NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Žitija svetih » ŽITIJA RUSKIH NOVOMUČENIKA – KNJIGA STRADANJA I UTEHE

ŽITIJA RUSKIH NOVOMUČENIKA – KNJIGA STRADANJA I UTEHE

 

ŽITIJA RUSKIH NOVOMUČENIKA
Knjiga stradanja i utehe
 

 
PREDGOVOR – Jeromonah Damaskin
 
Očuvanje svoje sopstvene istorije u svesti naroda postalo je jedan od najsloženijih problema 20. stoleća. Opšta dehristijanizacija sveta, gubljenje moralnih kriterijuma kao pravila i osnova života naroda i svakog pojedinog čoveka, tehničke mogućnosti tzv. informativnih sredstava doveli su do rušenja istorijske svesti, do širenja neznanja. Sve to ima svoje uzroke.
Osnova naših istorijskih znanja je predanje, zasnovano na svedočanstvima očevidaca, predanje koje se dugo vremena sačuvalo usmeno, a kasnije je zapisano. Pri tome tačan zapis može biti napravljen kroz 50, pa čak i kroz 100 godina. Prepreka ovakvom zapisivanju može biti ili propast naroda, ili društvena katastrofa, čiji bi rezultat bio uništenje znatnog broja ljudi i nasilno nametnuta promena pogleda na svet. U tom slučaju gubi se prejemstvenost istorijskih tradicija, prekida se veza meću pokolenjima, te buduća pokolenja, ako i nose u sebi nasleće prošlosti, nose ga pre svega na genetskom nivou.
Tako je bilo u Rusiji u 20. stoleću, kada je starije i srednje pokolenje koje je delotvorno učestvovalo u životu zemlje uništavano na ratištima u dva Otadžbinska i građanskom ratu, umiralo od bolesti za vreme epidemija, istrebljivano u vreme državnog terora. Nosioci istorijskog pamćenja i istorijske svesti naroda nalaze se u takvom slučaju u manjini, pri čemu ta manjina nestaje usled veštačkog zaustavljanja istorijskog procesa i pokušaja državne vlasti da nasilno uvede „nove vrednosti“, kao i sprovođenja državnih programa, čiji je cilj uništenje kulturnog nasleđa prošlosti. Na taj način, pokolenja koja ulaze u život raskidaju odnos sa prošlošću svog naroda – njegovom religijom, kulturom, nacionalno shvaćenim istorijskim postojanjem, jer im njihovo poznavanje, njihovo pozitivno prihvatanje, kako tvrdi nova državna ideologija, ništa praktično ne može pomoći u ovom životu. Tako se dobija to da se „nova kultura“ stvara iznad ponora, gradi na tuđem temelju, a svoja, ako se i čuva, onda je to nesvesno, od čega je malo koristi za delotvorni istorijski razvoj naroda.
Duhovna i društvena katastrofa 1917. godine nasilno je razjedinila narod, osudila mladi naraštaj na prilagođavanje novim bezbožnim i antinacionalnim životnim prilikama i s godinama učinila da mu iskustvo očeva, dedova i pradedova postane „nezanimljivim“, „neaktuelnim“ prilikom rešavanja svakodnevnih zadataka, što je na kraju krajeva dovelo do izumiranja „organa istorijskog opažanja“, do nerazumevanja i zaboravljanja prošlosti, do raskida između prošlosti i sadašnjosti, gubljenja istorijskog predanja.
Ali prilikom gubljenja narodnog predanja samo državne mere su nedovoljne da se napiše istorija naroda, tim pre što cela naša pismena istorija i njena baza istorijskih izvora nije ništa drugo do usmeno predanje, tačnije ili manje tačno zapisano u skladu s pravilima ove ili one ustanove ili diktatom istorijskog lica.
Jedno od najvažnijih pitanja u vezi s naukom o istorijskim izvornma jeste pitanje o originalnosti, pouzdanosti i istinitosti onog izvora koji mora da koristi istraživač. Ako je to usmeno svedočanstvo, neposredno ili posredno, njegova solidnost zavisi od „solidnosti“ svedoka, kada je on sam zainteresovan za istinu više nego za svoje interese i sebične ciljeve. Na kraju krajeva iskrenost i istinitost svedočanstva zavise od čistote čovekove duše, duše svedoka i očevica, jer sve o čemu on svedoči pre svega se odrazilo u njegovoj duši, sagledano je očima njegove duše u zavisnosti od toga kakav život vodi sam čovek. Drevni hrišćanski svedoci i životopisci-letopisci su stajali u svojoj savesti pred Bogom; za njih je reč laži imala za svoju posledicu propast duše i strah Božiji koji je dejstvovao u njima bio je mnogo jači od svih strahova od svetovnih neprijatnosti koje bi mogle uslediti od društva ili vlasti zbog nepristrasnog izlaganja istorijskih događaja.
Gubljenje hrišćanskog pogleda na svet i straha Božijeg doveli su do snižavanja kvaliteta istorijskih izvora, do iskrivljenog izlaganja istorijskog procesa koje se upadljivo ispoljilo u 19. stoleću u radovima čak i poznatih istoričara. Kod istraživača prvo mesto nisu zauzela duhovna interesovanja, već svoje „telo“ i „krv“, ne težnja da izlože istinski tok događaja i da tim događajima daju ocenu koja odgovara zdravoj pameti, već strah za svoju ličnu i pojedinačnu sudbinu koji je paralisao čovekovu volju i bivao značajniji od straha da se bude lažljivac pred licem Božijim. Neosporno je da je strašna slepa gomila, rukovođena koristoljubivim i nemilosrdnim ljudima koji su u odnosu prema ideološkim protivnicima i ljudima koji se s njima ne slažu spremni da pribegnu bilo kojim metodima i sredstvima – od laži i klevete do fizičkog uništenja. Ali društvena laž, kao i svaka laž, može procvetati samo tamo gde istine nema, jer će je istina razobličavati samim svojim postojanjem. I zato je laž uvek nepomirljivo raspoložena prema istini. Laž nikada ne može raspravljati sa istinom časno, jer časni dijalog vodi uništenju laži, zato se ona obračunava s njom pomoću klevete ili ubistva. Najizrazitiji primer toga je krvavo gonjenje Pravoslavne Crkve od materijalizma i bezbožja u 20. veku.
Rezimirajući, može se reći da tamo gde nema totalnog uništenja naroda, gde nema sprovođenja politike smene civilizacija, sadržaja, smisla i cilja života naroda, tamo nema bitnog problema u reprodukovanju istorijskih događaja i očuvanju istorijskog pamćenja. Ali tamo gde se to dogodilo, ili gde se to događa, tamo narod stoji pred opasnošću gubljenja sećanja na svoju prošlost, iza kojeg sledi rušenje samosvesti naroda i njegova propast.
Dešavaju se, istina, i takvi periodi kada se pamćenje i samosvest naroda nalaze pred pretnjom razaranja i bez totalnog fizičkog uništenja. To se događa onda, kada društveni vrh, sloj ljudi koji upravljaju državom, počinje da postoji u drugačijem civilizacijskom modelu, prima drugu veru. U to vreme društvo počinje da se raslojava na nejednake skupine, pri čemu se raslojavanje vrši ne toliko po imovinskim razlikama, koliko po razlikama duhovnih vrednosti i interesovanja, a pre svega u odnosu prema veri. Dok nije bilo takvih raslojavanja, interesi ruskog naroda – od velikog kneza do ratara, slagali su se u onom najvažnijem – u pravoslavnoj veri. Osnovni pisani izvori bili su za istoričara letopisi. Posle Petra Prvog kod dela društva pojavile su se sopstvene vrednosti i orijentiri koje je taj deo društva počeo snažno da učvršćuje, te su istorijski zapisi počeli da stiču subjektivni i proizvoljni karakter koji se uvek pojavljuje onda kada autor nije obuzet traganjem za istinom, već potvrđivanjem po svaku cenu svoje ispravnosti. Tako su bila napisane mnoge knjige iz istorije Rusije koje su trebale da dokažu na njenom primeru ispravnost evropskih teorija.
Žitija mučenika, ispovednika i podvižnika pobožnosti jesu deo pismenog predanja, deo istorije Ruske Pravoslavne Crkve. One mogu biti napisane, prvo, uz korišćenje usmenog predanja koje je u sva vremena bilo najbitniji izvor istorije Crkve; njegovo postojanje i verodostojnost bili su uvek važni za članove Crkve koji su protiv čak ii najmanjeg njegovog iskrivljavanja. Zato je autor žitija mučenika, ispovednika i podvižnika pobožnosti Ruske Pravoslavne Crkve sebi postavio naročit zadatak skupljanja i zapisivanja usmenih svedočanstava koja često imaju neuporedivo veću verodostojnost od onih dokumenata koja potiču od revolucionarnih tribunala i kaznenih ustanova. Bilo je besmisleno od 1970. do 1980. godine očekivati da he se to pitanje rešiti samo od sebe, da he istorijsko predanje neko negde zapisati i to kasnije pružiti mogućnost da se naprave objektivni i iscrpni istorijski radovi. U drugoj polovini 20. veka postalo je jasno da će, uprkos sveopštoj pismenosti i ogromnim tehničkim mogućnostima štampanja, osnovni deo naše istorije jedva biti stavljen na papir i možda iščeznuti smrću svedoka i učesnika istorijskog procesa. Upravo je iz tog razloga sastavljač žitija upotrebio više od deset godina na zapisivanje usmenog crkvenog predanja u raznim oblastima naše velike Otadžbine.
Drugo, mora biti upotrebljen neophodan kompleks rukovodećih dokumenata koji se sastoje od odluka najviše vlasti, kao što su to bili carski ukazi u antičkoj istoriji. To su oni dokumenti koji se čuvaju u bivšim partijskim arhivima i Arhivu predsednika Ruske Federacije. Iz ovih dokumenata možemo saznati ko je i kada planirao gonjenja Crkve, njihove razmere i trajanje, načine njihovog sprovođenja u ovom ili onom periodu vladavine bezbožne vlasti, kao i njihov smisao – zašto su preduzimana gonjenja i koje su ciljeve hteli da postignu gonitelji.
Treće, neophodno je korišćenje arhiva ČK-OGPU-GPU-NKVD-MGB-KGB-FSB. Pošto je 20. vek za Rusku Pravoslavnu Crkvu bio vreme mučeništva i ispovedništva, i materijali o mučenicima i ispovednicima se čuvaju u arhivima bivših represivnih organizacija. Koliko god bili tendenciozni zapisnici saslušanja vođeni u NKVD, oni uglavnom predstavljaju približno isto ono što i mučenički akti u rimsko doba. To je jedan isti istorijski prototip, jedna ista lica: hrišćani – i predstavnici bezbožne, antihrišćanske države. U novim mučeničkim aktima su zabeleženi uzroci, vreme i mesto hapšenja, kao i istražni proces, kada se islednik trudio da postigne to da mučenik kleveće sebe i druge i prizna Rusku Pravoslavnu Crkvu kao kontrarevolucionarnu organizaciju, neprijateljsku državi po svojoj prirodi. Arhivi su nam dali obaveštenja o presudi i vremenu mučeničke smrti. U tom smislu oni su najdragoceniji istorijski izvor bez kojeg jedva da bi bilo moguće sastavljanje potpunih žitija mučenika. Opisujući na osnovu svedočanstava očevidaca život pravoslavnog podvižnika do hapšenja, kada ne bi bilo arhiva, ne bismo znali da li je on zaista bio mučenik ili je iz ovih ili onih razloga prihvatio ponude svojih mučitelja. A padovi su, kao što je to uvek bivalo u životu, mogli biti veoma veliki.
Tek sada, kada smo upoznati sa osnovnim kompleksom dokumenata koji se odnose na istoriju gonjenja Ruske Pravoslavne Crkve, može se sa sigurnošću reći da istraživač ima mogućnost da prilično potpuno i tačno sazna šta se događalo u to vreme, kakva je istinska istorija Ruske Pravoslavne Crkve u 20. veku i da sastavi istorijski tačne i verodostojne životopise mučenika, zasnovane na širokom istorijskom materijalu.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *