NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Dela savremenih teologa » VASELJENSKI SABORI I ŽIVO PREDANJE CRKVE (iz knjige „NA PUTEVIMA OTACA“)

VASELJENSKI SABORI I ŽIVO PREDANJE CRKVE (iz knjige „NA PUTEVIMA OTACA“)

Ep. Atanasije Jeftić

VASELJENSKI SABORI
I ŽIVO PREDANJE CRKVE

 
U ovom trećem i poslednjem delu naše studije pregledaćemo ukratko period istorije Crkve posle Sedmog vaseljenskog sabora, da bismo videli šta je bilo tada se pitanjem vaseljenskih sabora, i uopšte sa crkvenom sinodalnošću (sabornošću). Zatim, na kraju, razmotrićemo u najkraćim crtama i pitanje budućeg vaseljenskog sabora Pravoslavne Crkve.
 
1 Iz perioda posle Svetog Sedmog vaseljenskog sabora navešćemo načelno samo dva slučaja u kojima je bilo reči, ili može biti reči, o vaseljenskom saboru. Poznato je da Zapadna Latinska Crkva danas smatra za svoj Osmi vaseljenski sabor onaj sabar iz 869-870. godine, koji je držan za vreme pape Adrijana II i patrijarha Carigradokog Ignjatija. Sa pravoslavne pak strane mnogi ističu i smatraju veliki Fotijev sabor iz 879-880 godine kao Osmi vaseljenski sabor pravoslavne Crkve. Razmotrimo ukratko ova dva sabora. Ako pogledamo kanonski sastav i bogoslovsko delo ta dva sabora videćemo da je sabor iz 869-870. godine imao na svojim prvim sednicama svega 12 epis-kopa, da bi se na poslednjoj sednici taj broj popeo još svega na 103 episkopa.[1] Bogoslovsko pak delo ovoga sabora odnosilo se na probleme saovim drugostepene i beznačajne, kao što su „prvenstvo“ i „preroga-tive“ Rimske katedre,[2] kao da se spasenje ljudi u Crkvi sastoji u tome ili zavisi od rešenja toga pitanja! (Po ovom istom pitanju i kasniji sabori u Lionu 1274. i Firenci 1438-9. g. nisu se mnogo razlikovali od ovog sabora). Sem toga, ovaj papski sabor je i zvanično poništen od velikog sabora 879-80. g. i to poništenje je priznao i potvrdio papa Jovan VIII (872-882), zbog čega taj sabor ni sam Zapad nije omatrao za vaseljenski sve do XII veka (kada je, po razdeljenju, on dobro došao Zapadu kao argumenat protiv „šizmatičkog“ Istoka).[3] Prema tome, upoređen sa Sve tih Sedam vaseljenskih sabora i sa crkvenim i bogo-slovskim sotiriološkim delom njihovim, ovaj papski sabor nipočemu ne može biti ni smatran ni nazvan „Vaseljenski“. Što se pak tiče velikog sabora Fotijevog iz 879-880. godine stvari stoje sasvim drugačije. Pre svega, na ovom saboru je učestvovalo 383 epiokopa zajedno sa predstavnicima patrijaraha Istoka i Rima, te bi po svom sastavu ovaj sabor mogao biti priznat za vaseljenski. Bogoslovsko pak delo ovoga sabora sastojalo se u vaspostavljanju opštenja i zajednice između Crkava Carigrada i Rima, a i, što je osobito važno, u donošenju odluke o očuvanju nepo vređenog i nepromenljivog Simvola vere (kojom se od lukom ustvari direktno pogađala zapadna „kenotomi-ja“ (novačina) o Filioque).[4] Upravo su zbot ove poslednje odluke mnogi od pravoslannih i smatrali ovaj sabor za vaseljvnski. Naše pak mišljenje je da, iako je odluka o čuvanju nepromenljnvog Simvola vere, kao n potvrda predanja Crkve izrečena na ovom oaboru, stvar po sebi velika i vrlo važna, ipak ona ne bi mogla da se stavi na isti nivo sa sotiriološkim delom Sv. sedam vaseljeiskih oabora. Otuda, pošto Pravoslavna Crkva i nije uvrstila ovaj sabor u vaseljenoske sabore, smatramo da ga i ne treba smatrati za osmi vaseljenski. Međutim, sa smirenim derznoveiijem smatramo da jedan drugi sabor Pravoslavne Crkve može sa punim pravom i po svemu biti uvršćen u vaseljenske sabare pravoslavlja. Reč je o Carigradokom saboru iz vremena Sv. Grigorija Palame (1351. g.), koji se po veličini i važnosti ovoga bogoslovskog dela nesumnjivo izjednačuje sa Svetih sedam vaseljenskih sabora. Po sotiriološkom značaju njegovih bo-goslovokih odluka: saborno i svecrkveno priznavanje teologije Ov. Grigorija Palame o razlikovanju božanske suštine i božanskih energija; o silasku tih nesazdanih Božjih energija, zajedničkih suštini i Ipostasima Oca, Sina i Ovetoga Duha, u svet radi opasenja, oblagodaćenja i oboženja sveta i čoveka; o realnom doživljavanju netvarne Božje blagodati (ili svtlosti ili energija) u crkvenom liturgijsko-asketskom opitu; kao i odbacivanje zapadne sholastičke i uolšte „filosofske“ teologije i njenih zabluda (filozofsko poimanje Boga i bogoslovlja, učenje o tvarnoj blagodati, Filioque i dr.), – po svemu tome, dakle, ovaj pravoslavnn sabor ne zaostaje iza prethodnih vaseljenskih sabora.[5] “ Uz to još, ovaj sabor svedoči i o nastavljanju i stalnom prisustvu sinodalnosti (sabornosti) u Pravosalvnoj Crkvi, – koja u njoj nikada i nije prestajala, – i o živom doživljavanju i bogoslovskom ispovedanju suštine hrišćanske vere: spasenja u Hristu. Prema tome, ovaj sabor jasno svedoči o nastavku i stalnom produžavanju u pravoslavnoj Crkvi saborskog života i sabornog, na osnovu živog crkvenog iskustva (živog prvdanja), načina bogoslovstvovanja i posle sedmog vaseljenskog sabora.
 
2. Pitanje pripremanog vaseljenskog oabora Pravoslavne Crkve nije ni lako ni jednostavno pitanje. Naravno, jedan pravoslavni hrišćanin ie može a da ne bude za sinodalni, saborni živog u Crkvi Hristovoj, jer je sama Crmva Božja pre svega jedan stalni i permanentni sabor (Ek-klisia) Boga i Njegovog vernog varoda, sabor koji je Bogom sazvan da se nikada više ne raziđe. Svaka Božanoka Liturgija u pravoslavlju jeste sinod i sinaksis (evharistijski skup) Hrista i članova Njegovog bogočovečanskog tela, a to ustvari i jeste izvor i osnova sabornog života i opštenja u pravoslavlju, kao što smo to na početku ovog članka videli. Isto tako, svaki pomesni sabor i skup episkopa u pravoslavnim Crkvama Božjim po svetu predstavlja produžavanje one iste sinodalnosti Otaca i Sabora. Takođe i svako crkveno uzajamno opštenje, i posete, a osobito sasluživanje prvostojatelja (prvoprestolnika) i ovih uopšte episkopa pravoslavnih „autokefalnih“ Crkava predstavlja manifestaciju i obnavljanje saborskog života i sabornog sistema pravoslavne katoličanske Crkve.
 
Ali, s druge strane, ako na osnovu dosadašnjeg saborskog predanja pravoslavlja budemo posmatrali i procenjivali sve ono što se zbilo i što je učinjeno do sada na Rodosu, u Ženevi i na drugim mestima u vezi pripremanja budućeg „Vaseljenskog“ (ili „Velikog i Svetog“) sabora, onda smo u prilično velikoj teškoći da u svemu tome vidimo produžetak saborokog predanja vaseljensknh i pomesnih sabora Pravoslavne Crkve. Razlog što u tome ne vidimo ostvarivanje i produžavanje predanja svakako da nije nedostatak jednog vizantijskog ili nekog drugog „autokratora“, koji bi sazvao vaseljenski sabor, jer, po rečima Otaca Sedmog vaseljenakog sabora, ni u to vreme ,,nije moć careva Crkvu oslobodipa“.[6] Posredi su problemi druge vrste. Pre svega, možemo reći da dosadašnji crkvenokanonski sastav raznih međupravoslavnih „Konferencija“ i „Komisija“ ne pokazuje i ne svedoči, bar do sada, da sobom izražava živo saznanje i glas crkvene punoće (tj. naroda) pomesnih Crkava. Ako bi takvo „(reprezentovanje“ bilo i na budućem vaseljenskom saboru, onda možemo reći da. taj sabor neće biti vzraz sabornog i katoličanokog pravoslavlja, niti produžetak njegovog sabornog predanja i života. Gde će se u tom slučaju čuti glas i svedočanstvo istinskih pravoslavnih pastira, episkopa, i verujućeg naroda njihovih Crkava? Nije ovde reč o zahtevima za nekom „demokratizacijom“, ili o potrebi predstavništva i „laičkog elementa“ na sa-borima, jer svi te vrste i njima slični problemi modernog vancrkvenog (sekularizovanog) čoveka nemaju ni malo mesta u živom pgredanju i životu sabornog tela Crkve Hrstove, koje sastavlja, sjedinjuje i oživljava Duh Sveti. Reč je oamo o onome što je Sv. Vasilije Veliki izrazio sledećim rečima: „Odluke (ili raspoređenja) o Crkvama bivaju donešena od onih kojima su Crkve poverene (tj. od episkopa), api one bivaju potvrđivane od naroda.[7] Mećutim, pojave pastira bez stada (između ostalog (mnoštva ,,vikara“ i „titularnih“ episkopa), bogoslova bez posedovanja i osećanja ikakve pastirske odgovornosti, crkvenih „diplomata“ raznih vrsta (i u crkvenoj praksi i u bogoslovlju), kao i ropskih slugu raznim kesarima, nikada u istoriji Crkve i crkvenih sabora nisu mogle da budu priznate kao autentično predstavništvo Crkava Božjih rasutih po svetu (podvučeno red.), niti kao produženje i obnova živog i spasanosnog predanja. Sabora sastavljenih od takvih i sličnih „predstavnika“ bivalo je u istoriji, ali au takvi „sabori“ ostali poznati samo kao „sinodi atetu nton“. (Ovde je umesno setiti se onih „predstavništava“ ili „delegata“ na psevdosaborima Lionskom i Florentinskom, i još – kako su iste dočekapi posle tih „sabora“ lravi pravoslavni pastiri i verujući narod po Crkvama). Drugi razlog zbog koga ne vidimo ni pogodno vreme ni odgovarajuću pripremu za budući sabor, jeste stav prema svetskim vlastima mnogih od „zvaničnih“ predstavnika pravoslavnih Crkava. Po tom pitanju moglo bi se mnogo šta reći, jer mi smo danas očigledno u okolnostima daleko težim i komplikovanijim nego u vreme vaseljenskih sabora. Zatim, još jedan razlog naše rezervisanosti, zar ne treba da bude i ono povremeno projavljivanje antagonizma našeg oko „prvenstva“, kao i naš uski (ponegde zagušujući) etnicizam?
 
Naravno, poslednja nada Crkve pravoslavne usred svih tih problema jeste niko drugi nego Duh Sveti Utešitelj. Ipak, treba podsetiti da ni Duh Sveti ne sprečava automatski naše ljudske volje, strasti, postupke. Zato reč Sv. Maksima Ispovednika važi itekako i za nas danas: „Gledajte da pod izgovorom traženja mira, ne zapadnemo u bolest odstupništvom“.[8]
 
Sa druge strane, tj. sa one bogoslovske i dogmatske, još manje uliva poverenja teološka priprvma budućeg vaseljenskog sabora, sudeći bar prema onome što je do sada rečeno, urađeno ili objavljeno. Jer, ako se za jedan budući sabor takve vrste prosto traže i iznalaze problemi bogoslovski, dogmatski i kanonski, nezavisno kakvog porekla i kakve problematike, i ako se isti zatim rećaju u jedan „katalog tema“, kao što je katalog prve Rodoske konferencije, onda nije potrebna velika mudrost i razboritost da bi se konstatovalo da tu nema produžavanja i kontiniuiranja živog i spasonosnog pravoslavnog dogmatskog predanja. U čemu bi se sastojao sotiriološki karakter delatnosti i odluka jednog vaseljenskog sabora ako se isti nebi bavio pitanjima koja imaju neposrednu vezu sa spasenjem ljudi u Hristu? Dosadašnje ivjave, pripreme i objavljeni tekstovi liče više na obično podražavanje problema i problematike poslednjeg Vatikanskog koncila, ili Ženevokog „Svetskog saveta“, ili, u najboljem slučaju, dodiruje samo probleme iz takozvanih ,,pravoslavnih ispovedanja“ od vremena Petra Mogile pa na ovamo, iako se već odavno zna da mnogi od tih problema predstavljaju odraz zapadnih uticaja, tj. unošenja zapadne, tuđe Pravoslavlju i njegovom predanju, problematike u pravoslavnu teologiju. Poznata je pak činjenica da uplitanje u lažne probleme i problematike neizbežno vodi i u lažna rešenja, i upravo u lažim rešenjima Pravoslavna Crkva se najmanje nuždava danas, Nesumnjivo, i Pravoslavna Crkva se susreće danas sa stvarnim problemima savremenog čoveka i savremenog sveta, ali, za razliku od zapadnog hrišćanstva, ona ih pravilno rešava samo živo sledujući Apostolima, Ocima i Saborima, tj. pravoslavno ispovedajući i bogoslovski svedočeći o spasenju jedino u Hristu, u istinitoj Crkvi Boga živoga.
 
Preuzeto iz knjige “Na putevima otaca“, Beograd 1991
 


 
NAPOMENE:

  1. Vidi R. Dvornik,, Le schisme de Photius,, izd. „Cerf“,, Pariz 1950, s. 213-214.
  2. Sr. Denzinger, Enchiridion Symbolorum (izd. 31., 1969), s. 336-341.
  3. Vidi o tome kod D. Dvornik-a ibid. s. 423-450.
  4. Sr. Mapz1 17, 373. Sr. F. Dvornik, iibid. s. 268-278.
  5. Od radova posvećenih bogoslovskom delu Sv. Grigorija Palme i njegovog sabora ukazujemo samo na neke: J. Meyendorf, Introduction a l’etude de Gregoire Palamas Patristica Sorbonensia, 3, 3), Pariz 1959; zatim na radove solunskih profesora P. Hristu i G. Manzaridisa, i na najnoviju studiju našeg teologa o. Amfilohija Radovića, To mistirion tis Agias Triados kata ton Agion Grigorion Palaman, Solun 1973 (na grčkom).
  6. Mansi 13,132.
  7. Pismo 230. Isti duh i smisao imaju i poznate reči Istočnih patrijaraha iz njihove Poslanice iz 1848. godi-ne: „Kod nas ni patrijarsi, ni sabori nisu mogli nikada da uvedu novine, jer je kod nas čuvar vere samo telo Crk-ve, to jest sam narod, koji hoće svoju veru da je večno ne-promenljiva i istovetna sa verom Otaca svojih“ (v. kod J. Karmiris-a, Ta dogmatika ke simvolika minimia… t. II, s. 920, Atina 1953).
  8. RO 90, 145

   

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *