarom i novom kalendaru), priredio V. Dimitrijević, Beograd 2000. Arhimandrit Rafael Karelin, Kalendarsko pitanje, Sveti Knez Lazar 1-2(2002)53-78; Isto u, Pravoslavna crkva i rimokatolicizam, 2002, 238-256; Isti, 0 crkvenom kalendaru, Pravoslavna crkva i rimokatolicizam 2002, 257-262. Sveštenik Georgije Metalinos, Teološke razlike uzrok odvojenog praznovanja Vaskrsa, Isto, str. 263-264. B. Skrobonja, Kalendar, Isto, str. 79-90.
 


 

 

 

Protojerej Radomir V. Popović,
Bogoslovski fakultet u Beogradu
GLASNIK SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE
1. JANUAR 2003.

   

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *