Sveti Mardarije lješansko-libertivilski i sveamerikanski – prva struna svetosavsko-kosovskog zaveta u Americi i Kanadi

ČETVRTO POGLAVLJE
 AMERIKA

 

 Budi slobodan i hrabar. Ne boj se i ne plaši se;
jer je s tobom Gospod Bog tvoj kuda god ideš (INav. 1, 9).
Gospod je videlo moje i spasenje moje; koga da se bojim?
Gospod je krepost života mojega; koga da se strašim (Ps. 27, 1)?

Pokoljenja djela sude, što je čije daju svjema.
Pâs svakoji svoje breme nosi, nove nužde rađu nove sile (Gorski vijenac).

Srpska Pravoslavna Crkva XX stoleća bila je suočena sa mnogobrojnim iskušenjima koja je teško sva i pokušati nabrojati. Jedno od značajnijih bilo je prisilno rasejavanje srpskog pravoslavnog življa od Istoka do Zapada.

Mukotrpan misionarski rad koji je započeo još u pravoslavnoj Rusiji, arhimandrit Mardarije nastavio je u još udaljenijoj Americi. Naime, vođen Duhom Svetim, Sveti Sinod Ruske Pravoslavne Crkve je zarad nasušne potrebe za organizovanjem Srpske Pravoslavne Crkve kao i istovremenog autentičnog misionarskog rada među Srbima u dalekoj Severnoj Americi, 3. jula 1917. godine odlučio da pošalje u Ameriku već posvedočenog slugu Božijeg srpskoga roda, mladog sinđela Mardarija Uskokovića. Sveti Arhijerejski Sinod Rusije je doneo odluku da u okvirima Ruske crkvene misije u Americi i Kanadi, sinđel Mardarije rukovodi Srpskom misijom, da svoj život u Hristu nastavi u Americi: „sazrelo je vreme predstaviti srpskom narodu da sam sebi podiže crkveni narodni život u Americi… Srbina, oca Mardarija Uskokovića koji je naznačen i načelnikom Srpske misije u Americi, i kojemu se stavlja u dužnost da sazove Crkveni sabor sveštenika i građana za organizovanje Srpske Pravoslavne Crkve u Americi“.[1]

Mardarije će u Ameriku stići preko Sibira i Vladivostoka, krajem 1917. godine, kao što ćemo videti upravo kao, „pripremljena žrtva svespaljenica“ (Stradanje Polikarpa 14, 1).

Sveti Vladika Mardarije je najvažniji period svog apostolsko-pastirskog života i rada proveo u Severnoj Americi. Kao mučenik savesti do poslednjeg dana svog kratkog zemnog života (upokojio se u Gospodu u svojoj 46. godini), čitavog sebe je ugradio u čvrste temelje onoga zdanja koji će pravoslavnim Srbima u Americi i Kanadi – tačnije, svim pravoslavnim u Americi i Kanadi – biti stalni izvor predokušaja večnosti i večnog znanja i života.

Kao ruskom državljaninu, rusko Ministarstvo inostranih dela mu je na dan 17. jula 1917. g, izdalo pasoš, s tim da odmah krene za Ameriku.[2]

 

Ruski diplomatski pasoš oca Mardarija

Prvi Episkop-administrator SPC u Americi i Kanadi bio je Sveti Vladika Nikolaj Ohridski i Žički koji je i predložio jeromonaha Mardarija Uskokovića za prvog Episkopa Američko-kanadske eparhije. Koliko je Sveti Vladika Nikolaj bio u pravu osvedočiće stradalni, krstonosni život ovog, u prvom redu, bogotražitelja, a potom i sveštenoslužitelja, rodoljuba, prosvetitelja po obrazu i podobiju Božijem (Post. 1, 27); vrsnog besednika i pisca.

 

Arhimandrit Mardarije

U Filadelfiji će 1917. biti proizveden u čin arhimandrita, najviše monaško-svešteno zvanje. Ruski aleutsko-severnoamerički Episkop Aleksandar preporučio ga je severnoameričkom duhovnom „pravleniju“ kao najboljeg pastira da nadgleda svoje stado u dalekoj Americi i Kanadi,[3] uz to čoveka „vrlo poznatog u Rusiji, nesumnjivo energičnog, koliko ja znam za kratkog ličnog poznanstva sa njim, talentovanog i odanog pozivu i poznavajućega psihologa svoga naroda“.[4]

Tokom 1919. godine, arhimandrit Mardarije je stanovao u ruskom emigrantskom domu, br. 347, 14. Istočne ulice u Njujorku.

Na Sveruskom saboru 1919. u Klivlendu, koji je održan pod senkom tmurnih političkih događaja u Rusiji i na kome je za poglavara cele Ruske Pravoslavne Crkve izabran Patrijarh Tihon, prisustvovala su i petorica srpskih sveštenoslužitelja. Među njima najznačajniji bio je arhimandrit Mardarije, koji je izabran za Episkopa „za vođenje poslova Srpske Crkve pod ruskom crkvenom jurisdikcijom“. No, imajući čvrstu crkvenu svest, nije želeo da odstupi od sveštenih kanona sedam Vaseljenskih sabora i bude hirotonisan bez pristanka svoje matične Srpske Pravoslavne Crkve. Još iz studentskih dana njemu je dobro bilo poznato kakvo je mesto (τοπος) odnosno uloga Vladike, kao i kakav treba da bude način izbora da bi on mogao da se smatra validnim i kanonskim. Nakon dolaska u Ameriku, arhimandrit Mardarije je kao svoj prvi zadatak postavio rešavanje organizacije i jedinstva u prvom redu srpskih sveštenonačalnika. Povodom pomenutog izbora Ruske Pravoslavne Crkve arhimandrita Mardarija za Episkopa, on je svom srpskom sveštenstvu u Pitsburgu napisao:

„Kada mi je od strane Ruske Crkve predloženo da zauzmem dužnost načelnika Srpske misije u Americi, ja sam Ruskoj Crkvi stavio uslove, a glavni je bio da naša Crkva u Americi dobije samostalnost. To sam izvojevao. Do sada smo za sve nerede, haos u našoj Crkvi, mogli i imati uveliko pravo svaljivati odgovornost na Ruse, ali sada slobodna naša Crkva je u našim rukama… Budućem Saboru sveštenstva i građana predaću sva od Rusije dobijena punomoćja, da ne bi Sabor ili ko drugi pomislio da sam se borio za vlast onda kada mi je bio cilj da vidim našu Crkvu samostalnu i uređenu, pa ma ja u njoj dobio i mesto crkvenjaka“.[5]

 

Arhimandrit Mardarije kao upravnik Monaške škole u manastiru Rakovici 1922. godine

Period od 1920. do 1923. godine arhimandrit Mardarije je proveo u otadžbini. U Beograd je stigao 1920, ali nije mogao da bude hirotonisan jer ga nije izabrao, kao što smo videli, Sveti Arhijerejski Sabor SPC. Patrijarh Dimitrije ga je postavio za nastojatelja manastira Rakovice i na mesto upravnika prve Monaške škole u Srbiji pri istom manastiru.[6]

Doslednost u životu i rečima jasno se vidi u njegovom savetu učenicima rakovačke Monaške škole:

„Svetlite u životu kao što sveće u hramu svetle i gorite kao što one pred ikonom gore, da bi ljudi videli vaš život i vaša dobra dela i kroz njih proslavljali Oca nebeskog“.[7]

Tokom trogodišnjeg boravka i rada u manastiru Rakovica (11 kilometara od centra Beograda) arhimandrit Mardarije je bio delatan na mnogim poljima crkveno-društvenog rada. Bio je pozivan da drži predavanja u dvorani Akademije nauka, na Univerzitetu, u gimnazijama, u Hrišćanskoj zajednici, na Bogoslovskom fakultetu itd. Ova predavanja su bila na razne teme, od kojih ćemo pomenuti samo neke: Treća Rusija koja dolazi, Sudbina hrišćanstva, Uzroci neostvarljivosti slovenske ideologije, Staro hrišćanstvo i Novo doba, Rusija i Slavenstvo, Žena u hrišćanstvu, itd.

U monaškoj školi u manastiru Rakovica na poziv arhimandrita Mardarija predavao je i Jeronim Černov (Ieronim Černov, 1878–1957), kasnije arhiepiskop detroitski i flintski (Ruska Zagranična Crkva u Americi), koji je na njegovu molbu došao u Rakovicu.[8]

Arhimandrit Mardarije je nekoliko puta molio Sveti Arhijerejski Sinod u Beogradu da odredi Vladiku za američko-kanadsku Eparhiju i za to je navodio više razloga, a kao glavni isticao je udaljenost od Beograda. Na osnovu ovog traženja, Sveti Sinod je 18. oktobra 1923. godine za administratora odredio Vladiku dr Nikolaja (Velimirovića), dužnost koju je do tada obavljao arhimandrit Mardarije Uskoković. Ubrzo nakon te odluke, Sinod Srpske Pravoslavne Crkva postavlja 9. decembra 1923. jeromonaha Mardarija za administratora srpske Američko-kanadske eparhije.

Dalje, aktom od 9. maja 1924. godine, konzistorija Srpske eparhije u Americi i Kanadi umoljava Sveti Arhijerejski Sinod, odnosno predsednika Svetog Arhijerejskoga Sinoda Patrijarha Dimitrija, da se za Ameriku i Kanadu odredi Vladika kao i da to bude arhimandrit Mardarije.

 

Obaveštenje srpskom sveštenstvu i narodu o izboru arhimandrita Mardarija
za administratora Srpske pravoslavne Eparhije u Americi i Kanadi

Početkom 1923. godine arhimandrit Mardarije odlazi u Ameriku kako bi nastavio mukotrpan rad na organizaciji Srpske pravoslavne Eparhije u Americi i Kanadi, koji je promislom Božijim već ranije započeo na dalekom američkom kontinentu. Pismo generalnog konzula Kraljevine Jugoslavije u Čikagu Ministarstvu spoljnih poslova i vera, datirano 3. aprila 1923. godine, svedoči da je arhimandrit Mardarije po povratku u Ameriku početkom 1923. organizovao konferenciju sveštenika, koja je bila održana od 8. do 21. februara 1923. u Geri (država Indijana), kao i da je „uspeo da postigne ono što je do tada svima izgledalo neverovatnim, naime, da ujedini i složi sve naše sveštenike u zajedničkom radu na organizovanju SPC u Americi, da ga 28 sveštenika, od 29 koliko ih ima u Americi, priznaju za starešinu naše Crkve, da osnuju eparhijsku konzistoriju (čiji je predsednik bio arhimandrit Mardarije), pokrenu zajednički eparhijski glasnik Srpska crkva i da uzmu u pretres sva pitanja koja se odnose na unutrašnju organizaciju Eparhije, odnosno crkveno-školskih opština“.[9]

 

Arhimandrit Mardarije u čikaškoj dnevnoj štampi od 18. februara 1923.

Veoma značajno je pomenuti da je bogougodan život i blagosloven rad arhimandrita Mardarija naišao na dobar odziv ne samo kod srpskog življa već „isto tako i kod Amerikanaca, kod kojih ima odlične veze“.[10]

 

 

„Uz to, g. Mardarije drži često predavanja po amerikanskim univerzitetima, crkvama i klubovima o našoj naciji i državi, odlično šireći time propagandu u korist naše zemlje“.[11]

Nakon održavanja svešteničke konferencije u Geri (21. februara 1923, Indijana) na kojoj su određeni prvi članovi Crkvenog suda, arhimandrit Mardarije je 5. marta 1923. godine obavestio sve parohije da „…od danas pa ubuduće, sve pravno-crkvene stvari i pitanja treba poslati autoritetu ovog crkvenog suda, na sledeću adresu: Serbian Eastern Orthodox Diocese, 1905 Fowler Street, Chicago, Il.[12]

 


NAPOMENE:

[1] D. Dragutinović, str. 33.

[2] Isto.

[3] Naziv arhimandrit je složenica grčke reči arhi (iznad, nad) i egipatske reči mandra (stado).

[4] Amerikanski Srbobran, 3. novembar 1917. godine.

[5] D. Dragutinović, str 34.

[6] Rad Monaške škole je bio prekinut tokom Prvog svetskog rata. Godine 1932. manastirska škola je prabačena u manastir Dečane. Od 1949. do 1958. godine u manastiru se nalazila Beogradska bogoslovija, da bi odlukom Patrijarha Germana iz 1959. godine, manastir Rakovica bio pretvoren u ženski manastir.

[7] D. Dragutinović, str. 91.

[8] http://drevo-info.ru/articles/10576.html

[9] D. Dragutinović, str. 41.

[10] Generalni konzul Kraljevine SHS u Čikagu, u izveštaju od 3. aprila 1923. godine, Ministarstvu spoljnih poslova i vera, D. Dragutinović, str. 41.

[11] Generalni konzul SHS u Njujorku, u izveštaju od 17. aprila 1924. godine, D. Dragutinović, str. 42.

[12] „…from today on in the future, all legal–church matters and questions should be sent to the authority of this ecclesiastical court, to the following address: Serbian Eastern Orthodox Diocese, 1905 Fowler Street, Chicago, Il.“ Arhivski zapis br. 7, napisan 5. marta 1923. godine – sa skupa srpskih sveštenika održanog pod rukovodstvom administratora Eparhije arhimandrita Mardarija Uskokovića, 8/21. februara 1923. godine u Geri, Indijana.

 

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *