Sveti Mardarije lješansko-libertivilski i sveamerikanski – prva struna svetosavsko-kosovskog zaveta u Americi i Kanadi

DRUGO POGLAVLJE
RANO ŠKOLOVANJE I MONAŠENJE

Budući da je bio dete iz znamenite porodice, Ivan P. Uskoković, za razliku od mnogih svojih vršnjaka, poslat je na školovanje.

Pohađao je osnovnu školu u Rijeci Crnojevića, a potom srednju školu u prestonici Crne Gore, gradu podno Lovćena – Cetinju.[1]

Nadomak Rijeke Crnojevića nalazila se „Prva srpska štamparija „gospodara zetskih“ Ivana i Đurđa Crnojevića i sveštenoinoka Makarija „ot Črnije Gori“…“, koja je bila „kod savremenika na dobrom glasu…“ Knjige iz štamparije Crnojevića počele su veoma rano da služe prepisivačima kao dobar i pouzdan izvor… Oko pedeset godina pošto je izmišljeno štampanje knjiga počele su se srpsko-slavenske knjige štampati u našim krajevima („Daklem, punijeh sedamdeset godina prije nego u Rusiji!“)[2].

U „Dopisu s Rijeke Crnojevića“ iz druge polovine XIX stoleća nalazimo da je „Rijeka Crnojevića od vazda pazarno mjesto i upravo kao njeka svijeza među Turskom i Austrijom u ovome kraju, ili bolje reći: među Kotorom i Budvom s jedne, a Skadrom i Podgoricom s druge strane. Kad se putnik desi subotom na Rijeci, tj. u dan pazarni, tu će naći svijeta od svijeh ovih krajevah… tu su na pazaru izmiješani muhamedovci i latini sa pravoslavnijema. To trgovini i trgovačkom radu ništa ne smeta. Svako svršuje svoje poslove slobodno i mirno, kao što se samo želiti može… kud i kamo bi riječka trgovina skočila da su sveze za saobraćaj bolje… Suvoputni saobraćaj, kolski put, nadamo se da će se najdalje za dvije-tri godine dovršiti i podpuno sveza sa Kotorom postići“.[3]

Na Cetinju, samo tri godine pre Ivanovog rođenja, „Njegovo Visočanstvo Knjaz Nikola na razvalinama staroga Ivanbegovog manastira 1886. godine podigao je vrlo lijepu crkvu posvećenu Roždestvu Presvete Bogorodice kao što je prije bila, na istome temelju, na kome je bila prva crkva.“ U dokumentu iz početka XVII stoleća nalazimo pisani spomen o manastiru, koji je ostavio činovnik Marino Bolica: „Cetinje leži u dolini ne mnogo plodnoj, četiri milje dugoj a dvije širokoj, gdje skoro pri kraju, blizu četiri mnogo velika dobro uređena bunara vode žive i mnogo studene, Presvijetli Gospodin Ivan Beg Crnojević ogradi istina mali ali prelijepi manastir monaha ili kaluđera Sv. Vasilija obreda srpskog u kom je stolica jednog Vladike sa dvadeset i pet kaluđera i četrdeset drugih, što đaka što iskušenjaka. Ovaj Vladika, kao Mitropolit, zapovijeda svim stanovnicima Crne Gore u duhovnim, priznajući samo pećkog Patrijarha nad sobom.“

 

Cetinjski manastir

Godine 1904. tokom školovanja u Cetinjskoj srednjoj školi (imao je tada 14 godina) zajedno sa drugim đacima učitelji su ih poveli na izlet kako bi videli vrh Lovćena, srpsku narodnu svetinju prema kojoj je Ivan od najranije mladosti, dok je živeo u Cetinjskoj dolini, često satima upućivao pogled. Činilo mu se da samo orlovi i sokolovi mogu doseći njegove vrhove. Prilikom obilaska Lovćena posetili su i selo Njeguši, kolevku dinastije Petrović Njegoš.

Istorijsko pamćenje Slovenstva kao jedne celine i Rusije kao moćne zaštitnice Slovena, čime je bio zadojen još u najranijem detinjstvu, snažno je uticalo na njegov život. Njegov iskonsko slovenski duh biće mu putokaz i vodič tokom celog života, za koji je još u ranoj mladosti odlučio da ga svecelo preda u ruke Boga živoga. Stajao je na vrhu Lovćena, na svojoj rodnoj zemlji, obuzet snažnim porivom, dubokim pozivom ka vraćanju opet i opet sebi samom, svojim precima – svome slavnom srpskom rodu, srodstvenicima po Telu i Krvi. U isti mah ga je proželo snažno osećanje, gotovo do potpune ubeđenosti da će uskoro i zanavek otići, i to daleko.

Namera da napusti Crnu Goru i nastavi dalje školovanje kako bi mogao šire i dalekosežnije da posluži duhovnim potrebama svog srpskog naroda, posebno je počelo da obuzima ovog mladog srednjoškolca nakon posete Lovćenu 1904. godine.

Ivan je rano osetio srpskopredanjski-svetosavski poziv ka monaškom životu, životu u Duhu Svetom posvećenom i predanom u potpunosti u ruke sudbine svoga naroda. Već u jedanaestoj godini je tražio od crnogorskog Mitropolita Mitrofana da ga zakaluđeri. Kako nije od njega dobio blagoslov, uputio se u prestonicu svog srpskog naroda Beograd, na dalje školovanje. Do Kotora ga je ispratila mati Jela. U Kotoru se ukrcao na brod za Rijeku odakle je vozom stigao do Beograda. Sa njim je najverovatnije pošao i njegov brat Ilija. Primili su ga rođaci kod kojih je stanovao za vreme školovanja u gimnaziji u Beogradu.

Već u petom razredu gimnazije u Beogradu, svojom mladalački iskrenom žudnjom da sleduje za Hristom, a koju je poznao još u najranijem detinjstvu, Ivan odslikava „mladića u Jevanđelju koji je postavio najradikalnije pitanje Hristu – Kako da zadobijem život večni?“ (Vladika Atanasije). Na svome rukopoloženju za prvog srpskog Vladiku za Ameriku i Kanadu (15. aprila 1926. u Sabornoj crkvi u Beogradu) setio se svojih mladalačkih dana kada je šetao ulicama Beograda, Kalemegdanskom tvrđavom, a ponajviše molitveno boravio u Sabornoj crkvi, sa jednom misli i željom: da se zamonaši. Siromašno đače obilazilo je oko Saborne crkve u Beogradu sa željom da celoga života služi svojoj Crkvi. Svako jutro na putu ka školi, pisaće kasnije, kao i svako veče po povratku iz škole, odlazio je u Sabornu crkvu gde bi svecelo svoje biće pogruzio u molitvu. Još u to vreme stvorio je naviku da svako veče moli Boga da blagoslovi službu Njemu, Njemu i Slovenstvu – „tako drage mome srcu“.

Tadanji Mitropolit Srbije Dimitrije ubrzo mu je uslišio molbu. Napisao mu je preporuku za Vladiku žičkog Savu. „Vladika Sava ga primi, i posle tri meseca iskušenja i još tri čekanja, zakaluđeri ga“.[4]

Nakon devet godina školovanja, zapisaće kasnije, bez znanja roditelja, pešice je iz Beograda otišao u Studenicu. Bilo je to 1905. godine na dan Vavedenja Presvete Bogorodice, uoči njegovog šesnaestog rođendana. Bio je svestan da je to novi početak njegovog života .

U srpskoj lavri Studenici, zadužbini Nemanjića iz XII stoleća (Stefana Nemanje, oca Svetog Save, sagrađenoj 1186. godine), nakon relativno kratkog perioda iskušeništva, zbog svog hristolikog lika već tada, biva postrižen. Kao nekada Sveti Sava, protivno volji roditelja Ivan se zamonašio 19. marta 1906. godine, bezrezervno predajući najdragocenije što ima – vasceli svoj život, u ruke Ljubavi Hristove. Na monašenju je dobio ime Mardarije.

 

Jerođakon Mardarije

Na prizvanje glasa Božijeg, kojeg je tako rano i verovatno zato duboko čulno osetio u srcu (srce, starozavetni izraz koji obuhvata celog čoveka), odgovorio je primanjem monaškog čina, predavši se svecelo u ruke Bogočoveka Isusa Hrista. I to u Studenici, gde je mogao još dublje da uroni u dubine duše svog srpskog naroda. A daleko kod kuće, „…roditelji nisu o tome znali i računali su da su nesrećom izgubili sina“.[5]

U Studenici je boravio ukupno godinu i po dana, nakon čega se uputio u Moskvu. Naime, godine 1905. Sveti Sinod Srpske Pravoslavne Crkve donosi odluku da mladog 16-godišnjeg jerođakona Crnogorske mitropolije Mardarija pošalje na školovanje u Rusiju.

 


NAPOMENE:

[1] Istoričar Predrag Vukić smatra da je moguće da je prvo pohađao školu u obližnjem selu Gradac.

[2] Vuk Karadžić u Skupljenim gramatičkim i polemičkim spisima III (1896), str. 372-373. Vuk Karadžić navodi Oktoih 1-4 glasa kao najstariju „u našim krajevima naštampanu knjigu“. U Glasu Crnogorca br. 9 od 27. februara 1893. godine, se pak „ističe, da se ne može uzeti da je Oktoih 1-4 glasa prva knjiga iz Obodske štamparije, jer „prije oktojiha ima mnogo potrebitijeh crkvenih knjiga“. Il.Ruvarac (O Cetinjskoj štampariji, Glas Crnogorca, Br. 40, 1893, 17) je za to rekao da je „samo golo i pusto rezonovanje i ništa više“, pa je zatim učinio ovu tačnu primedbu: „Ti isti Crnogorci pominju knjige, štampane u Krakovu g. 1491,… i stavlja na prvo mesto Osmoglasnik“.“ Više o štampariji Crnojevića u Glasniku Srpskog naučnog društva, 1938, 19.

[3] Dopisi s Rijeke Crnojevića, Glas Crnogorca: Nedjeljni list za politiku i književnost, God. 1, Br. 36, 24. dekembra 1873.

[4] Životopis Vladike Mardarija, Dragoslav Dragutinović [nadalje D. Dragutinović], Libertivil, 1981, str. 153.

[5] D. Dragutinović, str. 52

 

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *