NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Savremeni izazovi i iskušenja » U IME HRISTA – SVETINJE U PLAMENU

U IME HRISTA – SVETINJE U PLAMENU

 

U IME HRISTA – SVETINJE U PLAMENU
 

 
JEZUITI NA DELU
 
Ostavljajući drugim delima da obuhvate ostalo, mi u nastojanju da istinom doprinosimo otrežnjenju, u koliko se radi o uništenju živog pravoslavlja i. njegovih nepokretnih spomenika, zadužujemo hrvatski katolički kler sa ustaškim delom hrvatskog naroda i stavljamo im na teret verski vandalizam, ispred koga, koliko nam je moguće, dižemo zavesu prikazujući ga ovako:
Nasred sela Aleksandrovca u srezu podravskoslatinskom sazidana je pravoslavna crkva posvećena Svetom Iliji. Ustaši su upali u ovu crkvu, pa pošto su ikonostas porušili i polileje sa arhivom spalili, „opoganili su se u crkvi“ – kaže jedan izbeglica u svome saslušanju.
Na dan 29 jula 1941 godine sprovedena je obimna ustaška hajka na Srbe u Bosanskoj Krupi. Od kuće do kuće, ustaši su odvodili pravoslavne muškarce sve do 10 časova u veče. Pošto su ih prikupili, zatvorili su ih u mesnu pravoslavnu crkvu. Do zuba naoružani ustaši ušli su zatim u crkvu i zapalili sveće, rekavši predhodno zatvorenim Srbima da im pale sveće još za života. Onda je počelo strahovito mučenje, koje je trajalo nekoliko časova, pa su ih najzad sve izveli iz crkve i pobili negde u blizini mesta. Izbeglica Mara Kalember izjavila je, da su ustaši posle mučenja i ubijanja pravoslavnih muškaraca pristupili hapšenju žena, među kojima je i ona bila. Nekakav policiski narednik musliman Šerih i Asan Mesić stražar oterali su ih u crkvu, gde su ih izvrgli mučenju, a onda su ih preveli u kavanu „Korzo“, gde je improviziran zatvor. Kratko vreme posle toga je crkva porušena do temelja, a sav njen upotrebivi nameštaj prenešen je u sresko načelstvo. Da nebi ostalo nikakvog traga srpstvu i pravoslavlju u mestu, porušeni su na pravoslavnom groblju u mestu svi krstovi i spomenici.
U Bosanskom Petrovcu obrazovana je jedna ustaška komisija, koja je utvrdila da za štalske potrebe najbolje odgovara mesna pravoslavna crkva. Odmah posle toga je demoliran ikonostas i uništene sve crkvene utvari, pa su uvedeni konji u crkvu. Po liniji opšte katoličke politike, docnije je ova crkva trebala da se poruši, sa čime je započeto u jesen 1941 godine, ali se moralo prestati iz razloga, što je došlo do italijanske okupacije južnih krajeva „Nezavisne Države Hrvatske“.
Pravoslavna crkva u Bjelovaru, posvećena Svetoj Trojici, čuvena sa ikonostasom i dekorativnim slikarstvom, poslužila je ustašima kao magacin uglja. Kao i iz ostalih crkava bjelovarske okolice, ustaši su i iz ove odneli crkvene odežde, sa kojima su se o pokladama 1942 godine maskirali i po katoličkim mestima okolice izvodili karnevalske svečanosti, a neke su prodali okolnim ciganima.
Blaško-slatinska pravoslavna crkva i crkveni dom stavljeni su pod oganj, jer ni ovo selo sa svojim katoličkim delom stanovništva nije smelo izostati od uništavajućeg dela. Vatru u crkvu uneo je prema iskazu paroha blaškoslatinskog nekakav Anton Petelin iz istog mesta.
U Bastasima, u bosansko-grahovskom srezu, ustaši su zapalili mesnu pravoslavnu crkvu, koja je do temelja izgorela.
Pošto su na mesnom pravoslavnom groblju u Buševiću kod Bosanskog Petrovog Sela eksplozivom razorili spomenik protojereju Marku Miljeviću, koji je predstavljao malo umetničko delo, ustaši su upalili i pravoslavnu crkvu.
Posle 30 novembra 1941 godine zabranile su ustaške vlasti da se u pravoslavnoj crkvi Brčkoga održavaju službe Božje. Da i pomisao o tome odklone, upali su najokoreliji zločinci ustaških pripadnika 2 decembra 1941 u crkvu, gde su demolirali sve slike i ikonostase, pucajući čak na ikone po zidovima. Posle toga su bacili bombu na toranj, koji se od nje zapalio i srušio. Već sutradan, odpočeo je sa rušenjem ove crkve brčanski preduzimač Hinko Libman za pogođenu sumu od 90.000 dinara, ugovorenu sa mesnim rimokatoličkim i ustaškim vlastima. Gvožđe, bakar i pleh sa crkve, prevezen je preko Save u katoličko selo Gunju, odakle im se gubi trag. Isto tako su neznano kuda odvezena crkvena zvona, a cigle su prevezene na brčansku marvenu pijacu. Na mesnom pravoslavnom groblju u Brčkom nalazila se veoma lepa kapela, posvećena uspomeni Đoke Hadžića trgovca iz Brčkog. Nju su ustaši po naređenju mesnog katoličkog župnika razorili. Drvene krstove sa celog groblja su sakupili i od njih napravili veliku vatrenu lomaču. Kamene krstove i spomenike na groblju sve su do jednog izlupali, pa se zatim povratili i prisustvovali javnom dobošanju na glavnom brčanskom trgu, kojim sreski načelnik Montani poziva preostale Srbe, da u prozorima svojih kuća stave natpise „Grkoistočnjak“. Članovi srpskog pevačkog društva „Venac“ naterani su pretnjom smrtne kazne ne samo na prelaz u katoličku veru, nego i na to, da moraju svake nedelje pevati u brčanskoj rimokatoličkoj crkvi katoličke crkvene pesme.
Boljanić je malo selo u gračaničkom srezu, a u njemu je bila pravoslavna crkva koje više nema. Progutao ju je plamen, podpaljen iskrom katoličke mržnje, ali nije propušteno njeno pljačkanje pre palenja.
Brezovo Polje nalazi se u srezu brčanskom. Ustaše su mesnog pravoslavnog paroha Savu Popovića odveli u Jasenovački logor, gde ga je zadesila sudbina smrti drvenim maljem u glavu, a crkva je posle pljačkanja spaljena.
Kapela u Božincima sreza derventskog sadržavala je pored crkvenih utvari i nekoliko peškira, darovanih kapeli prilikom kakvih zadušnica ili slave. Ustaši su sve te sitnice opljačali i u drugoj polovici jula meseca 1941 godine je zapalili.
Selo Brežani leži u srezu prijedorskom, gde je prema 26.150 Srba stajalo jedva 3.062 Hrvata. Pa ipak, ovih 3.062 Hrvata, i ako verovatno ne svi, priredili su pokolj pravoslavnom stanovništvu sreza i pored mnogih ostalih zapalili i crkvu u Brežincima.
Crkva sela Bunića u srezu koreničkom, bila je pre palenja svedok strahovitog mučenja pojedinih istaknutih Srba, koji su u nju dovođeni i tu mučeni, a zatim odvođeni i u blizini mesta ubijani. Sveštenika Petra Rašetu su ustaši iz nje izvukli i pošto su ga izvrgli nečuvenoj torturi, odveli su ga u Gospić, a odavde neznano kuda, gde mu se gubi svaki trag. U momentu kada su po jezuitskoj naručbi zapalili crkvu, u njoj se nalazio izmučeni leš lekarke dr. Nade Knežević iz Runića.
Zato što su pravoslavni meštani sela Bovića otvorili po ustašima nasilno zatvorenu crkvu i zvonjavom objavili molitvu Bogu, ustaši su se povratili i zapalili je.
Buzeta, nedaleko od Vojnića imala je svoju crkvu, koju su ustaše najpre opljačkali, a zatim zapalili.
Za privredno-gospodarske zgrade manastira Bešenovo u Sremu zna se pozitivno da su zapaljene ugarkom iz ustaških ruku. Dali je i sam manastir progutala satanska vatra, nije se još moglo utvrditi.
Živo pravoslavlje Banja Luke, sa svojim verskim i kulturnim spomenicima spada među najizloženije objekte jezuitskom besu. Banjalučkog episkopa Platona su ustaše izvele noću sa još jednim uglednim sveštenikom iz vladičanskog dvora i pod izgovorom da ga vode radi neke istrage, poveli su ga prema Kotor Varoši, gde mu se za kratko vreme gubi trag. Posle nekoliko dana izbacila je rečica Vrbanja unakaženi leš vladike Platona, na kome su se videli tragovi čupanja brade zajedno sa kožom i slično. Njegov je leš nečujno zakopan navodno negde u okolici vojničkog groblja kod Banja Luke. Ista je sudbina zadesila sveštenika koji je zajedno sa njime odveden.
Banja Luka bila je sedište zloglasnog dr. Viktora Gutića predstavnika ustaškohrvatske vlade, kome je stavljeno u zadaću potpuno likvidiranje pravoslavlja i srpstva u domenu njegovog sedišta. Njegovu ulogu definisao je najbolje on sam kad je javno na zboru u Banja Luci govoreći o Srbima rekao: „Izdao sam drastične naredbe za njihovo ekonomsko uništenje, a slijediće nove, za njihovo temeljito istrebljenje.“ U Banja Luci su bile tri pravoslavne crkve, od kojih je sabornu crkvu bombardovalo nemačko vazduhoplovstvo popodnevnih časova 12 aprila 1941 godine, ali koja nije bombardovanjem srušena, već se mogla popraviti. Gutić je početkom meseca maja 1941 telefonski naredio vladičanskom dvoru da se crkva ima porušiti. Nekoliko dana posle toga započelo je rušenje, koje su pod ustaškim korbačem i mitraljeskom blokadom morali obavljati zatočeni Srbi i Jevreji. Crkvena zvona su skinuta i ko zna na kojoj od katoličkih crkava Nezavisne Hrvatske ona tako oskrnavljena zovu vernike na molitvu. Rušenje ove nekada veličanstvene crkve trajalo je puna dva meseca.
Na uzvišici banjalučkog predgrađa, koje se zove Petričevac nalazila se ukusno sagrađena kapela, u kojoj su sahranjeni smrtni ostaci mitropolita Vasilija Popovića. Podalje odavde leži Blaški Brijeg, na kome se nalazi groblje za pocrkalu stoku. Ustaši su izneli kovčeg sa kostima mitropolita Vasilija i preneli ga u ovo stočno groblje gde su ga zakopali, a kapelu su do temelja sami porušili.
Treća banjalučka pravoslavna crkva nasilnim je putem pretvorena u grkokatoličku.
Nema protivnog dokaza da banjalučki biskup fratar Joza Garić nije svesrdno sarađivao sa ustaškim pokretom i bio korisnik istoga. To se najbolje vidi iz slučaja Đorđa Koljevića trgovca iz Banja Luke. Njega je 19 maja 1941 godine pismenim putem pozvao dr. Viktor Gutić da ustaškom pokretu položi 300.000 dinara i ako je znao, da tu gotovinu Koljević nema. Trgovac je položio 160.000 dinara, koliko je imao i dao poštenu reč da više nema. Po utvrđenom dogovoru, pojavio se tada banjalučki biskup i ponudio zatvorenom trgovcu kupovinu njegove kuće za ostatak od 140.000 dinara i ako je kuća vredela preko 600.000 dinara. Nemajući kuda, Koljević je morao pristati, pa mu je biskup isplatio ovu sumu. U stvari sve je bilo podmetnuto, pošto su pare u stvari bile ustaške i biskup ih je samo za trenutak imao u rukama samo toliko, koliko je trebalo izvršiti ustaško-jezuitski ceremonijal. Za takav „patriotski i pastirski rad“, odlikovan je banjalučki biskup fratar Joza Garić povodom trogodišnjice postojanja Nezavisne Države Hrvatske godine 1944 ordenom „velereda sa zviezdom“, a trgovac Koljević prebačen je osiromašen i bez ičega u Srbiju.
Pravoslavna crkva u Bihaću spadala je među one crkve, koje po solidnosti svoje građe mogu prkositi stolećima. Ustaši su sveštenika ove crkve Jovana Bjegovića odstranili u Bosanski Petrovac gde su ga docnije i ubili, a sa rušenjem bihaćske pravoslavne crkve započeto je o Vidovdanu 1941. Kako je crkva zidana od solidnog materijala i rušenje zbog toga nije moglo napredovati, ustaši su morali podmetati mine. U Bosanskoj Dubici zahtevao je i nadzirao nad rušenjem pravoslavne crkve katolički sveštenik Ivan Benko, koji se docnije istakao u pokatoličavanju pravoslavnog stanovništva.
Sudbina porušene pravoslavne crkve u Bosanskoj Gradišci nagoni i neznabošca na razmišljanje. Pošto su je opljačkali, ustaši su podmetnuli eksploziv u nameri da je na ta način poruše, ali taj poduhvat nije uspeo. Ustaške vlasti su tada pozvale građevinskog preduzimača Sohu, koji se opirao da i pored bogate nagrade preduzme rušenje. Kad je najzad pod pritiskom morao pristupiti radovima, ovoga je katolika stigao Božji prst. Na tajanstven način otkačio se veliki krst sa crkvenog kubeta i poleteo dole, gde se nalazio preduzimač Soha. Na očigled zaprepaštenih ustaških vandala, krst je razmrskao preduzimačevu glavu i na mestu ga ubio. Posle prvog zaprepaštenja, ustaši su se pribrali i nastavili rušenje.
Banjani je selo u bosansko-krupskom srezu. Pored crkvenih matičnih knjiga nalazilo se u crkvi i nekoliko peškira. Knjige su ustaši popalili, peškire opljačkali, a crkvu eksplozivom porušili.
Siromašno selo Bukovača u srezu bosansko-petrovačkom imalo je i siromašnu pravoslavnu crkvu. Tu ustaši nisu imali neke naročite koristi od pljačke. Međutim, oni su izvršili jezuitsku misiju i u slepoj poslušnosti katoličkoj stvari porušili ovu crkvu.
Posvećena Svetom Vidu nalazila se pravoslavna crkva povrh Bosanske Kostajnice. Nju su ustaše oskrnavili time, što su je najpre pretvorili u nužnik, pa je posle zapalili.
Pošto su porušili ikonostas i zapalili crkvene knjige, ustaše su vatrom dokrajčili crkvu Svete Paraskeve u Bočini, sreza maglajskog.
U Srezu Sanski Most živelo je još 1910 godine pored 23.598 Srba, svega 4.656 Hrvata. Slučaj sa crkvom u Bosanskom Milanovcu, istoga sreza, svedoči, da je ustaška vlast i među ovim malim brojem katolika našla apsolutnu većinu fašističko-nacističkih sledbenika i rimskih najamnika. Crkva je najpre oskrnavljena, zatim opljačkana i najzad porušena.
Pravoslavna crkva sela Blatuše u srezu Vrgin Most, porušena je. Samo se po sebi razume, da su je porušili ustaše.
Brđani su selo u srezu petrinjskom. U ovom selu nalazila se pravoslavna crkva posvećena velikomučeniku Đorđu. I nju su rimski najamnici ustaši do temelja srušili.
U ličnosti Petra Medveda, rimokatoličkog župnika iz Slunja, nađena je „devojka za sve“. On je istovremeno bio: župnik, fašista i ustaški prvak, da i ne govorimo o ostalim funkcijama u ustaškom pokretu. Po njegovom diktatu sprovođena je akcija uništavanja život pravoslavlja i njegovih spomenika u ovome srezu. Ovaj Medved naredio je, da se paroh crkve u selu Buhaču Savo Kojić ubije, da se crkva opljačka i da se najzad zapali. Sve je to slepo izvršeno. A Petar Medved i danas zauzima vidno mesto u rimokatoličkoj hijerarhiji i blagosivlje narod u ime Hrista.
Pravoslavnu crkvu u Bedeniku sreza. bjelovarskog, ustaši su kao obično najpre opljačkali, pa zatim naredili njeno rušenje. Na isti način postupljeno je sa crkvom u selu Borovi kod Virovitice.
Benkovac je srpsko selo u novogradiškom. srezu. Ustaši su prvih dana zločinačke podivljalosti naredili rušenje pravoslavne crkve u ovome mestu, koje je posle skrnavljenja i izvedeno.
Bodegraji kod Nove Gradiške imali su pravoslavnu crkvu posvećenu Sv. Bogorodici. Sada je više nemaju, jer su je ustaše u decembru 1941 godine srušili. Istu sudbinu podelila je i pravoslavna crkva u Bogićevcu, susednog sreza novskog.
Balomače u srezu slavonsko-požeškom imale su također pravoslavnu crkvu, ne zbog nepravoslavnog, već zbog pravoslavnog stanovništva celog mesta. Ni oni je više nemaju. Uklonila ju je satanska ruka crne katoličke internacionale.
Ostrvljene ustaške horde upale su 5 jula 1941 godine u pravoslavnu crkvu sela Bukovca kod Petrovaradina. Oni su skrnavili ikone, opljačkali crkvene utvari, pocepali litijske barjake i crkvu najzad zapečatili, zabranivši pravoslavnom stanovništvu ma kakav pristup njoj.
Nekoliko godina pre izbijanja rata, otkriveno je u posedu jednog sveštenika kod Vinkovaca čuveno Buđanovačko jevanđelje, umetnički pisano rukom negde u XVI veku. Ovo jevanđelje izazvalo je ogromno interesovanje ne samo kod nas, nego čak i u svetu, jer se čak i Amerika interesovala, nebi li odkupom mogla doći ,do njega. To je verovatno bio razlog da ustaše odmah na početku svoje krvave vladavine dođu u pravoslavnu crkvu Buđanovaca kod Rume, da razvale oltar i odnesu sve stvari iz crkve.
„Došao je čas, kojega je Bog htjeo, kada su Srbi izgubili sve. Mi sada imamo veliku Hrvatsku kao što je nikada nismo imali, a oni imaju malu Srbiju.“ – rekao je na skupštini ustaškog pokreta u Slunju katolički sveštenik župnik Mikan. I mi se slažemo sa Mikanovim gledištem da Hrvatska prostorno nikada nije bila tolika, koliko ju je napravila fašističko-nacionalsocijalistička koalicija na račun srpskih zemalja. Samo, „velečasni“ Mikan zaboravio je reći, da je to ustaška Hrvatska, koju čak ni Hrvati izvan ustaškog pokreta ne priznaju, jer znaju, da je neprirodno velika.
Prostor pravoslavne crkve u Vrebcu kod Gospića, dozvoljavao je ustašima da je pregrade i da u njoj smeste prostorije drvarnice i klozeta. Razume se, da su pre pristupanja ovome unutarnjem „preuređaju“ polupali ikonostas i spalili ga zajedno sa crkvenim stolovima i knjigama.
Jeziva je sudbina pravoslavne crkve u selu Veljunu kod Slunja. Ona predstavlja istoriju za sebe. Početkom avgusta, priča izbeglica Mihailo Novaković iz Veljunske Gline, stigli su slunjski ustaši u ovo selo i odmah pristupili sakupljanju srpsko-pravoslavnog stanovništva. Žene i decu su strpali u pravoslavnu crkvu, a muškarce u podrume žandarmeriske stanice, gde su ih mučili i pojedinačno ubijali. Zatim su se na crkvenim vratima pojavili ustaši, tražeći pogledom među ženama i decom devojčice, koje će tu u crkvi pred svima ostalima silovati. Pre ovoga nečuvenog vandalizma, ustaši su crkvu opljačkali, crkvene slike boli noževima, a neke mazali ljudskim izmetima. Najzad je crkva pretvorena u štalu, ali ni to nije bilo dovoljno, već su je preuredili za klaonicu. U takvom je stanju ostala sve do zime 1941 godine, kada su je konačno zapalili. Da nikakav trag iza nje nebi ostao, ustaši su veljunskog paroha Branka Dobrosavljevića sa njegovim sinom odveli do sela Hrvatskog Blagaja, gde su ih pobili.
Virovitičku pravoslavnu crkvu ustaši su posve opljačkali. Da bi pravoslavno obeležje što efikasnije izvrgli ruglu, ustaši su obukli crkvene odežde i u njima išli ulicama Virovitice. Najzad su i samu crkvu porušili.
Druge polovice meseca februara 1943 godine, došla je jedna banda ustaša u sremsko selo Belegiš. Tu je odmah preduzela masovna hapšenja. Pohapšeni Srbi trpani su u mesnu pravoslavnu crkvu, gde su zatim izvrgavani strahovitim mučenjima, koje je vršio neki šef policije Điković.
Manastir Ravanica kod Vrdnika, poznata srpsko-pravoslavna svetinja, također nije pošteđen ustaškog varvarstva. Ustaši su zbog njegovog bogatstva postavili komesarijat, koji je u stvari od manastira napravio neku vrstu ustaškog svratišta. Tu se pilo manastirsko kino, klala manastirska živina i stoka i najzad, ustaški komesar provodio je noći bluda u samom manastiru.
U selu Vlaškovci u bosansko-dubičkom srezu bila je pravoslavna crkva, ali je više nema. Zapalili su je ustaši, jer je to bilo po liniji rimokatoličke politike za uništenje pravoslavlja u srpskim zemljama.
U selu Vlahoviću sreza glinskog bile su dve pravoslavne crkve, ali više nema ni jedne. Obadve su odmah u početku ustaške soldateske opljačkane i oskrnavljene. Prva, posvećena Svetom Nikoli spaljena je zatim u leto 1941 godine, a druga, posvećena Svetom Iliji spaljena je godinu dana docnije. Ista sudbina zadesila je dve pravoslavne crkve sela Velikog Šušnjara u istom srezu. I njih su ustaši opljačkali, iznakazili ikone po zidovima i kad su se zasitili vandalizma, zapalili su ih. Na isti način dokrajčile su svoje postojanje pravoslavne svetinje sela Velikog Graca.
Crkva u Vinkovcima služila je kao bazarska radnja za prodaju pokretnina, koje su ustaši od vinkovačkih Srba opljačkali. Ikonostas je iznešen i po svoj prilici zapaljen. Prema izjavi dr. Paje Janjanina advokata iz Vinkovaca, stajala je jedna grupa vinkovačkih intelektualaca pred sreskim sudom i komentarisala dan pre toga iznenadnu objavu rata i bombardovanje Beograda. Tuda je naišao mesni katolički župnik dr. Antun Mitrović i pridružio se razgovoru. Dotle se još ništa nije moglo znati o ustaškoj izdaji niti o događajima koji će neposredno posle toga nastupiti. Pa ipak, kad su zapitali dr. Mitrovića šta on misli, on je na opšte iznenađenje rekao: „U ostalom, ja mislim, da će na koncu pobijediti dr. Ante Pavelić.“ – i uz ironičan smeh produžio svoj put. To je bilo 7 aprila 1941 godine.
Vukovarska pravoslavna crkva Sv. Petke na Dobroj Vodi nije zaostala u stradanju. Pošto je poslužila kao prostorija za sakupljanje i rasprodaju opljačkanih stvari, pošto je izvrgnuta vandalskom ponižavanju od strane ustaških pripadnika katoličke mladeži, najzad je spaljena.
Ima i težih zločina od onoga, kada je katolik Drago Kolovrat poreski činovnik iz Foče rasporio živu srpkinju prezimenom Ždrale iz Kalinovika, iz čijeg je trbuha ispalo dete od šest meseci, pa se posle hvalio, da je on najbolje protumačio katolički program, koga mu je još u vreme normalnog državnog života objasnio njegov župnik rečenicom: „Pravoslavlju ne treba ni dete u trbuhu ostaviti živo!“
Kao da su se najviše plašili crkava, ustaši su dolazeći u pojedina srpska sela prvo navaljivali na pravoslavne hramove, smatrajući ih u najmanju ruku arsenalima. U stvari, ovakom su psihozom dosta nevešto maskirane zadnje fašističko-katoličke zamisli, koje su na očigled kulturnog čovečanstva zapanjujućom brutalnošću sprovođene u delo.
Pod izgovorom, da se u njoj nalazi sakriveno oružje, ustaši su leta 1941 godine upali u pravoslavnu crkvu sela Velikih Radinaca u srezu rumskom. Ma da oružje nisu našli, ustaše su iz crkve izašli tako natovareni, da su jedva mogli ići. Odneli su sve što se iz crkve moglo odneti, jer su u stvari došli radi toga, a ne radi oružja.
Manastir Vozuća kod Maglaja nije mogla mimoići sudbina ostalih. I on je oskrnavljen i po svoj prilici zapaljen.
Ustaški ministar unutrašnjih poslova dr. Mladen Lorković izdao je neku brošuru o tobožnjim zverstvima četnika ili partizana „kad nedužnim hrvatskim narodom“ i ako ga čestiti deo hrvatskog naroda nikada nije ovlastio za to. U toj se brošuri navodno spominje, da su partizani ili četnici porušili katoličku crkvu u Vojniću. Ma dokle doprla ova propagandistički ispaljena raketa ustaške vlade, nju će ugasiti tuš naše tvrdnje, da se ovde radi o pravoslavnoj crkvi u Vojniću, koju su ustaše hteli pretvoriti u katoličku, pošto katoličke crkve u ovome srpskom mestu nije bilo. Tu su crkvu ustaši najpre oskrnavili kao i sve pravoslavne crkve do kojih su došli. Dozvolićemo činovniku Dušanu Eremiću izbeglici iz Vojnića, da nam on kroz zapisnik sastavljen u komesarijatu za izbeglice u Beogradu o skrnavljenju vojnićske crkve kaže i ovo: „U mesecu avgustu 1941 godine, pokupili su ustaše Srbe po okolnim selima i oko 11 časova istoga dana ih zatvorili u pravoslavnu crkvu Vojnića. U crkvi su im skinuli odijela i onda ih tukli kolcima, crkvenim slikama, lusterima i svime što im je u crkvi do ruke dopalo. Tu u crkvi su ih držali do sutradan. Nikola Hajdin je u crkvi toliko mučen, da je tu i umro. Ustaše su ga sutradan izvukli mrtvog i zakopali pored crkvene ograde.“ Vojnićskog paroha Petra Ninkovića ustaše su odveli iz Vojnića i ubili.
„Gledala sam – kaže jedna očevidka rušenja pravoslavne crkve u Velikoj Pisanici kod Bjelovara – između 1 i 14 januara 1942 godine, kako su tada izneli iz crkve ikonostas, pa ga polili gasom i zapalili. Isto tako sve knjige i ikone. Crkveni toranj je porušen, krov skinut, a drvena građa odvezena. Zapovesti za rušenje davale su ustaške vlasti, a rušili su je katolički meštani.“
Izrugavajući se da u temeljima traže oružje i municiju, ustaše su srušili crkvu u slavonskom mestu Vrbovljanima. Potpuno slično desilo se i sa pravoslavnim crkvama u Vočinu i Vetovu.
Kratko vreme iza proglašenja Banovine Hrvatske u avgustu 1939 godine, provalili su jedne noći katolici mesta Gaćišta u srezu virovitičkom u mesnu pravoslavnu crkvu, gde su izlupali kandila i najzad se svi redom „opoganili“, pa nestali u pomrčini. Ti isti katolički fanatici srušili su ovu crkvu decembra 1941 godine. Ovoga puta javno, jer je to bio katoličko-fašistički program sila trojnog pakta.
Selo Gata nalazi se u bihaćskom srezu. Po programu uništenja živog pravoslavlja i njegovih spomenika, ustaše su razorili pravoslavno groblje i srpske kulturne ustanove. U novoj mesnoj pravoslavnoj crkvi zapalili su ikonostas, a staru crkvu su zapalili tako, da je do temelja izgorela.
Kao i mnoge druge, ustaši su oskrnavili pravoslavnu crkvu sela Grabovice u srezu jajačkom, pa je zatim zapalili.
Stvorivši najpre pogodno tlo, katoličkoj crkvi i fašističko-ustaškom pokretu bilo je dovoljno samo toliko, da ubace varnicu. Ostalo je išlo samo od sebe. Ustaškom pokretu su stajala svakovrsna sredstva na raspoloženje, pošto je ustaška Hrvatska bila član trojno pakta. Tako je „hrvatsko zrakoplovstvo“ septembra 1943 godine bombardovalo manastir Grgeteg u rumskom srezu i zapililo ga zajedno sa ostalim manastirskim zgradama.
Crkva Gornje Slatine u srezu brčanskom nekoliko puta je „pretresana“ od ustaša, koji su tobože tražili u njoj oružje. Kad više nisu imali šta da u njoj pljačkaju, srušili su je.
Teško je opisati poslednje časove istorije pravoslavne crkve u Glini. I pero u najgrubljoj ruci mora zadrhtati pred jezivom slikom, koju je ovde ustaški pokret kao eksponent velikokatoličke politike niansirao do tolikog stepena, da ona predstavlja kompoziciju zločinačke mnogostrukosti, kakvoj zaista nema ni slične, a kamo li ravne.
Ustaške vlasti izdale su 1 i 2 avgusta 1941 godine proglas pravoslavnom stanovništvu Vrginog Mosta i Čemernice od 16 do 60 godina, da se na dan 3 avgusta, odnosno sutradan, moraju svi sakupiti u samom Vrginom Mostu na određeno mesto, gde će ih naročito izaslani predstavnik katoličke crkve kolektivno prevesti u katoličku veru. Pretnja je u proglasu za nedolazak predviđala smrtnu kaznu u samoj kući, pošto će se garantovati život samo onima koji se na određeno mesto sakupe, jer je imala ustaška kaznena ekspedicija da obilazi sve pravoslavne kuće. Nastalo je strahovito stanje u podsvesti pobožnih pravoslavaca. Iza naoružanih ustaških hordi stajala je koalicija fašizmo-nacizma š vrhuncu svoje snage, a Srbima su čak i džepni perorezi oduzeti. Najzad, verujući lukavom jezuitskom proglasu da će oni koji prime katoličku veru biti izravnati u pravima na život sa Hrvatima, popustila je duševna odpornost pred silom i 3 avgusta 1941 sleglo se na određeno mesto oko 3.000 Srba. Oni su tu čekali do posle podne, kada im je saopšteno da moraju na poljani prenoćiti, jer nije stigao biskupski izaslanik koji ima da izvrši obred kolektivnog pokatoličavanja. Za svaku sigurnost je izvršena blokada i unaokolo postavljeno mnogobrojno pešadisko oružje zaposednuto ustašima. Kad je sutradan svanulo, umesto katoličkog popa, stigla je kolona ustaških kamiona, na koje su potrpani svi Srbi. Rečeno im je da će ih odvesti u Glinu, gde ih čeka sveštenik, pa će se posle obreda vratiti kućama. Na isti način su dopremljeni Srbi iz okolice Topuskog. Muško stanovništvo istoga doba iz samog glinskog sreza dovedeno je blokadama sela, koje su ustaši uz saradnju domobranskih jedinica izvodili. Ta ogromna masa ljudi smeštena je umesto na zborištu kolektivnog pokatoličavanja, po mnogobrojnim improviziranim zatvorima, odakle je u partijama od po 1.000 ljudi odvođena noću u mesnu pravoslavnu crkvu, gde su svi do jednog stavljeni pod ustaški nož. Kad bi koja partija bila poklana u crkvi, dolazili su kamioni u koje su trpani leševi i odvozili ih u već spremljene rake izvan mesta. Drum je bio sav poprskan gustim mlazevima krvi, koji su curili sa kamiona.
Tačan broj poklanih u glinskoj crkvi nije se mogao utvrditi, ali se pouzdano zna, da je zaklano 8 partija od po okruglo 800 do 1000 ljudi. Sam čin klanja opisao je jedan ustaša, koji je docnije uhvaćen od srpske policije u Beogradu, gde je nameravao da vrši dela sabotaže na račun preostalog dela srpskog naroda, nad kojim se imao istaljivati krvavi bes pruskog militarizma. Ovaj ustaša ovako opisuje glinski vandalizam:
 
„Bio sam u tri maha određen da vršim klanje u crkvi. Svaki put su išli neki oficiri i to Josip Dobrić i Mihajlo Cvetković. Oni su stajali pored vratiju i posmatrali naš rad, a mi smo vršili klanje. Ubijali smo na taj način, što smo neke udarali nožem pravo u srce, neke klali preko vrata, a neke udarali gđe stignemo. Ako koji od Srba nebi bio od prvog udarca smrtno pogođen, njega su ustaše priklali nožem. Za vreme klanja nije gorela svetlost u crkvi, nego su bili određeni naročiti vojnici, koji su rukama držali bateriske lampe i tako nam osvetljavali prostor. U više mahova se desilo da je neki Srbin naleteo na nas pesnicom ili nogom, ali je taj bio odmah iskasapljen. Za vrijeme klanja bila je u crkvi velika galama, jer. su Srbi vikali: „Živio Kralj Petar!“, „Živela Jugoslavija!“, „Živela Kraljica Marija!“, „Živela Srbija!“, „Dole Pavelić!“, „Dole ustaše!“
 
Nije međutim samo ovo bio način likvidacije pravoslavlja u Glini. Isti onaj uhvaćeni ustaša izjavio je, da je vršeno streljanje pravoslavaca u partijama 300-400 u blizini mesta.
Pošto je glinska pravoslavna crkva poslužila ustašima kao klaonica Srba i pošto nisu zaboravili da likvidiraju i glinskog paroha Bogdana Ošačića, ustaše su pristupili i samom rušenju crkve. U tu svrhu su angažovali Stjepana Fajerfela mlinara iz obližnjeg sela Jukinca i Stjepana Šubalića limara iz Gline. Velika masa katolika, koji su iz daleke okolice stigli u Glinu radi pljačke srpske imovine okupila se oko crkve u očekivanju da otpočne rušenje. Vandalsku atrakciju otpočeli su ova dva ortaka time, što su se popeli na crkveno kube, odakle su uz grohotan smeh podivljale mase najpre srušili krst.
Pošto je temeljito opljačkana i oskrnavljena po poznatoj ustaškoj tipici, srušena je pravoslavna crkva u Gradusi, sreza petrinjskog.
U Gornjem Miholjcu kod Podravske Slatine, ustaši su zločinačku nasladu zadovoljili najpre na pravoslavnom groblju, gde su sravnili sa zemljom nadgrobne spomenike i grobljansku kapelu. Zatim su se uputili u selo, gde su podkopali crkvene temelje i crkvu ostavili da se sama sruši.
Znajući da će ustaši i njihovu crkvu srušiti, nekoji seljaci sela Gređana u srezu novogradiškom, pokupili su pokretnu imovinu crkvenu i sakrili je u nameri da je sačuvaju pljačke. Ustaši su zaista došli da ruše crkvu, ali kad su videli da nemaju šta opljačkati, pokupili su oko 15 seljaka, koje su oterali u starogradištanski logor, gde su postepeno poubijani. Crkva je zatim do temelja porušena.
Kivni na pravoslavno stanovništvo Gradine, što su ovi pod pritiskom krvavog terora morali prividno pristati na prelaz u katoličku veru, ma da su svojim osećajima ostali kod stare vere svojih predaka, ustaši su uoči pravoslavnog Božića januara 1942 godine izvršili preko zaleđene Save prepad u selo, kako bi se uverili u svečane pripreme, koje ovi seljaci Srbi vrše za doček svoga pravog Božića. Rezultat je razume se bio za pravoslavno stanovništvo krvav, a njihova je crkva porušena.
Ništa nije smetalo ustaškoj soldatesci, što je prema hrvatskoj statistici iz 1910 godine na 13.079 Soba u gračaničkom srezu živelo svega 46 katolika, da oružanom snagom prodre u ovu srpsku varoš i da tu pored mnogobrojnih zverstava u krvi, poruši pravoslavnu crkvu. Jer, domet katoličke mržnje tim je dalji, što su mu mogućnosti veće.
Kao i u mnogim slučajevima, tako je i pravoslavna crkva u Drvaru bila predmet „stručnog uviđaja“ jedne ustaške komisije, koja je trebala rešiti, dali prostorije ove crkve mogu poslužiti za vojni magazin. Komisija je našla da crkva može poslužiti u tu svrhu, pa su iz nje uklonjene sve crkvene utvari, ikonostas, časna trpeza i ostalo. Ustaše su što je za njih bilo opljačkali, a crkva je postala magazinom opljačkane robe.
Ustaška vlada u Zagrebu utvrdila je verski ceremonijal prilikom polaganja zakletvi u hrvatskoj vojsci. Između ostaloga obavezno je, da se sa jedne strane stalnog ili improviziranog katoličkog oltara postavi bodež, a s druge bomba! Kakva vojska, takva joj simbolika. A koliko ona služi katoličkoj stvari, toliko joj katolička crkva vraća u priznanjima. O takvoj jednoj zakletvi u Zagrebu, koju je obavio ustaški kapetan, inače katolički župnik Ivan Nikšić, piše i „Hrvatski Narod“ od 22 februari 1944 godine.
O pravoslavnoj crkvi u mestu Drinjači kod Zvornika, pustićemo da nam nešto kaže Vasilije Preradović sveštenik, koji je uspeo da početkom godine 1942 pređe Drinu iz Srbije. Po povratku u Srbiju, ovaj je sveštenik izjavio doslovno: „Crkva u Drinjači je u tako žalosnom stanju, da i najkrvoločniji i najbezdušniji čovek mora zadrhtati pred užasnom slikom Božjeg hrama, pretvorenog u nužnik.“
Donji Vakuf nalazi se u jajačkom srezu. Mesnu pravoslavnu crkvu u ovome živopisnom mestu ustaši su najpre opljačkali, pa je zatim pretvorili u štalu, gde su držali svoje konje.
Kao i u ostalima po srezu, tako je i pravoslavna crkva u Donjem Lapcu oskrnavljena, opljačkana i najzad dovedena u tako stanje, da su ustaši u nju radi obavljanja nužde svraćali. Ni to međutim nije bilo dovoljno da se zadovolje ustaški zločinački instikti. Oni su najzad prema iskazu šefa poreske uprave Milana Ljuštine, dovukli artiljeriju i sa njom dokrajčili istoriju postojanja donjolapačke crkve. Njenog paroha Nikolu Bogunovića poštedeli su da gleda strahote svoje crkve. Njega su već na početku svoje strahovlade ubili.
Katolički župnik Ivan Benko iz Bos. Dubice u srezu kostajničkom bio je jedan među mnogima, u kojima su bile skoncentrisani duhovna i izvršna vlast ustaškog pokreta. Pod njegovim direktnim rukovodstvom pohapšeno je 186 Srba iz Dubice i okolice, koji su zatvoreni u mesnu pravoslavnu crkvu, gde su bez hrane i vode držani neprestano zatvoreni 2 dana. U samoj crkvi su morali vršiti nuždu, jer za to vreme nisu puštani na vazduh. Posle toga su odvedeni nepoznato kuda, a po svoj prilici u koji od „logora smrti“ po Hrvatskoj. Župnik Benko nije se time zadovoljio, nego je naredio da se crkva poruši.
Velika patrijaršiska dobra u Dalju kod Osijeka, predstavljaju bogat plen za ustaške zavojevače. Neobično bogati podrumi sa čuvenim daljskopatrijiršiskim vinima služili su ustašima i katoličkim sveštenicima za neprestane pijanke. Oni su ih verovatno „inspirisali“, da se jednog dana korporativno upute prema mesnoj pravoslavnoj crkvi, gde su polupali ikonostas, ikone zapalili, prozore polupali i sve ostalo demolirali tako, da su ostali samo zidovi. Tada se jedan od ustaških funkcionera dosetio, da bi se crkva mogla uspešno pretvoriti u sušionicu kukuruza. To je bilo o prvih dana ustaškog divljaštva. Nešto docnije, ustaši su uhapsili mesnog pravoslavnog paroha Nikolu Ocića i sprovodili ga od mesta do mesta, dok ga najzad nisu ubili u Bjeljini. U jednoj šumici kraj Dalja nalazila se još jedna pravoslavna crkva i na pravoslavnom groblju kapela. Ovu su crkvu u šumi ustaše već 1941 godine porušili, a kapelu demolirali. Najzad su odustali da veliku mesnu crkvu pretvore u sušionicu kukuruza, nego su je o Božiću 1942 godine porušili, ali ne sami, nego pod pretnjom kazne smrti oni Srbi iz Dalja, koji i pored tolikih pretnji nisu hteli primiti katoličku veru.
U prvoj polovici godine 1942 ustaši su predvođeni jednim katoličkim sveštenikom upali u selo Dragelje srezi bosansko-gradiškog, gde su mesnu pravoslavnu crkvu opljačkali i zatim je zapalili.
Nema te literature, koja će obuhvatiti sve detalje ustaškog zločinstva. Isto tako nema te cene, makar se ona merila „interesima jedinstva“, koja bi se suprotstavila vapaju pravde za pravednom kaznom. Jer, pišući ovu knjigu, često puta moram protrljati čelo ili izaći na vazduh. Čovek pred brdom raznovrsnih podataka o bezbrojnim načinima ustaškog varvarstva, ma koliko je nerve imao, mora obnevideti.
U Dobrom Selu sreza bosansko-krupskog, ustaši su po naručbi jednog katoličkog sveštenika zatvorili sve stanovnike pravoslavne vere svih doba starosti u mesnu pravoslavnu crkvu. Zatim su kroz prozore bacili u crkvu veliki broj bombi i najzad je zapalili, te su svi pravoslavni hrišćani zatvoreni u njoj izgoreli.
„Od Dobrljinske pravoslavne crkve (u novskom srezu) vide se samo čađave zidine“ – izjavio je zapisnički jedan izbeglica iz toga sela. Nju su ustaši odmah u početku opljačkali, pa je malo docnije i zapalili. Isto se desilo i sa crkvom u Donjem Budačku sreza vojnićskog, kao i u selu Dragotini istoga kraja.
Širinom svoje slavenske duše, primili su nekada Srbi derventskog kraja nemačke koloniste koji su se posle aneksije Bosne i docnije naselili u ovom predelu i sa njima živeli u veoma dobrom susedstvu. Međutim, ovi germanski uljezi su se za to gostoprimstvo krvavo odužili i godine 1941 u zverstvima nisu mnogo zaostali za ustašima, u čije su redove svesrdno pristupili. Koalicija derventskih Nemaca i ustaša demolirala je pored ostalih i crkvu pravoslavnu u selu Dugom Polju.
Za stvar demokratije, srpski narod nikada nije merio žrtve. On ih je nesrazmerno veličini svoga naroda doprinosio u uverenju, da. time doprinaša veličini svekolikog čovečanstva. Boreći se sa istim današnjim Saveznicima protivu zajedničkog neprijatelja, ostavile su mnoge hiljade interniranih Srba prošloga svetskog rata svoje kosti u dobojskom logoru. Zahvalna gruda podigla im je veličanstvenu kosturnicu; da pokolenja vide, kako se nesebično mre za čovečija prava. Katoličko-ustaška koalicija porušila je i ovaj spomenik demokratiji. Na čelu izbezumljenih hordi koje su rušile dobojsku kosturnicu i vršile ostala svetogrđa po srezu, nalazio se mesni katolički župnik Dragutin Kamber.
Pošto su mesnog paroha Dušana Šušnjara na zverski način ubili, ustaše su opljačkali i demolirali mesnu pravoslavnu crkvu u Dunjaku kod Vojnića i zapalili je.
Selo Drljače nalazi se kod Petrinje. U eri „krstaških ratova“, ustaše su doprineli valjda hrišćanskoj stvari, kada su i crkvu u ovome srpskom selu do temelja porušili. Isto tako možda veruju, da su povećali slavu hrvatske katoličke crkve i svoju, što su porušili crkvu u Donjem Rajiću sreza novogradiškog. A ništa manje i kada su rušili crkvu u Dobroviću sreza podravskoslatinskog.
Drenovac, selo u podravskoslatinskom srezu, imalo je prilično lepu pravoslavnu crkvu i na njoj zvona, za koja se verovalo da svojim zvucima rasteruju oblake, koji prete gradom (ledom). Da bi ovu mistiku što pre prisvojili i njome se koristili, ustaše su odmah poskidali zvona sa crkve i nekuda ih odneli, a crkvu su ostavili opljačkanu i demoliranu.
Pošto su pravoslavnu crkvu u Doljanu zapalili, ustaši su zatvorili njenog paroha Petra Majstorovića i sproveli ga u logor Gospića, gde se on posle mnogostrukog ustaškog mučenja uspeo obesiti u zatvoru i tako ustašama prikratio zadovoljstvo da mu oni na kraju oduzmu život.
U izbezumljenoj jurnjavi za što bržem uništenju što većeg broja pravoslavnih svetinja, ustaši su zapalili manastir Žitomislić u srezu mostarskom, ali, koliko se raspolaže sa podacima, manastirska je crkva ostala čitava, pošto se ustaše nisu interesovale da do kraja vide uništenje ovog manastira, jer im se žurilo u druga mesta.
Pravoslavna crkva u Zoviku kod Brčkog dala je na početku ustaškog divljaštva svoga paroha Jovana Knjaževa, koga su ustaše ubili. Ali, to nije bilo dosta. Predvođeni nekim Rašidom Užičaninom, poznatim predratnim kriminalnim tipom iz Brčkog, došli su ustaše u ovo selo i zapalili je.
U Zlogovcu, selu kod Jajca, ustaši su i pored hrvatske manjine u srezu od 15.932 Srba prema 8.122 Hrvata, navalili na pravoslavnu crkvu i posle pljačke je zapalili.
Na obroncima Fruške Gore, za čije je ime vezan dobar deo srpske istorije, nalazi se sresko mesto Ilok sa srpskom većinom, a u njemu pravoslavna crkva. Zapravo, nalazila se, jer je sada nema, pošto su je ustaše najpre posve opljačkali i na posletku porušili.
Među ustaškim zverstvima pravoslavna crkva u Jajcu zauzime jedno od prvih mesta. U mestu ih je bilo dve i to jedna stara i jedna nova. Stara crkva je odmah prvih dana ustaškog divljaštva opljačkana i proglašena javnim nužnikom. U novoj crkvi su ustaše izboli noževima sve ikone i pošto su odneli sve što valja, ostavili su na časnoj trpezi ljudski izmet i otišli. Kada su zatim krajem avgusta 1941 preduzeli masovna srpska hapšenja u Jajcu i okolici, nova jajačka pravoslavna crkva im je služila kao zatvor za Srbe, odakle su ih noću izvodili i klali, a docnije im je služila kao stalan zatvor za Srbe.
Jedna ustaška „satnija“ došla je maja meseca 1941 godine u Josipdol sreza ogulinskog i tu demolirala pravoslavnu crkvu, srušivši ikonostas i spalivši sve iz crkve. Zatim su od ove crkve napravili magazin za oružje, municiju i opljačkanu pokretnu imovinu mesnih Srba.
Jasenovačka pravoslavna crkva, mesto tolikih srpskih stradanja, pretvarana je posle pljačkanja kako je kad trebalo: čas za štalu, čas za klanicu, a najčešće za zatvor. Izbeglica Marija Bobinac iz Zagreba, koja je prošla kroz jasenovački tranzitni logor za žene, kaže: „Videla sam, da su ustaše u jasenovačku pravoslavnu crkvu zatvarali stoku, gde su klali.“ Druga jedna izbeglica Branka Popović iz Doboja bila je posle hapšenja u Doboju dovedena u Jasenovac. gde je zatvorena u pravoslavnu crkvu. Docnije je naređeno od ustaških vlasti da se crkva sruši.
Sudbinu mnogih popaljenih pravoslavnih crkava u prostoru koji je fašističko-nacistička zajednica mimo osnovnih pravila istorije nazvala „Nezavisnom državom Hrvatskom“ samo zato, da bi što više razjedinila naš narod i jače osigurala svoje pozicije u ovom delu Balkana, podelila je i pravoslavna crkva sela Jezera u srezu jajačkom.
Meseca avgusta 1942 godine zapaljen je manastir u Jasku u Sremu. Samo je po sebi razumljivo, da ustaše nisu ovaj manastir zapalili zajedno sa njegovim pokretnim dobrima. Njih su oni najpre opljačkali i vojničkim kamionima odpremili u Zagreb, pa tek onda stavili ugarak u manastir.
I bosanskopetrovački srez sa 32.326 Srba i 1.394 katolika po stanju statistike iz 1910 godine dao je svoj prilog na oltaru pravoslavlja i demokratije. Među ostalim crkvama ovoga sreza, porušena je i crkva u selu Janjilima. Na isti način i selo Ješevik u srezu slavonsko-brodskom, gde je sa naročitim ustaškim naslađivanjem porušena pravoslavna crkva.
Pravoslavna crkva u Kaknju pretvorena je od strane ustaša u vojni arsenal. U njoj su oni držali oružje i muniziju.
Podivljala gomila ustaških bezumnika upala je jednog dana decembra 1944 godine u pravoslavnu crkvu sela Klokočevika u srezu slavonsko-brodskom. Ustaši su u njoj obukli crkvene odežde, pa izneli litije i tako improvizirali pravoslavnu litiju kroz selo, izazivajući na taj način mesno pravoslavno stanovništvo. Kad ni ovako provokacijom nisu mogli izazvati seoski metež gde bi upotrebili oružje, ustaši su zašli po kućama i porazbijali sve ikone gde su ih našli. Time se međutim ipak nisu zadovoljili, već su crkvu docnije porušili.
Pod izgovorom da ga vode na neko „saslušanje“, ustaši su odveli nekuda koreničkog paroha Radivoja Stanisavljevića, gde mu se gubi trag. Njegovu su crkvu u Korenici zapalili i zatim zidine porušili.
Prema iskazu izbeglice Vukosave Galogaže učiteljice, ustaše su pored ostalih zapalili pravoslavnu crkvu u Kirinu, sreza Vrgin Most, pošto su je pre toga opljačkali. U isto vreme, na drugom kraju srpskih zemalja pod ustaškom Hrvatskom, goreo je drevni manastir Kuveždin u Sremu.
Bez zaštite, a pod pritiskom sile, mnoga pravoslavna naselja verovala su sadržini ustaškog poziva, da će biti izravnati u pravima sa Hrvatima, ako pređu u katoličku veru. Međutim, ceo ustaški pokret počivao je na prevari i ironiji, što se najbolje vidi iz govora katoličkog sveštenika don Marka Zovka iz Stoca, koji je govoreći silom pokatoličenim Srbima, što su se za vreme jedne hajke po ovome mestu sklonili u katoličku crkvu rekao:
 
„Istorija uči, da je bilo naroda koji su nestali, pa će nestati i. srpskog naroda. Mi nismo mislili da vam primanjem u rimokatoličku veru i živote spasavamo. Prevodeći vas u rimokatoličku veru, imali smo nameru da vam samo duše spasimo.“
 
Pored velike pravoslavne crkve u Kostajnici, najlepšeg hrama gornjokarlovačke eparhije i nekadanjem sedištu kostajničkih episkopa, nalazile su se još tri kapele u mestu i crkva na groblju, posvećena Sv. Petru i Pavlu. Za rešavanje sudbine ovih svetinja, ustaše su sazvali jedan sastanak, na kome se imalo samo rešiti, na koji će se način sve ovo skloniti sa lica zemlje. Tada je među ostalim govornicima ustašama uzeo reč i Marko Lukinić pekar iz istog mesta, inače istaknuti katolički radnik i ustaša. On je uz odobravanje ostalih sakupljenih ustaških funkcionera rekao i ovo:
 
„Sve spomenike pravoslavne na groblju i po gradu treba polupati, pa od njih napraviti kaldrmu na stočnoj pijaci. A sve srpske leševe koji su sahranjeni do u nazad dvije godine, treba iz zemlje povaditi i baciti u rijeku Unu, pa zatim groblje potpuno preorati tako, da se nezna ni za trag te vlaške gamadi.“
 
Po onome što je posle toga sledovalo, predlog pekara Marka Lukinića primljen je i sproveden u delo. Sa rušenjem kostajničke episkopske katedrale započeto je prve polovice meseca septembra 1941. Rušenje je preduzeo i njime rukovodio katolik i ustaša, inače građevinski preduzimač Florijan Perc iz Kostajnice. Crkva je srušena do pola. Iz tako porušene crkve dugo se uzdizao ikonostas čuvene vrednosti. Najzad je sve dovršeno i kostajničkog episkopskog hrama nema više. Nema više ni jedne od tri kapele, nema više ni crkve na groblju, a tvrdi se da je i groblje razrovano i dobrim delom uništeno.
Kolunić, selo u bosansko-petrovačkom srezu, imalo je svoju pravoslavnu crkvu, ali je danas više nema. Srušile su je satanske ruke ustaškog pokreta. Na isti način nestala je sa lica srpske zemlje, pravoslavna crkva u selu Krnjeuši istoga sreza i crkva Kulen Vakufa zajedno sa njenim parohom Rodoljubom Samardžićem, koji je oteran neznano kuda.
Pošto su pohapsili veliki broj Srba iz Kotor Varoši i okolice, koje će posle likvidirati, ustaše su naterali ove uhapšene pravoslavce, da poruše mesnu pravoslavnu crkvu. Prema kazivanju izbeglica, među kojima i Ljubiše Divjaka iz Banja Luke, ova je crkva porušena u mesecu junu 1941. Na isti način srušene su crkve u Koprivni sreza Vlaseničkog, Krstinji sreza vojiićskog i Krnjaku, takođe u vojnićskom srezu.
Pravoslavna crkva „Svete Nedelje“ u Kinjačku, sreza petrinjskog, mnogo je smetala jezuitima nekih susednih sela, jer je ona bila versko žarište pravoslavlja u ovome kraju. Ustaše su jedva dočekali naredbu katoličke crkve za rušenje ove pravoslavne bogomolje, koju su srušili do temelja, pošto su je pre toga opljačkali.
Naseobina Klisa u srezu virovitičkom, imala je pravoslavno stanovništvo i pravoslavnu crkvu. Danas nema jednog ni drugog. Progutala ih je katoličko-ustaška nezavisnost.
„Poglavnik je kao predstavnik svega poštenog i ponosnog Hrvatstva izrekao pravednu osudu. I svi smo se u srcu obradovali“, – kaže katolički župnik dr. Ferdo Rožić u knjizi „Moje tamnovanje“ (strana 70) povodom pogibije kralja Aleksandra I u Marselju 1934 godine. A onda, kada je vođena istraga za ovaj atentat, katolička crkva svim svojim autoritetom se založila u nastojanju da dokaže, kako hrvatsko ustaštvo nema nikakve veze sa marseljskim zločinom. Isto tako, katolička crkva će se i sada založiti u nastojanju da dokaže, kako njihovi posloprimci ustaše ne samo nisu krivi za pokolj pravoslavlja i uništenje njegove crkve, već da su se nalazili u pravednoj nužnoj obrani, jer da su ih napali goloruki i žicom povezani Srbi.
Na domaku Beograda, gde obronci Fruške Gore prelaze u plodnu sremsku ravnicu, ustaše su sprovodeći veliku katoličku zamisao uništenja pravoslavlja, posetili i mesto Krčedin. Kao i u drugim mestima, oni su odmah posetili pravoslavnu crkvu, koju su oskrnavili i opljačkali. Po istoj metodi stradao je i drevni srpsko-pravoslavni manastir Krušedol u srezu iriškom.
Uoči nove 1896 godine muslimani okolice Urfe u prednjoj Aziji zatvorili su punu crkvu pravoslavnih Jermena i zapalili je. Celim kulturnim svetom ondašnjice zatreperio je revolt i osuda. Delo je označeno kao najveći stepen ljudskoga divljaštva. To se desilo pre pola stoleća. Od onda smo ostavili za sobom mnogobrojne pronalaske i kulturne tekovine, koje su čovečanstvo još za nekoliko stepenica približili savršenstvu. Međutim, na tlu kulturne Evrope, i to na prostoru gde se svakoga dana ističe toliko izvikana „tisućgodišnja kultura“, odigrale su se daleko potresnije scene od onih u malaaziskoj Urfi. Jer, u na štetu srpstva i pravoslavlja prozvanoj „Nezavisnoj Hrvatskoj“, ljudi ne samo da su spaljivani u svojim pravoslavnim crkvama, nego je katoličko-ustaška koalicija u duhu predanja o „Bartolomejskoj noći“ njihovom krvlju najpre prskala oltare, svete ikone i ostale crkvene utvari, da bi tek onda zemni ostaci žena, ljudi i dece zajedno sa tako oskrnavljenim hramovima bio predat ognju katoličke mržnje. Takav jedan primer vidi se iz slučaja pravoslavnog stanovništva sela Kukunjevac u srezu pakračkom i njihovom crkvom.
U ranim jutarnjim časovima 11 oktobra 1942, osvanulo je selo Kukunjevac opkoljeno ustaškim jedinicama, dovedenim iz Bosne i Hercegovine. Ove su jedinice bile sastavljene od bosanskih muslimana i hercegovačkih katolika od kojih je franjevački red katoličkog sveštenstva stvorio Hrvate, ma da su oni nekada pre prelaza katoličanstvu bili pravoslavni Srbi. Kad je obruč oko sela bio potpun, ustaške patrole su zašle po selu, kupeći od kuće do kuće sve pravoslavno stanovništvo bez obzira na pol i doba starosti. Svima su govorili, da će ih odvesti u crkvenu portu, gde će ih „preslušati“, pa će ih posle toga pustiti kućama. Pošto je sakupljanje završeno i pravoslavno stanovništvo saterano u crkvenu portu, ustaši su prema iskazu izbeglica, među njima i Cvete Janković iz Kukunjevca, izdvojili iz grupe sve muškarce ispod 60 godina starosti, otimajući čak iz ruku majki njihovu mušku decu, pa su ih sve zatvorili u crkvu. Žene i starce su ostavili pored crkve, da bi mogli slušati ono, što se posle toga imalo dešavati. Zatim je u crkvu među goloruke Srbe ušao jedan odred najkrvoločnijih katolika-ustaša, koji su naterali pravoslavce da svuku sa sebe odela sem najpotrebnijeg veša, izgovarajući se da je to radi mera sigurnosti zbog zaraznih bolesti, pošto će ostati ovde u crkvi zatvoreni nekoliko dana, dok se istraga ne završi, a odelo će im se dezinfikovati i posle puštanja vratiti. U stvari, ustaši u svojoj katoličkoj i pljačkaškoj zanesenosti, hteli su da im pored života i nepokvarena odela oduzmu. Posle oduzimanja odela, ovaj odred ustaša-krvoloka povadio je naročito spremljene noževe za klanje i pristupio činu, koji prevazilazi moć ljudskog rasuđivanja. Samrtni krici, koji su dopirali iz zatvorene crkve kroz rešetkaste prozore, ledili su krv u žilama onih nemoćnih pravoslavaca, koji su i dalje pod jakom stražom čuvani oko crkve. Takom strašnom smrću, uzidanom u temeljima budućeg, pravoslavnog preporoda, završili su živote zatvoreni Kukunjevčani. Njihova nevina krv poprskala je crkveni oltar i ikone po zidovima do stropa i ispisala još jednu stranicu srpskog stradalništva u borbi za čuvanje svoga svetosavskog i slavenskog obeležja.
Ni najmanji trag pravoslavlja nije prema katoličkom planu trebalo ostaviti, „jer će on podsjećati prelaznike“. Tako su jezuitima smetale čak i najmanje pravoslavne kapelice, zaturene negde po brežuljcima atara. One su nemilice zatirane bilo to od organizovane ustaške mase, bilo od katoličkih pojedinaca. Jedna među mnogobrojnim na taj način uništenim pravoslavnim kapelama je i ona u Korduševcima kod Slavonskog Broda, sa koje ustaše nisu zaboravili skinuti zvono, da bi ga negde popeli na katolički zvonik, odakle će ožalošćeno pozivati katoličke vernike na molitvu.
Neoboriva je ona naša početna tvrdnja, da je fašizam otac nacionalsocijalizma, a oboje zajedno tvorevina papske rezidencije. To se najbolje vidi po tome, što su hrvatskom ustaštvu kao fašističkoj organizaciji udareni prvi temelji u prostorijama katoličke crkve, koja ga je i stvorila. Povodom trogodišnjice ustaške strahovlade, u Zagrebu je odkrivena spomen-ploča u kući, gde su udareni prvi temelji hrvatskom ustaškom pokretu. To nije neka obična kuća zagrebačkog podzemlja, gde bi se sastajali neodgovorni tipovi, već je to katolička Kaptolska Kurija broj 4, na kojoj je svečanim činom ugrađena ploča, koja kamenom hladnoćom optužuje pred celim svetom, jer na njoj piše:
 
„U ovoj kući udareni su prvi temelji Hrvatskom ustaškom oslobodilačkom pokretu, te postrojeni prvi ustaški borbeni odjeli od pripadnika saveza hrvatske pravaške revolucionarne omladine.“
 
O učešću katoličke crkve na ovoj svečanosti kazale su zagrebačke „Nedjeljne Vijesti“ od 28-IX-1942, da je hrvatskog nadbiskupa Stepinca zastupao njegov zamenik biskup Salis Sevis. Dan ranije napisala je „Nova Hrvatska“, da su iz te škole u Kaptolskoj Kuriji broj 4 izašli poznati teroristi i organizatori ubistva kralja Aleksandra Marko Hranilović, Matija Soldin, Dragutin Faber, Zvonko Pospišil, Stipe Javor, Mijo Babić i drugi. Setimo se, da je cela javna i podzemna štampa Hrvatske za vreme Jugoslavije apelovala na svetsku javnost, da su svi ovi nevino suđeni.
Samo katolička crkva mogla je odgojiti nepregledne horde fanatizovanih zločinaca, koji su po utvrđenom planu u Kaptolskoj Kuriji, bili u stanju prolevati pravoslavnu krv i predavati ognju njihove svetinje. Da ironije bude veća i greh neoprostiviji, Rim je ovo tobože u ime Hrista proglasio „krstaškim ratom“.
Valjda u opštoj strategiji „krstaškog rata“ pala je žrtvom i pravoslavna crkva sela Kolarića nedaleko Vojnića zajedno sa velikim brojem srpske nejači, zatvorene u njoj. U aprilu 1942 opkolili su ustaške i „domobranci“ (regularna hrvatska vojska) sela Ledenik i Kuplensku u srezu vojnićskom, gde su pokupili oko 170 pravoslavaca svih doba starosti i oba pola. Njih su odveli u Vojnić, gde su ih bez razloga zatvorili, ali su ih posle strahovite tučnjave pustili. Međutim, kada su se ovi vraćali prema svojim selima, dočekale su ih druge ustaške bande na putu i sprovele u selo Kolarić. Osim njih, doveli su drugi ustaši još veći broj Srba iz samog Kolarića i susednih sela, pa su svi zajedno na čelu sa kolarićkim protom Dušanom Malobabićem zatvoreni u mesnu pravoslavnu crkvu. Ustaše su tada u crkvu, prema iskazu Milića Živkovića izbeglice, uneli veću količinu sredstava za mučenje, među njima i žari, pa pošto su postavljanjem naoružane straže obezbedili teren, odpočelo je mučenje. Pošto je crkva bila na bregu, udaljenom svega 2 kilometra od Vojnića, to se prema iskazu mnogih izbeglica jauk iz crkve čuo čak u Vojnić. Među prvima koji su mučeni sipanjem žeravice na golo telo, bio je crkveni paroh Malobabić. Ustaše su posle pojedinačnog klanja Srba u crkvi, doneli veliku količinu slame, koju su nabacali preko mrtvih i teško ranjenih žrtava u crkvi, pa je zapalili. Zajedno sa ovim mučenicima izgorela je ova crkva, jer je to bilo u interesu „svete katoličke vjere“.
Udžbenik ustaške metodike propisala je katolička crkva. To se vidi po tome, što su svi ustaški zločini izvršeni planski. Onako, kako je to utvrđeno na sastancima u Kaptolskoj Kuriji broj 4. Jer, ma da se selo Kusanje nalaze daleko od Vojnića, jer je u pakračkom srezu, u njemu se odigrala kopija jezivog filma iz crkve u Kolariću. Pokupivši sve Srbe bez obzira pola i starosti iz sela Dragovića i Čaklovića u srezu pakračkom, zloglasna „satnija“ Luburića doterala ih je 13 avgusta 1942 godine u selo Kusonje. Da zločin bude obimniji, ustaše su pokupili i srpsko stanovništvo sela Kusonja, pa su sav taj pravoslavni narod skupili u avliji gostionice Matije Osmaka, gde su odvojili muškarce iznad 10 godina i poveli ih u mesnu pravoslavnu crkvu, gde su ih zatvorili, pa zatim ubacili slamu polivenu benzinom kroz prozore i zapalili je. Crkva je izgorela sa žrtvama. Žene i decu su zatim odveli u logor Stare Gradiške, odakle im se gubi svaki trag. One su svakako podelile sudbinu onih stotina hiljada pravoslavnih pripadnika, koji su masovno poubijani maljevima u već spremljenim masovnim rakama.
Već od 1934 godine počeli su ustaški pripadnici otvorenije govoriti ono, što su dotle šaputali. Ozlojeđeni na ratne dobrovoljce iz prvog svetskog rata, koji su „doprinijeli slomu Austrougarske“ i zatim naselili vlastelinska imanja uzeta pod udar agrarne reforme, okolni stanovnici katoličke vere govorili su im, da su trebali napraviti kuće na točkovima, kako bi mogli sa njima bežati kad dođe hrvatsko vreme. Sedam godina docnije, dobrovoljački veterani sa solunskog fronta uverili su se, da je katolička mržnja daleko jača od njihove vere u Jugoslaviju, za koju su tako ne sebično prolili krv skoro po svima kontinentima. Dobrovoljci naseobine Ličani u srezu našičkom, gledajući kako im katoličko-ustaške horde ruše teško podignutu crkvu, gledali su istovremeno i rušenje onih zanosnih ideala, koji su ih neodoljivo prevukli preko Okeana, da bi ovde sa zemlje njihovih otaca oterali vekovnog dušmanina i podelili blagodeti slobode čak sa onima, koji su se u redovima austrougarske vojske fanatizovanim zanosom borili da do te slobode ne dođe. Sudbina gorka, ali istinita.
Selo Lisičine u srezu podravskoslatinskom imalo je pravoslavnu crkvu. Sada je nema više. Katoličke kandže, rušile su ciglu po ciglu, kamen po kamen. Tako je iziskivao program katoličke ekspanzije na štetu pravoslavlja.
Kod Bjelovara u selu Lasovcu nalazila se lepa pravoslavna crkva, posvećena Sv. Jovanu. Vodeći računa o najintimnijim osećanjima prema veri svojih otaca, ustaši su čekali da sa rušenjem ove crkve odpočnu baš na dan crkvene slave 20 januara 1942 godine, kako bi što više istakli jubilarnu ironiju. Materijal od porušene crkve izložen je javnoj prodaji, pa su ga pokupovali katolici seljaci iz okoline.
Pošto su najpre opljačkali sve što se opljačkati može, ustaši su zapalili crkvu u selu Ljusinama, sreza bosansko-krupskog.
Prema iskazu paroha modričkog Stevana Popovića, ustaše su odmah po dolasku u Modrič pretvorili mesnu pravoslavnu crkvu u magazin i na njenim vratima postavili stražu.
Zločinački nagon našao je primenu i u slučaju pravoslavne crkve u Maglaju. Ustaše su najpre razbili ikonostas, pa zatim izneli sve pokretne ikone i ostale utvari, na koje su pred crkvom pljuvali, a kad je pala noć na sve to vršili nuždu. Zatim su crkvu pretvorili u štalu i u njoj držali konje. Najzad, kada su počeli verovati da će doći nekada i vreme njene obnove, srušili su je.
Pravoslavna crkva u Mrkonjić Gradu nije pošteđena verskog vandalizma, kao i tolike druge po ustaškoj Hrvatskoj. Ustaše su iz nje izneli svešteničke odežde, koje su dali muslimanskoj i katoličkoj deci, da se obuku i da tako obučeni izvrgavaju pravoslavnu veru ulicama varoši. Neki krvoločni ustaše oblačili su i sami ove odežde onda, kada su išli da kolju Srbe po okolnim mestima. Crkva je zatim demolirana i pretvorena u javni nužnik. Crkvene knjige su razvukli piljari katolici i muslimani i u njima umotavali voće i povrće mušterijama. Najzad je crkva 12 septembra 1942 godine zapaljena od ustaške ruke.
Glavni „razlog“ za upad u pravoslavne crkve, ustaše su nalazili u tome, što su tobože tražili oružje. Tako su ustaše i crkvu pravoslavnog mesta Majskih Poljana u srezu Glinskom posetili, upavši pod oružjem i kapama u njoj, opljačkavši je i oskrnavivši, a posle toga su je zapalili.
Katolici sela Majkovca u srezu virovitičkom demolirali su mesnu pravoslavnu crkvu. Pošto su želeli da „prošire prostor“ za uterivanje stoke u njoj, razrušili su ikonostas i zatim crkvu pretvorili u štalu, u koju su docnije zatvarali stoku.
Ni malo mesto Međuvođe u srezu bosansko-dubičkom, nije pošteđeno ustaške tiranije. Ovde su ustaše zapalili parohiski dom.
U selu Mačkovcu sreza brčanskog bile su dve pravoslavne crkve. Katolici su odmah u početku spalili staru crkvu. U novoj su crkvi opljačkali sve što je bilo pokretno. Pre toga su odveli paroha Mihaila Jovanovića u jasenovački logor, gde je prema nekim iskazima umro od gladi.
Mnogi od čitaoca setiće se da je čitao o divljačkim stanovnicima crne prašume, ljudožderima, koji izvode čudesne urođeničke igre za vreme dok se uhvaćeni belac peče na lomači. Stanovnici sela Majevca u srezu Derventa imali su prilike da takvu egzotičnu igru vide u svome mestu, i ako se ono nalazi u civilizovanoj Evropi. Za vreme dok je pravoslavna crkva u ovome mestu gorela, ustaše su oko nje igrali kolo.
Ni Mačkovo Selo u srezu petrinjskom nema više svoju pravoslavnu crkvu i ako ju je do ustaške soldateske imalo. Kao mnoge druge, i nju je progutao plamen, koga je podmetnula jezuitska ruka, preko ustaša. Po poznatoj ustaškoj metodici, ista je sudbina snašla i manastir Malu Remetu u Sremu i ako je ona od Mačkovog Sela veoma daleko.
Pošto su demolirali crkvu u Međeđi sreza bosansko-dubičkog i pošto su opljačkali i oskrnavili ovaj sveti dom, ustaše su u nju bacili nekoliko bombi, ali je nisu posve srušili. Kako ih je vukao nagon za što većim i što bržim uništavanjem pravoslavlja na drugim mestima, požurili su da tamo stignu.
Pred mnogim odelenjima ustaških hordi nalazile su se jezuitske mantije, koje su se neposredno interesovale na terenu i same davale smer zverskim akcijama. Tako sretamo Alojzija Ćosića fratra iz Kotor Varoši kako sam krstari na čelu ustaških jedinica po svome srezu i brzom akcijom uništava živo i nepokretno pravoslavlje. Po njegovom naređenju porušena je među ostalima u ovome srezu i pravoslavna crkva u selu Maslovarama.
U leto 1941 godine upali su ustaše u pravoslavnu crkvu sela Mokre u srezu sarajevskom, pošto su predhodno razbili ulazna vrata. Sa donešenim sekirama su isekli ikonostas i časnu trpezu. Zatim, kao da su obavili kakav Bogu ugodan posao; svrstali su se u maršovsku kolonu i pevajući napustili oskrnavljenu crkvu.
Toliko opevani Mostar, rodno mesto velikog srpskog pesnika Alekse Šantića i duhovni centar srpske Hercegovine, ponižen je u svome istorijskom dostojanstvu. Naoružane bande bosansko-hercegovačkih muslimana i katolika, predvođene katoličkim sveštenstvom franjevačog reda, upale su posle obezoružanja srpskog stanovništva u njega i izvršile strahoviti pokolj, sprovodeći time politiku izmene etničkog stanja u korist katoličanstva. Zatim su prešli na uništavanje nepokretnih spomenika na taj način, što su mostarsku crkvu opljačkali i oskrnavili, a spomenike ta pravoslavnom groblju polupali.
Kolika je nastupila hajka na srpstvo i pravoslavlje vidi se po tome, što su čak i muslimani stavljali pritisak na pravoslavce, da pređu čak na muslimansku veru. Tako vidimo i Redžepa Smiljanića iz Crnoljeva u srezu gračaničkom gde drži pod stražom „zbor“ pravoslavnom stanovništvu i poziva ga na povratak u pravu veru muslimansku. U rasprodaji pravoslavlja, režiranoj katoličkim mačem, mogli su čak i muslimani učestvovati. I to je bilo u ime Hrista!
Jedna grupa ustaških krvoloka iz Osijeka uputila se u selo Martince kod Valpova i onde porušila pravoslavnu crkvu. Da što jače zadovolje svoju želju sa srpskom krvlju, pokupili su nekoliko Srba iz sela i vezali ih žičanim konopcima za kamione kojima su došli. Zatim su pojurili prema Osijeku, vukući za sobom ove nesrećne ljude, koji su završili živote mučeničkom smrću. Tek u blizini Osijeka kod dobrovoljačke kolonije Livane, odrešili su ostatke tela ovih pravoslavnih mučenika i ostavili da se zakopaju pored puta.
Veliko pravoslavno selo Medinci kod Podravske Slatine imalo je pravoslavnu crkvu, koje više nema. Obilazeći sa ustaškim patrolama ovaj pretežno srpski srez u cilju likvidacije pravoslavlja, Julije Birner katolički župnik i ustaški funkcioner, dao je uputstva da se i ova crkva do temelja sruši.
U Malom Gracu kod Gline katolici su požurili da i sami doprinesu „za Poglavnika i dom“, pa su zapalili mesnu pravoslavnu crkvu i prenošenjem požara se starali da do kraja izgori.
Posle rušenja pravoslavne crkve u Borovi kod Virovitice, katolici istoga sela preduzeli su radove oko uništavanja pravoslavnog groblja, pa su sve grobnice i nadgrobne spomenike uklonili, a groblje tako preorali, da se danas prema kazivanju izbeglice Evice Tatalovića ne može znati gde su se grobovi nalazili sem što se zna položaj gde je groblje bilo. To se isto desilo i sa pravoslavnim grobljem sela Klise u istom srezu.
Nemajući sredstava za podignuće crkve, stanovnici sela Naudovca u srezu virovitičkom podigli su veoma lep zvonik, koji je doživeo da bude srušen od ustaške ruke. Isto tako je i u ovom selu sravnjeno pravoslavno groblje, koje je preorano i trag mu utrven. Na isti način postupljeno je sa pravoslavnom crkvom i grobljem u susednom selu Novom Obilićevu.
Skoro svako selo, a srez pogotovo, imali su katoličkog instruktora, koji je bilo posredno ili neposredno rukovodio u akciji uništavanja pravoslavlja. U srezu Nove Gradiške ovu je „funkciju vršio katolički župnik Josip Matica, kome su bili potčinjeni ostali katolički župnici u srezu. Ovaj prepredeni jezuita naredio je da se između 7 i 8 juna 1941 godine podmetne vatra u parohisku crkvu Nove Gradiške, posvećenu Sv. Trojici. Pošto je izgoreo jedan deo krova, vatra je ugašena. Kako bi između pravoslavnog sveštenstva i naroda stvorili razdor i povećali izglede na prelaz pravoslavaca u katoličku veru, ustaši su po župnikovom uputstvu pustili u narod tvrdnju, da su pravoslavnu crkvu zapalili sami pravoslavni sveštenici. Kada to nije uspelo, ustaške su vlasti pristupile rušenju, koje je izvedeno septembra meseca 1941 godine. Pre toga je crkva sasvim opljačkana i njena imovina razvučena. Na isti način je upropaštena crkva na pravoslavnom groblju u Novoj Gradiški.
Pravoslavna crkve u Novskoj bila je sagrađena, ali još nije osvećena. Ustaške vlasti nisu ni dozvolile da se posveti, već su naterale pravoslavne stanovnike Novske da kulukom ovu crkvu sruše. Materijal je dat „najzaslužnijim“ ustašima iz mesta i okolice, koji su ga odvezli i od njega sagradili kuće ili gospodarske zgrade.
Nasred pravoslavne crkve u Novoj Bukovici kod Podravske Slatine ustaše su napravili lomaču, na kojoj su spaljivali crkvene knjige, ikone, odežde i ostale crkvene utvari. Posle toga je crkva srušena. Sličnu sudbinu doživela je i pravoslavna crkva sela Novog Topolja u srezu slavonsko-brodskom. I ona je srušena, pošto je predhodno poslužila ustaškim siledžijama za nasladu time, što su u njoj spalili sve pokretne stvari. Isto se to desilo i sa pravoslavnom crkvom sela Novog Obilićeva kod Virovitice, koja je srušena.
Kako to proizlazi iz akta, koga je zagrebački nadbiskup dr. Stepinac 20 januara 1942 godine uputio ostalim hrvatskim biskupima, hrvatski je nadbiskup kao nagradu za istrebljenje pravoslavlja u „Nezavisnoj državi Hrvatskoj“ primio od Pape titulu „vojnog vikara hrvatskih vojnih snaga“. Drugim rečima, vojnim vikarom hrvatskog ustaškog pokreta. Šta se desilo sa pravoslavljem i njegovom crkvom pod vojnim vikarstvom ustaškog pokreta nadbiskupa Stepinca, ostaće zabeleženo u najtamnijim stranicama istorije kulturnog čovečanstva.
Pravoslavnu crkvu u selu Osmacima, sreza vlaseničkog, porušili su muslimani Osman Salkanović, Aljo Imširović i Adem Salkanović, svi iz susednog sela Vicetine. Pošto su i sami pripadali ustaškom pokretu, prisvojili su sav materijal od crkve. Posle crkve srušili su parohiski dom i zvonaru, sa koje su poskidali zvona, koja su velikim čekićima razlupali „da nebi Kaure zvali na molitvu“.
U Osredcima, sreza donjolapačkog, katolici su upali u pravoslavnu crkvu, gde su je oskrnavili probadanjem ikona, da bi je najzad zapalili.
Manastir Ozren nalazi se skriven u podnožju planine Ozren. Okružen prirodnim lepotama, on je bio jedno od najboljih oporavilišta. U njegovoj blizini se nalazilo jedno od najlepših dečjih oporavilišta. Da, ali je i on i pored svih tih prednosti imao jednu neoprostivu manu. Bio je pravoslavni i zbog toga su ustaši odlučili da ga zbrišu sa spiska postojećih. Dali su to do kraja sproveli u delo, nije se do sada moglo utvrditi. Da je međutim crkva manastirska već na početku pošla putem svoga stradalaštva, to je posvedočio maglajski pravoslavni paroh Vasilije Perović koji kaže, da je manastir oskrnavljen, ikonostas oštećen, a sve crkvene stvari razvučene i opljačkane.
Pored pravoslavne crkve u Slavonskoj Orahovici, nalazi se drevni manastir, koji se nalazi u šumovitom Papuku, bogat po svome imanju i častan po prošlosti. Pravo na njegova imanja zagarantovao mu je jednom posebnom poveljom Leopold I. Manastir je bio duhovno središte slavonskog pravoslavlja od svoga postanka pre provale Turaka u Slavoniju, za vreme Turaka i posle njih, sve do dolaska jezuitske vlasti u obliku ustaškog pokreta. Već na početku ustaše vlasti, mesni katolici u Orahovici zatvorili su pravoslavnu crkvu i zapečatili je, a pod pretnjom smrtne kazne zabranili pravoslavcima da joj se približe. Pa ipak, i ako na taj način učinjena nepristupačnom srpskom stanovništvu, njen veličanstveni lik smetao je ustaškom pogledu. Zato su je krajem januara 1942 godine porušili. Što se manastira tiče, njega su ustaši pretvorili u „oružničku postaju“ (žandarmerisku stanicu), pošto im je njegov položaj odgovarao toj svrsi. Pokretna manastirska imovina sa zlatnim krstovima, zlatom izvezenim mitrama srpskih patrijarha, zlatnim putirima i ostalim bogatstvom, predstavljala je bogat ustaški plen. Ustaše su određivali preostale Srbe iz Orahovice, da kulukom prevažaju manastirsku pokretnu imovinu na željezničku stanicu Zdenci, odakle je vozom odpremana u Zagreb. U momentu kada se ova knjiga piše, možda manastirsko kube ne prkosi više vremenu kao toliko vekova pre toga. Satanska duša fratra Sidonija Šolca, zaogrnuta katoličkom mantijom, koja je kriva za mnogobrojna pravoslavna stradalaštva po srezu našičkom, možda je pre zaslužene odmazde koja ga je stigla, još imala vremena da naredi sravnjenje ovoga drevnog pravoslavnog manastira sa zemljom.
Pošto su pravoslavnu crkvu u sreskom mestu Okućanima srušili, ustaške su vlasti svu građu sa crkvenim zvonima, ikonostasom i ostalim crkvenim utvarima odvezli vozom u nepoznatom pravcu.
Pravoslavno stanovništvo sela Oštri Vrh u srezu novogradiškom imalo je svoju pravoslavnu crkvu. Imalo bi je i sada, da nije bilo fašističko-nacističke koalicije i njihovog katoličkog poslodavca. Međutim, ustaši su je bez i trunke griže savesti porušili u uverenju, da s jedne strane proširuju područje katoličkog uticaja, a s druge strane da doprinašaju uređenju novoga sveta pod čizmom velikonemačkog nacionalsocijalizma i katoličkog fašizma.
Osječka pravoslavna crkva sagrađena je pre punih 200 godina. Predstavljala je građevinu vanredne lepote, kojoj su osječki katolici odavno zavidili. Kako su se osječki katolici ogromnom svojom većinom pridružili ustaškom pokretu, na čijem je čelu stajao intelektualni vođa dr. Stjepan Hefer bivši poslanik Hrvatske Seljačke Stranke, to su se stvorili uslovi, da se pored pokretnog pravoslavlja uništi i nepokretno. Meseca decembra 1941 godine odpočelo je rušenje ove monumentalne građevine, čiji je materijal rasprodat na javnoj licitaciji, da bi se dobivenom sumom pokrili troškovi rušenja.
Uniziti i uništiti sve što je pravoslavno i što na njega podseća, bio je prvi zadatak, iza koga su sledovali drugi. U tom uništavanju pojedine ustaške jedinice ili skupine, unosile su svoju inicijativu već prema tome, kako je koja bila krvoločna. Jednu između takvih vidimo u selu Podnovlju, sreza derventskog, gde nateruje pravoslavne stanovnike da sami demoliraju svoju crkvu i da na crkvene utvari i u oltaru vrše nuždu.
Plaško u Lici sedište je gornjo-karlovačkog episkopa. Prema utvrđenom programu za vreme sednica u zagrebačkoj Kaptolskoj Kuriji, ustaše su požurili u Plaško i brutalnom silom odveli gornjo-karlovačkog episkopa Savu. O njegovoj se sudbini dalje nezna ništa. Poznato je međutim, da su na intervenciju nemačke vlasti tragale za njim, ali kad su tragom došli do logora gde se imao nalaziti episkop Sava, našli su logor prazan, a na prostoru gde se nalazio videle su se nepregledne lokve usirene krvi sa ostacima izderane odeće, po kojoj se videlo, da su se poubijane žrtve otimale smrti. Tela ovoliko velikog broja sakupljenih Srba odvezena su nekuda i tajno zakopana. Među njima se svakako nalazio i mučenički leš episkopa gornjo-karlovačoga Save.
Dali je episkopska crkva u Plaškom doživela sudbinu ostalih porušenih crkava po „Nezavisnoj Hrvatskoj“, to u ovom trenutku nije poznato. Pozitivno se međutim zna, da su ustaše posle odvođenja episkopa ovu crkvu pretvorili u magazin, a vladičanski dvor su upotrebili za smeštaj opštinske uprave u Plaškom.
Kao i mnoge druge, pravoslavna crkva u Karlovcu najpre je od strane ustaša opljačkana. Kako su ustaške vlasti pljačkali velike količine raznih stvari od Srba koje su pobili ili oterali od domova, to su ove stvari zajedno sa jevrejskim stvarima dovozili i smeštali u ovu crkvu, gde su docnije otvorili trgovinu. Crkveni nameštaj i crkvene utvari odnešeni su neznano kuda.
Selo Perna nalazi se u bosansko-krupskom srezu. Odmah po dolasku u ovo selo, ustaši su demolirali pravoslavnu crkvu, razvukli iz nje crkvene knjige i ostale pokretnosti i najzad je pretvorili u nužnik, a najzad je i zapalili. Osim toga su zapalili i parohiski dom iste crkve. To su isto uradili sa crkvom u selu Podgomilama istoga sreza.
Nedaleko Mrkonić Grada, gde je pravoslavna crkva pretvorena u javni nužnik i posle toga zapaljena, nalazi se selo Podrašnica i u njemu pravoslavna crkva. Prema iskazu paroha ove crkve Nikole Rožića, crkva je zapaljena zajedno sa svima crkvenim utvarima i nameštajem, a zajedno sa njom i crkvena kuća. Na isti način, zapaljena je i crkva u Pešćanici, sreza Vrgin Most.
Petrovo Polje u sinjskom srezu imalo je svoju pravoslavnu crkvu posvećenu Sv. Petki. Već prvih dana ustaške izbezumljenosti, crkva je postala žrtvom verskog vandalizma. Ustaši su spalili ikone i sve ostalo u crkvi.
Bogata imanja pravoslavnih manastira po Sremu bila su sem one glavne katoličke linije uništavanja pravoslavlja i naročito interesantna za vrhove ustaškog pokreta. Ustaške vlasti su požurile, da odmah posle ulaska nemačke vojske u Jugoslaviju postave svoje komesare, koji su imali zadaću, da sva pokretna dobra ovih manastira prevezu u Zagreb. Kako su usled takve politike ustaške Hrvatske otpali razlozi za postojanje gospodarskih zgrada pored ovih manastira, ustaši su među ostalima popalili i gospodarske zgrade manastira Pribina Glava.
Razornim i zapaljivim bombama napali su ustaše 18 maja 1943 godine pravoslavnu crkvu u Proparu sreza zemunskog. Nastala je vatra u samoj crkvi, ali se nekim čudnim slučajem sama ugasila. Izbeglice iz Progara kažu, da su ustaše zabranili pristup ovako oštećenoj crkvi, te se za sada nezna u kakvom se stanju nalazi crkvena unutrašnjost.
Mesto Prkosi nalazi se u srezu Kulen Vakuf. Pravoslavni stanovnici ovoga sela bili su od ustaških jedinica naterani da svojim rukama poruše ovu crkvu.
Govoreći univerzitetskoj mladeži u Zagrebu, hrvatski nadbiskup je (prema „Katoličkom Listu“ od 26-III-1942) između ostaloga rekao i ovo:
 
„Prvi put je da vam govorim sa ovog svetog mjesta, nakon što se obistinio san vaše mladosti i postali zbiljom Nezavisna Država Hrvatska“.
 
Predstavnici takve mladeži, naoružani oružjem bivše jugoslovenske vojske koju su izdali i blagosloveni od strane katoličkih sveštenika u ime Hrista, upali su u selo Pribinić kod Teslića, gde su opljačkali pravoslavnu crkvu i parohiski dom, pa zatim parohiski dom zapalili, a crkvu do temelja porušili.
Poznato izletište i letovalište Plitvička Jezera krasila je pravoslavna crkva sa crkvenim konacima. Da bi stranim turistima mogli ovo srpsko zemljište prikazivati kao „iskonski“ svoje, ustaši su odlučili da zatru svaki trag srpstvu i pravoslavlju. Taj zadatak je poveren bliskom rođaku bivšeg teroriste i docnijeg ministra vojske ustaške Hrvatske Eugena Kvaternika, Ljubomiru Kvaterniku. Ovaj je odmah naredio da se odpočne sa potpunim rušenjem crkve i crkvenih konaka. Sve je to porušeno tako, da se ne poznaje mesto gde su se nalazili. Materijal od porušenih zgrada i crkve upotrebljen je za podizanje novih zgrada, kojima je dat ustaško-hrvatski karakter. Tako svedoči Dragan Kalember izbeglica iz Korenice. Kvaternik je smatrao na početku za najpotrebnije, da se plitvički paroh Dušan Diklić likvidira, što je i učinjeno.
Srbi meštani sela Plitvičkog Leskovca bili su od strane ustaških jedinica sakupljeni u cilju prisilnog rušenja mesne pravoslavne crkve, koja je u maju 1941 godine sasvim porušena. Pre toga je od strane, ustaških pripadnika i mesnih katolika potpuno opljačkana.
Jedan izbeglica iz Pala kod Sarajeva izjavio je, da su ustaše izvalili južna vrata na crkvi i uneli ih u crkvu, pa ih bacili na časnu trpezu, gde su polupali sve što se na njoj zadesilo. Zatim su pokupili kandila, ikone i sve što se sa ikonostasa moglo skinuti, pa sve to izneli i spalili. Najzad su i sam ikonostas sa časnom trpezom izneli i razlupali, pa palili vatru i grejali se.
Nedaleko sela Krnjaka ustaše su ubili dotle dovedenog paroha perjasičke crkve Milana Dokmanovića. Posle toga je naređeno rušenje njegove crkve u Perjasici kod Vojnića, koja je sasvim porušena.
Katolici mnogih sela sreza petrinjskog požurili su da se materijalom od pravoslavnih crkava bogate. Nastala je hajka na crkve, koje su bez predaha rušili. Kako nisu mogli sami organizovati prevoz materijala svojim kućama, naređivali su Srbima da to pod pretnjom smrtne kazne moraju činiti. To se odnosilo na drveni i ostali građevinski materijal, dok su crkvena zvona izgleda pripadala hrvatskoj državi, jer su ih seljaci morali voziti na stanice Petrinju i Sunju, odakle su dalje transportovani vozom. Među tako porušenim crkvama kod Petrinje, nalazi se i crkva u selu Petrinjci, a isto tako srušena je i pravoslavna crkva u samoj Petrinji.
Pošto su na zverski način ubili paroha primišljanskog, ustaše su početkom 1942 godine pristupili rušenju pravoslavne crkve u Primišlju kod Slunja. I ako ta vest nije potvrđena, govorilo se da je kod toga posla poludeo jedan od ustaških pripadnika. Pravoslavna crkva u Polojskoj Varoši takođe je postala žrtvom ustaškog divljaštva. I ona je do temelja srušena, pošto je obligatno pre toga opljačkana.
U sedištu pakračkog episkopa, Pakracu, bile su dve pravoslavne crkve. Prva, mesna parohiska crkva i druga saborna crkva. U knjizi „Hrvati u svetlosti istoriske istine“ dotaknute su prilike pod kojima su ustaše preduzeli uništenje živog pravoslavlja u ovome pretežno srpskom kraju. Što se pravoslavnih hramova tiče, ustaši su na početku odneli ikonostas iz pakračke crkve pod izgovorom, da ga nose u zagrebački muzej. Crkva je posle toga srušena. Katolički fratri su pakračku sabornu crkvu pretvorili u svoj samostan. Hrvatski nadbiskup i „vojni vikar ustaških snaga u Hrvatskoj“ Stepinac, koji je povodom savezničkog bombardovanja nekih hrvatskih mesta u propovedi hodočasnicima Marije bistričke 15 jula 1944 godine rekao, da Saveznici ne mogu zameriti Hrvatima što u sklopu sila osovine brane svoju hrvatsku samostalnost, sigurno je znao i zna za ovu jezuitsku otimačinu, ali niti je ove otimačine zabranio, niti je makar protestvovao u znak negodovanja. Najzad, kako bi i mogao, kad to nije išlo bez njegovog znanja i odobrenja.
Pravoslavna crkva u Podravskoj Slatini, sreza sa apsolutnom srpskom većinom, ustaši su prilikom uništavanja sveukupnog pravoslavlja među prvim akcijama preduzeli i rušenje pravoslavne crkve. Kao i u drugim mestima ustaške Hrvatske, crkva je na početku opljačkana i oskrnavljena, a materijal posle rušenja razvukli su „najzaslužniji“ ustaše, koji su se najviše istakli u pokoljima Srba.
Da je katolička crkva aktivno učestvovala u tajnim pripremama za uništenje pravoslavlja, to se vidi na onoj spomen ploči uzidanoj u Kaptolskoj Kuriji br. 4. A da je katoličko predstavništvo u Hrvatskoj uspostavilo i neposrednu javnu saradnju sa ustaškim pokretom, o tom svedoči zvanični izveštaj objavljen u uskršnjem broju zagrebačkih „Novosti“ (Uskrs 1941 godine), u kome se doslovice kaže:
 
„Zagrebački nadbiskup, hrvatski metropolita dr. Alojzije Stepinec, posjetio je zamjenika Poglavnika (koji još nije stigao u Zagreb) generala Kvaternika i srdačno ga pozdravio. Time je uspostavljena uska suradnja između ustaškog pokreta i najvišeg predstavnika rimokatoličke crkvene vlasti u državi Hrvatskoj.“
 
U duhu tako uspostavljene „uske suradnje“ između ustaša i katoličke crkve, ustaše su negde u leto 1941 godine ušli u pravoslavnu crkvu Rogatice, opljačkali je i na kraju ikonostas demolirali.
Posle masovnog pokolja Srba u cazinskom srezu, koji se dogodio u leto 1941, kada je i rujinački paroh Ilija Ilić odveden i verovatno negde ubijen, upala je jedna muslimansko-ustaška jedinica u selo Rujinac i pokupila ostatak pravoslavaca, koje je naterala da pljuju na ikone u mesnoj pravoslavno.j crkvi. Zatim su pobili neke Srbe, a crkvu zapalili. Drugu pravoslavnu crkvu u istom ovom selu srušili su docnije do temelja.
Pištaline, selo u srezu cazinskom, imalo je svoju pravoslavnu crkvu, ali je nema više. Spalila ju je „uska suradnja“ katoličke crkve i ustaškog pokreta. Ista „suradnja“ stavila je pod oganj pravoslavnu crkvu u Palančištu u srezu prijedorskom, zajedno sa školom i nekim drugim zgradama.
Iz pravoslavne crkve u Radovici sreza slunjskog, ustaše su izveli sveštenika Miloša Vujića, koga su prilikom sprovođenja mučili sve do mesta Mehino Stenje, gde su ga najzad dotukli. Posle toga su crkvu u avgustu mesecu oskrnavili i opljačkali, pa je zatim zapalili.
U selu Ribnjačku sreza bjelovarskog ustaše su po želji susednog katoličkog sveštenika potpuno razorili mesnu pravoslavnu crkvu.
Na padinama Fruške Gore u selu Rivici sreza iriškog, upotpunjavala je fruškogorsku lepotu pravoslavna crkva, koju su ustaše septembra meseca 1943 godine minirali i porušili.
Za manastir Rakovac, takođe u iriškom srezu, kazuje jedna izbeglica, da su ga ustaše opustošili i demolirali tako, da su od njega ostale gole zidine, bez vratiju i prozora.
Iz manastira Rmnja u srezu bosanskopetrovačkom, ustaše su izveli monaha Milana Popovića, koga su dugo mučili i najzad odveli u nepoznatom pravcu. Crkvu su zatim demolirali i ostavili je zubu vremena, da je on dovrši.
Da bi olakšali poljske radove oko sabiranja kukuruza katoličkim stanovnicima sreza bosanskonovskog, ustaši su mnogobrojnim blokadama raznih srpskih mesta sakupili veliki broj srpskog stanovništva, koje je pod stražu moralo raditi na katoličkim njivama. Za vreme dok su pod takvim uslovima radili u selu Slabinji, ustaši su ih smestili u mesnu pravoslavnu crkvu.
Mesto Stari Majdan nalazi se u sansko-mostanskom srezu. Domaći katolici, koji su kao i skoro svi ostali odmah pristupili ustaškom pokretu, opljačkali su i demolirali crkvu. Jedan izbeglica ovako zaključuje svoj iskaz o ovoj crkvi: „Posle toga su u njoj noćivali konji, psi zavijavali, a muslimanska deca i nuždu vršila.“
 
„Danas je momenat da se u katoličkim redovima za uvijek i posve obračuna sa Srbima putem katoličke buntovnosti….“
 
Takvu je poruku putem sarajevskog „Katoličkog Tjednika“ odmah posle proglašenja „Nezavisne države Hrvatske“ uputio područnom sveštenstvu i sveukupnom katoličkom svetu Bosne i Hercegovine niko drugi već nadbiskup vrhbosanski dr. Ivan Šarić, koga je Poglavnik za tako buntovno obračunavanje sa Srbima hrišćanima odlikovao ordenom „velereda sa zviezdom“ naglasivši, da je ovaj „djelovao u hrvatskom ustaškom duhu“.
Samo je po sebi razumljivo, da pravoslavna saborna crkva u Sarajevu nije mogla ostati pošteđena u neposrednoj blizini ovoga „pastira“, zadojenog fanatičkom mržnjom prema svemu što je pravoslavno. Sarajevska saborna crkva oštećena je bila nemačkim bombardovanjem. U najboljoj veri, da će crkva moći i pod novim okolnostima produžiti rad, crkvena uprava je preduzela opravku prozora, koji su bili bombardovanjem popucali. Međutim, u duhu „katoličke buntovnosti“, upali su ustaše u crkvu i otvorili revolversku vatru na radnike, koji su se morali ranjeni povući. Ustaše su nameravale i da opljačkaju crkvu, ali u njoj nisu našli ništa, sem nekoliko peškira, pošto je ostalo bilo sklonjeno zbog opravke.
U parohiji staroselsko-graduškoj podnešena je molba Mariji Tereziji za podignuće crkve. Poznata svojim stavom protiv pravoslavlja, Terezija nije dozvolila podignuće ove crkve. Najzad, 15 godina posle njene smrti, godine 1795, pravoslavni sveštenik Nikola Glavaš odlučio je da crkvu sagradi bez dozvole vlasti, u čemu su ga pomogli svi pravoslavni stanovnici parohije. Tako je crkva sagrađena i u njoj ostavljen zapisu da je sagrađena „bez dozvolenija cerkovnih i militerskih (vojničkih) vlasti“. Ustaše su davno preminuloj Mariji Tereziji i na „onom svetu“ ugodile, kada su ovu drevnu crkvu, sagrađenu od hrastovih brvana prodali jednom katoliku Hrvatu iz sela Crnca kod Siska, koji ju je porušio i napravio štalu.
Jedan među najlepšim parohiskim domovima u Bosni bio je svakako onaj u Srebrnici. Radi te svoje lepote, on se dopao ustašama, pa su u njega uselili ustašku komandu.
Nedaleko spomenusmo Slavonsku Orahovicu i drevni manastir povučen povrh nje u nedrima šumovitog Papuka, ali zaboravismo da citiramo odlomak iz saslušanja izbeglice Đorđa Babića iz Orahovice, koji o njemu između ostaloga kaže i ovo: „Šta su sve ustaše radili u tome manastiru i zašta im je služio, najbolje će se videti iz ovoga primera: Ustaški tabornik mesta Orahovice, bivši krojački pomoćnik Živko Belanović, do uspostave „Nezavisne hrvatske države“ neradnik i skoro prosjak, proslavio je zaruke u samom manastiru, gde su se pekli prasci i pilo vino, što je sve bilo vlasništvo manastira. Poznato mi je isto tako, da su ustaše po okolnim selima hapsili nevine Srbe odvodili ih u ovaj manastir, koga su pretvorili u ustaški stan. Čuo sam docnije, kad se otopio sneg, da je nedaleko manastira pronađeno 13 leševa i verujem da su to leševi odvedenih Srba.“
O sudbini pravoslavne crkve u Slavonskoj Požezi vođena su duga savetovanja ustaških prvaka u mestu. Jedni su bili za to, da se crkva potpuno sruši i da joj se zatre trag, dok su drugi smatrali, da bi se ona kao zgrada mogla korisno upotrebiti. Najzad je ova druga teza prevagnula, ali sa korekturom u toliko, da se poruši toranj, kako više nebi ličila na crkvu. Pošto je to urađeno u crkvi je jedan od ustaša, po zanatu mesar, otvorio mesarnicu.
U leto 1943 došli su u Surduk kod Stare Pazove ustaši pod komandom nekog šefa policije Đikovića. Ovde su ustaše zatvorili veći broj Srba, koje su strpali u mesnu pravoslavnu crkvu i tu ih pojedinačno mučili.
Pravoslavna crkva u Sremskoj Kamenici doživela je da jedna banda osječkih ustaša uđe u nju, da je potpuno opljačka, da sve stvari iz nje potrpa u kamione i da ih odveze prema Osijeku. Jedan izbeglica na kraju zapisnika kazuje: „Pre odlaska, vršili su nuždu u crkvi i ostavili je potpuno zagađenu ljudskim izmetima“.
Noću između 14 i 15 juna 1941 godine, ustaši su došli u selo Spasovinu nedaleko Drvara i tu zapalili mesnu pravoslavnu crkvu, koja je sasvim izgorela. Isto je to urađeno i sa pravoslavnom crkvom u selu Stabandži kod Bosanske Krupe, kao i sa pravoslavnom crkvom u Strojici kod Jajca u Bosni. Crkva u Srbu kod Donjeg Lapca zapaljena je u leto 1941 godine.
Selo Stipan nalazi se u srezu vrginmostkom. Kad su ustaše u njega došli, prva im je dužnost bila, da provale u mesnu pravoslavnu crkvu, gde su opljačkali sve što im je do ruke došlo. Zatim su crkvu oskrnavili i najzad je zapalili. Na isti način je postupljeno sa pravoslavnom crkvom u Slavskom Polju, posvećekom Svetome Duhu.
Jedna među onim pravoslavnim crkvama, koje su ustaške jedinice iz čistog zadovoljstva porušile artiljerijom, bila je prema svedočanstvu Milana Ljuštine šefa poreske uprave iz Donjeg Lapca i pravoslavna crkva u selu Suvajama, sreza donjolapačkog. Pre toga su ustaši na zverski način ubili paroha ove crkve Spasoja Lavrnju.
Selo Strmnici jedno je od onih u kninskom srezu, koje je vekovima odolevalo katoličkom pritisku, jer su sva prošla vremena niže stepene kulture, ipak bila zaštićena nekom, ma i oskudnom zakonitošću. Najzad je došlo vreme, kada su ustaše pod zaštitom nacizmo-fašizma došli u priliku, da okončaju vekovnu mržnju prema ovome malom selcetu, u kome su pored strahovitih zverstava nad živim pravoslavnim stanovništvom demolirali pravoslavnu crkvu i iz nje izneli sve što je pokretno, pa je najzad po utvrđenom planu oskrnavili i „pobjednički“ otišli.
Pošto su sveštenika Danila Babića iz Svinice kod Petrinje mučeničkom smrću likvidirali, ustaše su upali u mesnu pravoslavnu crkvu posvećenu Jovanu Krstitelju, iz koje su odneli sve što im se dopalo. Da zadovolje i svoje oružje, pucali su na ikone. Na posletku su ustaške vlasti naredile, da se i ova crkva poruši.
Katoličko stanovništvo koje je bilo najbliže selu Strmenu u srezu kostajničkom, nije imalo strpljenja čekati naređenja od ustaških vlasti da bi porušilo pravoslavnu crkvu u ovome mestu, već su sa svih strana navalili već prvih dana iza proglašenja Nezavisne Hrvatske na ovu crkvu i posle temeljitog pljačkanja, porušili je. Isto se to desilo i sa pravoslavnom crkvom u Starom Selu kod Petrinje.
U knjizi „Hrvati u svetlosti istoriske istine“ rečeno je, koliki je prilog u krvi i imovini dao pravoslavni deo stanovništva sreza bjelovarskog. Gudovački pokolj biće predmet posebnih studija i ostaće zapisan u najtamnijim stranicama ustaškog varvarstva. Međutim, nije samo Gudovac mesto pravoslavnog stradalaštva. Sva srpska sela, ma kako se ona inače zvala, podelila su gudovačku sudbinu. Tako su ustaše i u selu Sredskoj posle nezasitog klanja porušili i mesnu pravoslavnu crkvu. Na isti način, po pravilima usvojenim na sastancima u Kaptolskoj Kuriji, porušene su posle pljačkanja i skrnavljenja pravoslavne crkve u selu Slatniku sreza novogradiškog i Smrtićima sreza novskog.
Nije redak slučaj, da su ustaše pre konačnog rušenja crkava pravili lomače nasred crkvi, gde su palili ikonostase, časne trpeze, ikone i ostale crkvene utvari. A dešavalo se da su na takvim vatrama i Srbi mučeni. Jedna među takvim lomačama bila je i u crkvi u Suhoj Mlaci kod Podravske Slatine. Posle toga je crkva porušena.
Pošto je sastankom nadbiskupa Stepinca sa zamenikom Poglavnika Kvaternikom i formalno uspostavljena „uska suradnja između ustaškog pokreta i katoličkih crkvenih vlasti u državi Hrvatskoj“, nije ni čudo, da je sva ustaška vlast u Slavonskom Brodu u glavnom bila skoncentrisana u rukama katoličkog katihete Dragutina Marjanovića. U koliko se ustaška zverstva odnose na brodske pravoslavne crkve i ostale spomenike pravoslavlja, Marjanović je opravdao vade katoličke crkve, koje su u njega polagane. Već na početku, ustaše su naterali brodske Jevreje i Srbe, da poruše crkvu Svete Bogorodice u Slavonskom Brodu. Nešto docnije, kada je ustaško uverenje u pobedu sila osovine dostiglo vrhunac, došla je do kulminacije i njihova zločinačka delatnost. Tada je svakako po uputstvima ovog i ostalih katoličkih sveštenika naređeno, da se pristupi rušenju velike pravoslavne crkve u Sl. Brodu, posvećene Svetom Vidu. Rušenje su izvršili zatvoreni Srbi i Jevreji. Materijal su razvukli ustaški funkcioneri iz Broda i okolice. Petar Munić iz Slavonskog Broda kaže, da su posle toga ustaše uništili sve krstove i spomenike sa pravoslavnog groblja, a groblje preorali. Istinitost ovoga iskaza u vezi sa grobljem nije se usled poznatih prilika mogla proveriti.
Nedaleko Slavonske Požege, mesta gde su ustaše od pravoslavne crkve napravili najpre mesnicu, a posle toga je porušili, nalazi se selo Smoljanovci. Uoči pravoslavnog Božića,zime 1941/42, ustašama je bilo stalo, da pravoslavno stanovništvo za vreme božićnjih praznika ne vidi svoju privoslavnu crkvu. Radi tsga je u selo stigla jedna grupa ustaša, koja je naredila rušenje crkve. Isto tako, da crkva nebi dočekala seosku slavu Velike Gospojine, ustaše su pristupili rušenju pravoslavne crkve u Sloboštini istoga sreza.
I pored toliko poznate mržnje prema pravoslavlju, Marija Terezija nije mogla naći naslov za njegovo totalno uništenje. Patrijaršisko sedište u Sremskim Karlovcima odolelo je dakle i terezijanštini, ali nije moglo odoleti ustaškom varvarstvu, kome je na čelu stajao profesor Vjekoslav Barleković i ostali ustaški funkcioneri, iza kojih je stajala katolička crkva. Ustaše su patrijaršisku crkvu u Sremskim Karlovcima opljačkali i demolirali. Prema nekim iskazima, poskidana su čuvena zvona sa ove crkve i nekuda odnešena.
Tragična je sudbina fruškogorskih manastira, gde je bio skoncentrisan srpsko-pravoslavni duhovni život i smeštene mošti mnogih svetaca. Zbog njihovog bogatstva ustaška je vlada izaslala naročite pljačkaše intelektualce, koji su imali da izvedu stručno pljačkanje. Tako se sretamo sa nekim dr. Markovićem iz Zagreba, koji je opljačkao sve crkvene dragocenosti manastira Rakovac u Fruškoj Gori i sa ustaškim kamionima ih odvukao u pravcu Zagreba. Drugi jedan profesor iz Zagreba, za koga se zna samo toliko da se zove imenom Stjepan, izvršio je pljačkanje manastira Hopova u Sremu te kao onaj prvi pokupio sve dragocenosti, koje je kamionima ustaške vlade prevezao za Zagreb. U septembru 1941 ustaše su odneli ceo ikonostas manastira Krušedola zajedno sa moštima svetaca. I Turci su poštovali ovakve svetinje, ali ustaše ne.
Prvi vesnici skrnavljenja pravoslavne crkve u Travniku bili su mesni Cigani, kojima su ustaše dali crkvene ikone da se ovi sa njima rugaju ulicama Travnika. Što se god moglo unovčiti, kao crkvene odežde i ostale utvari, sve je to rasprodato na javnoj licitaciji. Mesni muslimani su požurili da iz crkve iznesu ikonostas, sa kojim su ložili vatru u svojim kućama. Za to vreme su ustaške horde ubijale i pljačkale Srbe po Travniku i okolici, pa se ukazala potreba za jedan veći magazin, gde bi se smestila opljačkana pokretna imovina pravoslavnih Srba. Tu je potrebu zadovoljila pravoslavna crkva, od koje je stvorena bazarska radnja.
Pravoslavna crkva u Tušiloviću, sreza vojnićskog poslužila je ustašima posle pljačkanja za zatvor, u kome su zatvarani Srbi i strahovito mučeni.
Pravoslavci sela Turjaka u srezu bosansko-gradiškom morali su pomagati ustašima da im crkva posve izgori. Ustaši su pre spaljivanja ove crkve haračili po crkvi i pucali u ikone. Peškire i ostalo što im se iz crkve dopalo, odneli su kao plen. To isto odigralo se u selu Trubaru kod Drvara.
Pošto su selo Begoviće u srezu petrinjskom, ustaše su se jednog letnjeg dana 1941 godine uputili u selo Tremušnjak, gde su pristupili paležu mesne pravoslavne crkve. Najpre su izneli crkvene knjige i spalili ih. Posle toga su došle crkvene odežde i ostalo, a najzad i sama crkva. Kada je sve bilo gotovo, ustaše su se pevajući uputili dalje. Nekako u isto doba i po istom rasporedu, aapaljena je pravoslavna crkva u seocetu Trepči u srezu vrginmostanskom.
Prema iskazu jedne izbeglice, Nade Popović iz Travnika, katolici sela Turbeta u travničkom srezu, porušili su po odobrenju viših katoličkih vlasti mesnu pravoslavnu crkvu i od toga materijala sazidali novu katoličku crkvu.
Selo Timarci u kostajničkom srezu imalo je pravoslavnu crkvu, koje više nema. Nju su ustaše najpre opljačkali, a posle toga porušili i materijal dali „najzaslužnijima“, koji su se najviše istakli u ubijanju Srba.
Kao dar „najzaslužnijim“ ustašama, poslužio je i materijal pravoslavne crkve u Toboliću kod Slunja, koja je posle haračenja i skrnavljenja porušena, a njen paroh Simeun Matić na zverski način ubijen. Ni pravoslavna crkva u Tržiću kod Slunja nije mogla izmaći ustaškom varvarstvu. I ona je porušena posle pljačke i skrnavljenja.
Terezino Polje nalazi se na samoj Dravi u srezu virovitičkom. Pored Terezinog Polja bila je dobrovoljačka kolonija Zrinj. Za ova dva mesta služila je jedna crkva u Terezinom Polju, gde je pored hrvatskih katolika bilo i Mađara. Kako je odjeknula ona izjava dr. Vladimira Mačeka dopisniku italijanskog lista „Đornale d Italija“ posle sporazuma sa Cvetkovićem o tesnim vezama Hrvata i Mađara vidi se po tome, što su oni najvećom slogom zajednički porušili pravoslavnu crkvu Terezinog Polja.
Mesto Trnjani nalazi se u srezu slavonskobrodskom. Akcijom mnogobrojnih kulturnih institucija i pravoslavnih dobrotvora u Jugoslaviji, popunjena je praznina ovoga srpskog sela time, što je kratko vreme pre ovoga rata sagrađena pravoslavna crkva, koja je podpadala pod Klokočevik kao filijalna crkva. Akcijom za podizanje ove crkve rukovodio je javni beležnik i bivši narodni poslanik dr. Paja Šumanovac iz Vinkovaca, inače rodom iz Trnjana. Ustaše su odmah iza grabljenja vlasti uhapsili dr. Šumanovca u Vinkovcima, a crkvu u Trnjanima srušili. Prema pričanju nekih izbeglica, koji su bili zajedno, sa Šumanovcem u ustaškom zatvoru, njega su ustaše toliko mučili, da je sa svoje težine od 110 kilograma opao na 50 i najzad navodno izdahnuo negde u kojem od ličkih logora smrti.
Meštani katolici sela Treštanovaca kod Slavonske Požege preduzeli su već prvih dana države Hrvatske sve što su mogli izmisliti, čime bi svoje susede Srbe uvredili i unizili. Veliki broj Srba uhapšen je po ovim meštanima, koji su skoro bez izuzetka stupili u ustaške redove većinom radi pljačke srpskih imanja. Oni su među prvim nedelima obili pravoslavnu crkvu i poarali je. Posle toga je došlo do rušenje crkve i najzad podela tako dobivenog građevinskog materijala „zaslužnim ustašama“.
Noću između prvog i drugog juna 1941 godine upali su ustaše u pravoslavnu crkvu sela Udrežnja u srezu nevesinjskom, gde su noževima iznakazili sve ikone. Na crkvenom Jevanđelju nalazio se mesingani okov, koji se sjajio i izgledao kao da je zlatan. Ustaše su odcepili prvu koricu sa ovim ukrasom i uzeli crkveni nož za rezanje „nafore“. Jevanđelje bez ukrasa su zatim bacili u požar jedne kuće pored crkve, koju su sami pre toga zapalili.
„Parohiski stan u Ustikolini pretvoren je u ustašku komandu, a mesna pravoslavna crkva u ustašku trpezariju“. Tako je izjavio jedan izbeglica iz toga. mesta u beogradskom komesarijatu za izbeglice. Ustikolina se nalazi u srezu fočanskom.
Preko 240 godina staru pravoslavnu crkvu u Utolici kod Kostajnice ustaši su opljačkali i dozvolili katoličkoj mladeži da u njoj obavlja nuždu. Zatim je naređeno njeno paljenje.
Pravoslavna crkva u Ušticama sreza novskog poslužila je sa svojim materijalom podmirenju računa u zaslugama na uništenju živog i nepokretnog pravoslavlja. Ona je srušena, a njen materijal razdeljen istaknutim ustašama iz mesta i okolice.
Kako pravoslavna crkva u koloniji Hadžićevu kod Virovitice još nije bila dovršena, ustaši nisu ni dali da se dovršava, nego su je pretvorili u magazin za napljačkane pokretnine od pravoslavnih Srba. Nikola Bogovac iz ovog istog sela svedoči, da su ustaše pre njihovog iselenja vršili pripreme da unište svaki trag pravoslavnom groblju, kako bi i posle proterivanja Srba sa njihovih imanja zatrli svaki trag srpstvu i pravoslavlju.
Pre nego što je ustaška vlada iz Zagreba uputila onog profesora imenom Stjepana da opljačka drevni srpski ženski manastir Hopovo u Sremu, upala su prema iskazu manastirske igumane Pajsije četvorica ustaša u manastir, izgovarajući se da moraju pretresti sve prostorije. Ponašajući se veoma brutalno, oni su počeli sa „pretresom“, ali im je glavni zadatak bio da opljačkaju manastirsko zlato. U tu svrhu nisu poštedeli ni ćivot, u kome su se nalazile mošti svetaca, već su zavlačili ruke u kovčeg i premetali po moštima. Zatim su odneli nekoliko šunki i oko 100 kilograma manastirske slanine. Posle skoro dve godine, noću između 21 i 22 aprila ustaše su predali ognju ovaj manastir, te je izgoreo.
Hajtić, selo u glinskom srezu priložio je u odbrani srpstva i pravoslavlja pored velikog broja mučenika sviju vrsta i svodu lepu crkvu, koju su ustaše zapalili, pošto su je pre toga obligatno oskrnavili i opljačkali.
Pravoslavna crkva u Cvijanovićevom Brdu kod Slunja opljačkaš je od ustaša tako, da su u njoj ostali goli zidovi. Čak su ustaški pripadnici skidali i prozore sa crkve. Zatim je crkva služila kao javni nužnik, dok nije sasvim propala.
Da bi porušili pravoslavnu crkvu u Cagama kod Nove Gradiške, ustaše su doveli internirane Jevreje i pohapšene Srbe. Terajući ih da ruše crkvu, ustaše su ih nagonili da pevaju razne pogrdne pesme na račun srpstva i pravoslavlja, među kojima i pesmu:
 
Srbin slavi svoju slavu,
da proširi hrvatsku državu.
Kako je čorbi bez mrkve,
tako je Srbinu bez crkve.
 
Materijal od crkve u Cagama kupio je na javnoj licitaciji ustaški pripadnik prezimenom Kovačević iz susednog sela Barovaca, od koga je podigao veliku kuću sa gospodarskim zgradama.
Osnivanje „Ustaške bogoslovske akademije“ odobrio je zagrebački nadbiskup i po običaju blagoslovio opet u ime Hrista početak njenog delovanja. Katolička crkva ne bira sredstva, kad je u pitanju postignuće cilja. Ipak, teško je zamisliti, da religija može dozvoliti političkim strankama osnivanje takvih semeništa, koja se već po svome nazivu spremaju da ne služe Bogu, već partiji kojoj pripadaju. U ostalom, da zagrebački nadbiskup ne samo nije osudio zverstva provedena nad Srbima i Jevrejima, nego da ih je javno i u podsvesti odobravao, vidi se ne samo po tome što |e uzeo učešća u gotovo svima ustaškim manifestacijama, već i po tome što mu je Poglavnik povodom 3-godišnjice države Hrvatske podelio najveće ustaško odlikovanje.
„Video sam svojim očima, kako su ustaše u srpsko-pravoslavnoj crkvi u Čipulićima kod Bugojna vezivali konje i svu je zagadili, a najzad i crkvena zvona skinuli“ – kaže svedok Radoje Konjević.
Kao i na mnogim drugim mestima, ustaše su po dolasku u selo Čemernicu kod Vrginog Mosta, zapečatili mesnu pravoslavnu crkvu, pošto su je predhodno opljačkali i oskrnavili. Po odlasku ustaša, pravoslavci su je navodno otvorili, ali su se ustaše radi toga vratili i pošto su poubijali izvestan broj pravoslavaca, zapalili su je.
Crkva u Četvrtkovcu, sreza petrinjskog, bila je sagrađena pre skoro 150 godina od hrastovih brvana. Pošto je ova stara hrastovina predstavljala veliku građevinsku i stolarsku vrednost, a kako je crkvu u interesu katoličke stvari trebalo ukloniti, to su ustaške vlasti po kratkom postupku rešile, da se crkva poruši, a da se materijal da „zaslužnim ustaškim pripadnicima“.
Pravoslavni stanovnici sela Čovca u srezu novogradiškom, izvrgnuti nečuvenom mučenju i šikanu, morali su sami porušili crkvu u svome selu i sa svojim kolima odvesti materijal pojedinim ustaškim funkcionerima. To su isto morali raditi pravoslavni stanovnici sela Čečavca u srezu slavonskopožeškom sa svojom pravoslavnom crkvom.
U duhu onog proglasa đakovačkog biskupa sremskom stanovništvu da pređe na katoličku veru, postupili su ustaše kada su demolirali i opljačkali bogatu pravoslavnu crkvu u Čortanovcima kod Srem. Karlovaca. Sve stvari od vrednosti ustaše su odneli sobom, dok su ostale uništili.
Lupanjem doboša naredile su ustaške vlasti Srbima sela Šaša u. srezu kostajničkom, da određenoga dana dođu sa potrebnim alatom pred pravoslavnu crkvu, gde će se početi sa rušenjem. Za vreme rušenja, ustaše su vodile nadzor i na kraju izvršile raspodelu materijala među svojim pripadnicima. Zvona su odvezena navodno u Zagreb.
Jedan među bogatim manastirima u Sremu bio je i manastir Šišatovac. Pošto su ispraznili sve gospodarske zgrade manastira i kada je prema tome prestala njihova funkcija, ustaše su ih u duhu katoličkog zaveta zapalili.
U Šipovljanima kod Drvara prispela je jedna ustaška jedinica. Ne zastajući nigde u selu, ustaše su se uputili pravo prema pravoslavnoj crkvi, pevajući hrvatske marševe nemačkim arijama. Čim su stigli pred crkvu, nekolicina njih su izvalili crkvena vrata. Zatim su ušli unutra i izneli iz nje peškire i ono što su smatrali da im može koristiti. Na kraju su je zapalili i opet uz pesmu napustili portu. Po istom ceremonijalu spaljena je pravoslavna crkva u selu Šipovu kod Jajca.
O načinu uništenja pravoslavne crkve u Širokoj Rijeci kod Vojnića vodila se žučna debata među mesnim ustašama. Jedni su smatrali da ju je korisnije porušiti, pa materijal podeliti, nego je zapaliti. Drugi su se zalagali da se „vlaška“ crkva zapali. U malo da nisu planule puške među svetogrdnicima. Najzad je prevagnula druga teza, pa je crkva uz divlje odobravanje izbezumljene ustaške gomile zapaljena.
Malo mesto Šegestin u srezu dvorskom imalo je pravoslavnu crkvu, ali je više nema. Zapalio ju je plamen katoličke mržnje, blagosloven zloupotrebljenim Hristovim imenom. Isto tako, nema pravoslavne crkve u Šušnjaru kod Petrinje.
Ni nekadanja pravoslavna crkva u Šušnjevcima u srezu slavonskobrodskom ne postoji. Postoji još samo materijal od nje, koga su pojedini ustaški funkcioneri upotrebili za poboljšanje svoga oskudnoga gospodarstva.
Još jedna crkva, čiji su zidovi ispisivali užase pred kojima staje razum, bila je pravoslavna crkva u selu Švici kod Otočca. Ustaše su ovu crkvu pretvorili u zatvor, gde su trpali pohapšene Srbe. Svake noći odigravale su se među crkvenim zidinama strahovite scene. Ustaše su upadali u crkvu sa isukanim noževima i klali. Krv je šibala mlazevima po zidovima, koji su daleko iznad čovečije visine isprskani.
Za pljačkanje srpske stoke iz sela Štrbaca ustaše su organizovali pravu hajku. Sakupivši veliki broj stoke, ustaše su je poterali prema Derventi. Na putu su je zadržali nekoliko dana u Prnjavoru, gde su je zatvorili u mesnu pravoslavnu crkvu.
Jedan među najznamenitijim pravoslavnim manastirima, bio je manastir Gomirje u srezu ogulinskom. On je imao retku biblioteku i mnogobrojne starine. U njemu su se čuvali retki rukopisi. To je bilo duhovno središte pravoslavnog življa celoga kraja i srpska istoriska riznica. Znajući za to, ustaška vlada je ovlastila katoličkog župnika Ivana Mikana iz Ogulina, da sprovede likvidaciju srpstva i pravoslavlja kako u samom Gomirju, tako i u celom ogulinskom srezu. Mikan je opravdao poverenje ustaške vlade. Po njegovim instrukcijama sakupljan je veliki broj istaknutih Srba po srezu, koji su zatvarani u Ogulinu. Sam katolički župnik prolazio je despotski kroz ove zatvore, naoružan pored vatrenog oružja i velikom volovskom žilom, sa kojom je bez ikakvog razloga udarao goloruke Srbe. Posle toga su ovi Srbi odvođeni u povorkama i ubijani, ili sprovođeni u koji od poznatih ustaških logora smrti, gde su doživljavali strahovite smrti tupim oruđem. Svakako po uputstvima Mikanovim, manastir Gomirje je po ustaškim bandama opljačkan i opustošen. Odnešene su sve dragocenosti, među kojima i istoriski rukopisi sa bibliotekom. Sve je to kamionima. nekuda odvezeno. Po svoj prilici u Zagreb. Pustošeći ovaj manastir ustaše su pucali na ikone. Naročito im je zadovoljstvo bilo pucati u dragoceni kip Svetoga Save, koga su razrušili puščanim mecima. Najzad, kada je prvi deo vandalizma prema ovom manastiru izvršen, Mikan je naredio da se manastirsko bratstvo poubija. Prvi među manastirskim bratstvom koji je ubijen, bio je monah Teofan Kosanović. Najzad je crkva pretvorena u zatvor, gde su ustaški zlikovci naslađivali svoju katoličku mržnju nad nedužnim Srbima, a na kraju je poslužila kao magazin za opljačkane pokretnine, koje su od Srba oduzete, da bi zatim bile davnim licitacijama prodavane. Razume se, samo katolicima.
Među prvim mučenicima sela Gornjeg Budačka u srezu vojnićskom pao je na braniku pravoslavlja mesni sveštenik Mile Peurača. Njega su ustaše odveli do sela Zmijinog Jarka i tu ga posle jezivog mučenja ostavili da sam izdahne. Istovremeno je njegova crkva bila izvrgnuta pustošenju i unižavanju, da bi je najzad zapalili.
Da bi što jače iskazali vekovnu mržnju prema pravoslavnim hramovima i što efektnije delovali na preostalo pravoslavno stanovništvo za prelaz u katoličku veru, ustaške su vlasti naredile, da se crkvena zvona u Palančištu uz učešće čitavog pravoslavnog stanovništva ne skidaju sa zvonare, već da se odozgo pobacaju na zemlju. Kao neko čudo međutim, zvona se prilikom pada nisu polupala. To je ustaše toliko ozlojedilo, da su histeričnim besom navalili na crkvenu unutrašnjost, srljajući raznim alatom na ikonostas, časnu trpezu i crkvene ikone.
Jedna skupina ustaša iz Cetingrada i okolnih sela, sprovela je masovno kupljenje Srba iz okolnih mesta, koje je sprovela u Veliku Kladušu. Pošto se radilo o velikom broju Srba oba pola i svih starosti, ustaše su se našli pred problemom zatvorskih prostorija, pošto taj narod nije mogao stati u opštinsku zgradu i rekvirirane privatne kuće. Najzad je po naročitom kuriru stigla naredba sa ovlašćenjem, da se svi pohapšeni Srbi poubijaju. Ustaše su tada otvorili mučilište u mesnoj pravoslavnoj crkvi. Tu su noću uvođene partije srpskog stanovništva, gde su najpre strahovito mučeni, a zatim klani. Za to vreme su pred crkvom čekali ustaški kamioni, na koje su bacani mrtvaci ili teški ranjenici, pa su odvažani u polje zvano „Mehino Stenje“, gde su bacani u rovove, koje je iz vojnih razloga kopala jugoslovenska vojska. Među tako bačenim Srbima i zatrpanim u ovim rovovima nalazio se velik broj teških ranjenika, za koje su ustaši u crkvi verovali da su mrtvi.
U knjizi „Hrvati u svetlu istoriske istine“ rečeno je, čemu je služio jasenovački logor, gde su na nečuven način poubijane stotine hiljada Srba, veliki broj Jevreja i stanoviti broj onih čestitih Hrvata, u čijoj je savesti nastupio revolt radi toga, što je ustaški pokret uprljao obraz celog hrvatskog naroda. Ovde ćemo videti, da se jasenovački krvnici nisu zadovoljili masovnim ubijanjem, spaljivanjem živih žrtava u ciglarskim pećima i drugim zlikovačkim izmišljotinama, već su uoči pravoslavnog Božića 1941 godine prešli zaleđenu Savu i upali u sela Gradinu i Drakseniće, jer su znali, da se Srbi i pored svoje golgote spremaju na doček Hristovog Rođenja. Posle pustošenja Gradine, ustaše su pohapsile oko 80 ljudi, žena i deca iz Draksenića, koje su strpali u mesnu pravoslavnu crkvu i tu ih sve do jednog poklali. Zatim su sa opljačkanom stokom i raznim stvarima „pobednički“ se povratili u Jasenovac.
Selo Sadilovac u srezu slunjskom opkoljeno je sa svih strana pretežno katoličkim stanovništvom, usled čega je moralo doživeti strašnu sudbinu. U vreme, kada su ustaške vlasti jula meseca 1941 godine izdale opšte naređenje za prisilno pokatoličavanje, sadilovački su se Srbi rešili na krajnji otpor. Ni ponovni poziv ustaške vlade u maju 1942 godine nije imao uspeha kod sadilovačkih Srba. Tada je ustaška vlada, svakako u sporazumu sa višim katoličkim crkvenim vlastima uputila u Sadilovac 1 i 4 četu (satniju), koje su pripadale 19 ustaškoj bojni. Ove su ustaške jedinice opkolile Sadilovac, ali ni to nije imalo uspeha, jer su sadilovački Srbi uspeli da pre opkoljavanja velikom većinom pobegnu u šumu. Mesec dana docnije, pošto nije uspela sila, stupila je na pozornicu rimokatolička prepredenost. U nedelju, 26 jula 1942 oglasila je opštinska uprava u Drežnik Gradu (kojoj pripada Sadilovac), da su Srbi od strane Poglavnika pomilovani, da će im hrvatska država sagraditi domove koje su ustaši prilikom blokade sela popalili i da će im nadoknaditi svu prouzrokovanu štetu. U tu svrhu, poziva ih opština, da 31 jula svaki bude na svome zgarištu, gde će doći jedna komisija za utvrđivanje odgovarajućeg materijala koji je potreban za gradnju i određivanje visine štete u novcu.
Ono što nisu uspele oružane snage pre toga, uspela je jezuitska prevara. Seljaci su došli na svoja zgarišta zajedno sa porodicama, jer je u naređenju stajalo, da će broj članova porodice igrati ulogu pri odobravanju visine pomoći. Međutim, ustaši su munjevitom brzinom opkolili selo i pohvatali sve. Tako pohvatane, sakupili su ih pred pravoslavnu crkvu, gde su muškarce odvojili od žena i dece, pa ih sve pred ženama i decom poklali. Užasni prizori učinili su, da nekoliko žena umre od paralize srca. Posle ovoga užasa, ustaši su preostale žene i decu strpali u crkvu i zaključali, pošto su pre toga polili crkveni pod benzinom. Zatim su doneli slamu i nagurali je kroz rešetkaste prozore i zapalili crkvu. Za vreme dok je užas prolamao vazduh, ustaše su držali mitraljesku stražu oko crkve, čekajući da i zadnja žrtva podlegne.
U isto vreme kada je porušena pravoslavna crkva u Ivanjskoj kod Banja Luke, odigralo se ogledalo katoličkog karaktera u selu Čelincu susednog sreza. Poznato je, da je kralj Aleksandar posle pogibije Pavla Radića u parlamentu 1928 uzeo kao pod svoje njegova dva sina, koje je školovao iz svojih sredstava. Novine su često puta pisale o kraljevim štićenicima i izgledalo je kao da su ova dva katoličića našli svoga drugog oca. Međutim, što je jednom jezuitskim mlekom zadojeno, to će celoga veka ostati u njegovoj službi. Jedan od sinova Pavla Radića, čim se dočepao nezavisne države, želeo je da posluži primerom ostalima. On je kao pripadnik jednog ustaškog letećeg odreda bacio nekoliko bombi u pravoslavnu crkvu sela Čelinca u srezu Kotor Varoš i razorio je.
Strahovita je ispovest Stevana Jarčeva gostioničara iz Topuskog i Julke Škare iz istog mesta u koliko se odnosi na pravoslavnu crkvu u Topuskom. Njen slučaj predstavlja zločinački uspon ustaškog pokreta najvećeg divljaštva u istoriji čovečanstva. Ustaše su sakupili veliki broj Srba iz mesta i okolice i zatvorili ih u mesnu pravoslavnu crkvu. Među tako goloruke Srbe ušli su naoružani ustaše u crkvu i počeli strahovito delo mučenja. Stevan Jarčov, koji je uspeo da se sakrije među vencima na crkvenom tornju i da se na taj način spase sigurne smrti kaže, da su ustaše naterali pravoslavce da sednu na crkveni pod, gde su ih udarali kundacima i šamarali. Terali su ih da moraju pevati ustaške pesme. Za to vreme zaklali bi na očigled ostalih po kojega, pa bi nastavili sa zahtevom da pravoslavci čine ono, što ih najviše vređa i ponižava. Jednom je pala komanda, da se strpaju na jedno mesto u crkvi sve crkvene utvari. Posle toga su ustaše napravili od pravoslavaca povorku. koja je morala prolaziti pored ove gomile utvara i na nju pljuvali. Najzad su izvršili klanje nad većim brojem zatvorenih Srba, među kojima i nad 80-godišnjim starcem Nikolom Kordićem, koji je na nosilima donešen u crkvu da bi tu bio likvidiran. Pošto su na takav način poubijali oko 50 ljudi, ostale su popisali i sproveli ih u Glinu, gde su u tamošnjoj crkvi poklani. Stevan Jarčov uspeo je da se neopaženo izvuče ispod venaca i kroz krvavu crkvu pobegne. Ustaške vlasti su kratko vreme posle ovoga sklopile pogodbu sa Matićem, farbarom iz Topuskog, koji je za 30.000 dinara porušio crkvu s time, da materijal od nje pripadne njemu. Taj Matić je prodao crkveni ikonostas i vrata nekim mesnim katolicima, koji su od tih svetinja popravili svinjce.
Rušilački bes i snaga vekovne mržnje nisu zastali tamo, gde su se završavali zločini Sadilovca, Topuskog i bezbrojnih drugih mučilišta. Zaista, čovek mora imati jače nerve, pa da može podneti redke, kojima se ispisuje krvava istorija pripadnika pravoslavne vere, sudbinom postavljenih na jugozapadnoj predstraži vaskolikog pravoslavlja.
Da bi što jače izvrgli ruglu pravoslavne svetinje, ustaške horde su jednoga dana njihove podivljalosti upale u pravoslavnu crkvu sela Zborišta kod Bosanske Krupe, gde su demolirali ikonostas i ostali crkveni nameštaj. Drugi su. se popeli na crkveni toranj, gde su neprestano zvonili. Za to vreme su se neki ustaški zločinci, regrutovani iz najnižeg društvenog taloga obukli u svešteničke odežde i izvodili divljačke igre pred ostalima. Da bi improvizirali litiju, ustaše su iscepali ikone, čija su parčad natakli na kolje i tako obilazili oko crkve. Najzad su iz crkve izneli crkvene barjake, knjige i ostale utvari, koje su stavili na jednu gomilu. Na tako pobacane svetinje redom su vršili nuždu, pa ih zatim zapalili.
Time se međutim ne završava krvava istorija pravoslavne crkve u Zborištu. Avgusta meseca 1941 godine ustaše su iznenada došli ponovo u ovo selo i opkolili ga, pa pohvatali oko 1000 pravoslavnih duša. Sve su njih ustaše zatvorili u onako oskrnavljenu crkvu tako, da su se gušili zbog pomanjkanja prostora i vazduha. Pošto su postavili svuda naokolo mitraljeze, da ko od zatvorenih Srbi nebi prilikom požara pobegao iz vatre, ustaše se zapalili crkvu i stražarili sve dotle, dok se nije i poslednji glas užasnutog zapomaganja iz crkve utišao i zatvorene žrtve izgorele.
U vreme tolikih ustaško-katoličkih zločina dobacio je zajedljivo „Hrvatski Narod“ od 13 maja 1941 pesmom pod naslovom „Trulo“ Srbima ovo:
 
Po svijetu što je trulo,
To raspasti se mora.
Il prije ili kasnije,
Kad dođe prava hora.
 
Da Jugoslovenskoj zemlji
To zbilo se, bje jasno.
A „braća“ (Srbi) sad nek vele:
Zar nije – „efikasno“?!
 
Jednom prilikom, kada, su grofu Tisi u mađarskom parlamentu dosadila mudrijaška „naklapanja“ ustaških predaka, ovaj je ustao sa svoga mesta i srdito dobacio: „Kakva Hrvatska! Nje nigde nema!“ Ustaški pretci su na ovo zaćutali i na tome bi se svršilo, da nije ustao Srbin, poslanik Subotić, koji je Tisi u lice rekao: „Ako Hrvatske nema na toj mapi, ona je ipak u našim srcima!“ i širokim gestom pokazao svoje grudi.
Ovaj sam slučaj dotakao zbog jednog drugog slučaja, koji je tesno vezan za ustašku soldatesku i istoriju zagrebačke pravoslavne crkve.
Godine 1871 trebale su se u zagrebačkoj katoličkoj katedrali održati zadušnice povodom 200-te godišnjice pogubljenja Zrinjskog i Frankopana u Bečkom Novom Mestu. Ma da su fanatizovani katolici Zrinjski i Frankopan podigli veliki broj katoličkih crkava i svojim legatima bogato doprineli rimokatoličkom prestižu u Hrvatskoj, tadanji je zagrebački nadbiskup u slepoj poslušnosti bečkom dvoru zabranio održavanje takvih zadušnica kako u Zagrebu, tako i na teritoriji cele Hrvatske. Pa ipak, slično onome slučaju u budimpeštanskom parlamentu, čula se molitva za pokoj duša Zrinjskom i Frankolanu, doduše ne iz katoličkih crkava po Hrvatskoj, već iz zagrebačke pravoslavne crkve, i ako ova dvojica hrvatskih prvaka nisu ničime zadužili srpstvo i pravoslavlje, već obrnuto. Srbi usred hrvatskog Zatreba imali su smelosti da stanu ispred Hrvata i da održe pomen njihovim prvacima, koji, su u hrvatskom narodnom kalendaru zauzeli mesta svetaca.
Što je pravoslavna crkva u Zagrebu 1941 godine i posle nje pošteđena ustaškog pijuka ili ognjenog ugarka, ne treba tražiti uzroke u ovoj njenoj zasluzi, koliko u na širokoj bazi zasnovanim katoličko-fašističkim i nacionalnosocijalističkim planovima o gospodstvu nad slavenskim zemljama. Radi ruske emigracije, u koju je osovina polagala nadu za uspeh ruske kontrarevolucije i radi sakrivanja stvarnog stanja pravoslavlja posle njegovog totalnog uništenja u unutrašnjosti „nezavisne države“, ostavljena je planski zagrebačka pravoslavna crkva kao mustra za pokazivanje stranoj diplomaciji. U tu svrhu instalisana je marionetska figura ruskog emigranta Germogena Maksimova Iovanovića na položaj episkopa srpsko-pravoslavne crkve u Zagrebu. Od takvog izdajnika pravoslavlja i slavenske misli, nije se moglo ni očekivati, da digne svoj glas u korist progonjenog pravoslavnog naroda, jer su se njegovi pogledi na opstojnost srpskoga naroda u zapadnom delu balkanskog poluostrva u svemu poklapali sa linijom ustaške politike prema pravoslavlju. Što se tiče onog broja ruskih emigranata, koji su mu na teritoriji „nezavisne države“ činili jedinu pastvu, oni su i onako bili u pravima izravnati sa pripadnicima nemačke narodnosti i ustaškog pripadništva, te su sa te strane bili potpuno zaštićeni. Srpski narod, niti je imao šta zajedničkog sa ustaškim episkopom Germogenom Maksimovim Ivanovićem, niti mu je njegov službenički odnos prema ustaškom pokretu mogao ma u čemu olakšati njegovo stradalaštvo. Za tako svoje pasivno držanje u doba progona pravoslavlja, svakako ne bez znanja pape Pija XII i nadbiskupa Stepinca, odlikovana je ova katolička i nacističko-fašistička marioneta ordenom ustaškog „,velereda sa zviezdom“. Njegov slučaj je još jedna karika u jezuitskom obuhvatnom lancu oko slavenstva i njegovog pravoslavlja.
Kad je posle svih strahota dvadesetoga veka, nastupio opravdani revolt i kada su se posle prvog zaprepaštenja pojavile organizovane srpsko-pravoslavne grupe u cilju samozaštite, zavapili su isti oni katolički sveštenici, koji su rukovodili krvoprolićima i svetogrđima nad živim i nepokretnim pravoslavljem, pa među njima i splitski biskup Bonefačić, koji u poslanici za 1 novembar 1941 čak preti, da će podneti izveštaj papi Piju XII, ma da nam nije poznat ni njegov ni izveštaj njegovih biskupskih kolega o tolikim stradanjima pravoslavne crkve i njezine pastve. Nije toliko zanimljiva sadržina njegove poslanice, koliko je karakteristična konstatacija, da je biskupu odjednom, tek sada, stalo do istine. On kaže:
 
„Ne spominjem to da bacim ulje u vatru, nego da istini dadem njeno mjesto, da pravdi dadem zadovoljštinu“.
 
Želja za istinom nije jednaka u dva istovetna slučaja. Onaj biskup, koji priziva Duha Svetoga na krvave ruke ustaških pripadnika u čijim je redovima i sam, ne može sagledati istinu. Jer, ko mrzi, tome mržnja zaklanja vidike. Dozvolimo zato biskupu, da jedan deo istine sagleda u intervjuu italijanskog novinara Zolija, kojega je imao sa jednim nemačkim majorom, a koji je objavljen u italijanskom listu „Il resto garlino“ od 18 septembra 1941 godine, gde ovaj major o ustaškim zverstvima pod katoličkim rukovodstvom kaže:
 
„Ovde je bilo naročitih masakratskih bandi, a verovatno ih ima i sada, moralno i stvarno vodećih i raspaljivih od katoličkih popova i fratara. Ova stvar je više nego utvrđena: Kod Travnika, nekih stotinak kilometara južno od Banja Luke, zatečen je neki fratar, kako sa raspelom (krstom) u ruci raspaljuje krvničku bandu, koju je sam organizovao i koju vodi. To je bilo prvih dana, pošto sam tamo stigao.“
– Dakle, to je srednji vek? – primetio je novinar Zoli.
„Da, ali pogoršan mitraljezima, ručnim bombama, dinamitom, kantama benzina i drugim sredstvima za mučenje“.
– Jesu li to radili Hrvati meštani? – zapitao je majora Zoli.
„Da, ali najgori elemenat hrvatskog stanovništva, najobičniji mladići ispod 20 godina. Ti zanešeni maloletnici su zlikovci, sakupljeni naoružani i vođeni od Hrvata, koji su došli iz Zagreba. Rekoše mi, da su to ustaše, ali se nebih mogao zakleti. Znate, teško ih je prepoznati“.
„Sve se to zbiva u stanovništvu, navodno dovoljno civilizovanom, koje se hvali da je upilo mediteransku i rimsku kulturu, a po nekada pretenduje da se predstavi kao direktni potomak Gota.“
„Sve mržnje, svi sporovi, sve ne ostvarene želje i sve zavisti provreše u žuči. Svi na oko neplaćeni dugovi, naplaćeni su. Sve seoske osvete hladno su osvećene. Po mračnim i nesigurnim denuncijacijama uputiše spoljni neprijatelji u ovim mestima regrutovane bande krvopija, da se osvete označenim porodicama, kao krivima za mržnju na hrvatstvo…. Bio je pokolj. Bio je užas. Cele porodice, ljudi, žena, dojenčadi, staraca, bolesnika i dece, poubijani su kineskim metodama najstrašniji muka, kakve se ne mogu ni u mašti predstaviti“.
– Nemački major je najzad pokrio čelo rukama i prema Zoliju napravio gest molbe:
– Poštedite me molim vas ostalog sećanja, da vas poštedim užasnog opisivanja.
 
I za ovoga pruskog militaristu, pripadnika nacije, koja je izazvala prolivanje čitavih reka krvi po svima kontinentima, mnogo je ono što je video u „nezavisnoj državi“. Tim više što se uverio, da je režija pripadala katoličkoj crkvi.
Ovime nije iscrpela lista nacizmo-fašističko-ustaških svetogrđa prema jednoj od hrišćanskih religija i njenih hramova. Veliki je još broj onih, za kode manjkaju podpuni podaci, ili se još svakodnevno pale. Poslodavac iz Kaptolske Kuriije neće nikada prestati da mašinu katoličkog prodiranja u slavenski prostor ovoga dela sveta pokreće politikom „samohrvatstva“, koja je našla svoju potpnu primenu u ustaškom pokretu. Na ovu tvrdnju navodi nas i najnoviji izveštaj o jednom razgovoru u kavani „Zagreb“ na Zrinjevcu, koji je meseca jula 1944 vodilo jedno douštvo sastavljeno za jednim stolom od ustaškog majora (bojnika) i dva domobranska kapetana (satnika), sa drugim građanskim društvom za susednim stolom, ali tako, da je svraćena pažnja cele kavane na njega. I ako taj razgovor opreza radi citiramo sa izvesnom rezervom, on je, prema tvrdnji jednoga uglednog Hrvata koji se na njega gnušao, karakteristika katoličkog uticaja na hrvatske mase putem politike „samohrvatstva“, što u praksi znači uništenja srpstva i pravoslavlja, kako bi se time obranio „status kvo nezavisne države“, koja počiva na brutalnoj sili i načelima totalitarnog uređenja Balkana u službi katoličkog imperijalizma i makar mrtvog fašizmo-nacizma. Ustaški major je uz opšte odobravanje drugova za istim stolom i većeg broja ostalih posetioca kavane ovako govorio: „Gospodin Maček tražiće od mirovne konferencije ovakvu Hrvatsku kakva je sada i da joj se još pripoji Vojvodina sa Prekomurjem. To će biti republika, a ako Srbi hoće imati kralja, neka si ga zadrže“. Major je zatim povukao dim i još dostojanstvenije nastavio: „Zato, kada uskoro odpočne invazija Balkana, mi moramo prvenstveno koristiti vrijeme da pokoljemo i ostatak Srba i ostalih manjina, kako bi na tom prostoru ostali isključivi Hrvati. U to ime, za Poglavnika i dom!“ – rekao je ustaški „bojnik“ i zajedno sa većinom gostiju u stojećem stavu iskapio svoju čašu. Čestiti deo hrvatskog naroda, koji oplakuje sudbinu svoga uprljanog imena, teško će izgleda moći sprečiti, da se perspektive ovoga ustaškog majora ne približe istini iz razloga, koji leži u običnoj proporciji. I Srbi, koji su demokratskom romantizmu žrtvovali milione svojih samrtnih uzdisaja, moraće sa žaljenjem konstatovati, da svet počinje živeti računski – na vrhu olovke. Onaj, ko sačuva sebe, a oslabi suseda, njegova je ruka i olovka. Ipak, van svake je sumnje, da ni tako velika cena neće moći maticu južnih Slavena skrenuti sa puta njene tradicije.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *