NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Savremeni izazovi i iskušenja » STAV MOSKOVSKE PATRIJARŠIJE O PRVENSTVU U VASELJENSKOJ CRKVI

STAV MOSKOVSKE PATRIJARŠIJE O PRVENSTVU U VASELJENSKOJ CRKVI

STAV MOSKOVSKE PATRIJARŠIJE O PRVENSTVU U VASELJENSKOJ CRKVI
 
Dokument je usvojen na zasedanju Sveštenog Sinoda Ruske Pravoslavne Crkve 25-26. decembra 2013. (dnevnik zasedanja 157). Pitanje o prvenstvu u Vaseljenskoj Crkvi više puta je pokretano u toku rada Mešovite međunarodne komisije za bogoslovski dijalog između Pravoslavne Crkve i Rimokatoličke crkve. 27. marta 2007. Sveti Sinod Ruske Pravoslavne Crkve naložio je Sinodskoj bogoslovskoj komisiji da izuči ovo pitanje i pripremi zvaničan stav Moskovske Patrijaršije (dnevnik zasedanja broj 26).
 
Međutim, 13. oktobra 2007. godine na zasedanju Mešovite komisije u Raveni – u odsustvu delegacije Ruske Crkve i bez osvrtanja na njeno mišljenje – usvojen je dokument na temu „Eklisiološke i kanonske posledice sakramentalne prirode Crkve“. Izučivši Ravenski dokument, RPC se nije složila s njim u onom delu koji se odnosi na sabornost i primat na nivou Crkve Vaseljenske. Pošto se u Ravenskom dokumentu razlikuju tri nivoa crkvene administracije – lokalni, regionalni i vaseljenski – u dokumentu Moskovske Patrijaršije o pitanju prvenstva u Vaseljenskoj Crkvi ta tema se takođe razmatra na tri nivoa.
 
1. U Svetoj Hristovoj Crkvi prvenstvo u svemu pripada Njenoj Glavi – Gospodu i Spasitelju našem Isusu Hristu, Sinu Božijem i Sinu Čovečijem. Po rečima apostola Pavla, Gospod Isus Hristos je „Glava tijela, Crkve, koji je početak, Prvorođeni iz mrtvih, da u svemu On bude PRVI“ (Kol. 1, 18). Prema apostolskom učenju, „Bog Gospoda našega Isusa Hrista, Otac slave /…/ vaskrsavši ga iz mrtvih, posadi (ga) sebi s desne strane na nebesima, iznad svakoga načalstva, i vlasti, i sile, i gospodstva, i iznad svakog imena što se može nazvati, ne samo u ovom veku, nego i u budućem /…/ i Njega postavi iznad svega za glavu Crkvi, koja je tijelo njegovo“ (Ef. 1, 17-23). Crkva, koja prebiva na zemlji, nije samo zajednica verujućih u Hrista, nego i Bogočovečanski organizam: „A vi ste Tijelo Hristovo, i udovi ponaosob.“ (1. Kor, 12, 27)
U skladu s ovim, različite forme prvenstva u Crkvi koja u istoriji stranstvuje u ovom svetu, sasvim su drugostepene u odnosu na večno prvenstvo Hrista kao Glave Crkve, Čijim posredstvom Bog Otac „izmiri sve sa sobom, /…/ (pomirivši) kroz Njega i ono što je na zemlji i ono što je na nebesima“ (Kol. 1, 20). Prvenstvo u Crkvi mora pre svega biti služba primirenja, čiji je cilj stvaranje saglasja, po reči Apostola koji priziva da se čuva „jedinstvo duha u svezi mira“ (Ef. 4, 3).
 
2. U životu Crkve Hristove, koja prebiva u sadašnjem veku, prvenstvo skupa sa sabornošću, jedno je od osnovnih načela njenog ustrojstva. Na raznim nivoima postojanja Crkve prvenstvo koje je nastalo u istoriji ima različitu prirodu i razne izvore. Ti nivoi su: 1) episkopski (eparhije), (2) autokefalna Pomesna Crkva i (3) Vaseljenska Crkva.
 
(1) Na nivou eparhije prvenstvo pripada episkopu. Prvenstvo episkopa u svojoj eparhiji ima čvrsto bogoslovsko i kanonsko utemeljenje, koje ima poreklo u epohi ranohrišćanske Crkve. Po učenju apostola Pavla, episkope „Duh Sveti postavi (da) napasaju Crkvu Gospoda i Boga koju steče krvlju svojom“ (D. Ap. 20, 28). Izvor prvenstva episkopa u svojoj eparhiji jeste apostolsko prejemstvo, koje se predaje hirotonijom.[1]
Episkopska služba je neophodni temelj Crkve: „Episkop je u Crkvi, i Crkva je u episkopu, i ko nije s episkopom, taj nije u Crkvi“, kaže Sveštenomučenik Kiprijan Kartaginski.[2] Sveštenomučenik Ignjatije Bogonosac upoređuje prvenstvo episkopa u svojoj eparhiji s Božijim starešinstvom (nad svime): „Činite sve, pod predsedništvom episkopa (koji je) na mestu Božijem, i prezvitera na mestu zbora apostolskog, i đakona, meni najdražih, kojima je poverena služba Isusa Hrista, Koji je pre vekova bio uz Oca i na kraju se javio (nama)“ (Magnežanima poslanica, 6).
U svojoj crkvenoj oblasti episkop ima punotu vlasti – sakramentalne, administrativne i učiteljske. Sveti Ignjatije Bogonosac uči: „Neka niko bez episkopa ne radi ništa što se odnosi na Crkvu. Ona Evharistija neka se smatra sigurnom koja je pod episkopom, ili ako kome on dozvoli. /…/ Nije dozvoljeno bez episkopa ni krštavati, ni agape svršavati, nego ono što on odobri, to je i Bogu ugodno – da (vam) sve što činite bude sigurno i pouzdano“ (Smirnjanima poslanica, 7).
Sakramentalna vlast episkopa s najvećom punotom izražava se u Evharistiji. Kada je služi, episkop je ikona Hristova, s jedne strane predstavljajući Crkvu vernih pred licem Boga Oca, a s druge – predajući vernima blagoslov Božji i hraneći ih istinskom hranom i pićem evharistijske Tajne. Kao glava svoje eparhije, episkop načalstvuje sabornim bogosluženjem, rukopolaže klirike i određuje ih na crkvene parohije, blagosiljajući ih da savršavaju Evharistiju i druge Svete Tajne i sveštenodejstva.
Administrativna vlast episkopa se izražava u tome što se njemu potčinjavaju klirici, monasi i mirjani eparhije, parohije i manastira (osim stavropigijalnih), kao i različite eparhijske ustanove (obrazovne, dobrotvorne, itd.). Episkop sudi o crkvenim prestupima. U Apostolskim pravilima se kaže: „Episkop da se stara o svim stvarima koje se tiču Crkve, i njima da upravlja“ (38. pravilo); „prezviteri i đakoni bez volje episkopa ništa da ne čine, jer je njemu poveren narod Gospodnji, i on će dati odgovor za duše njihove“ (39. pravilo).
(2) Na nivou autokefalne Pomesne Crkve prvenstvo pripada episkopu koga je Sabor njenih episkopa izabrao kao Predstojatelja Pomesne Crkve.[3] Prema tome, izvor prvenstva na nivou autokefalne Crkve jeste izbor prvenstvujućeg episkopa od strane Sabora (ili Sinoda), koji ima punotu crkvene vlasti. Takvo prvenstvo ima čvrste kanonske osnove, koje potiču iz epohe Vaseljenskih sabora.
Vlast Predstojatelja u autokefalnoj Pomesnoj Crkvi razlikuje se od vlasti episkopa u njegovoj crkvenoj oblasti: to je vlast episkopa prvoga među jednakima. On ostvaruje svoju službu prvenstva u saglasnošću sa opštecrkvenom kanonskom tradicijom, koja je izražena u 34. Apostolskom pravilu: „Episkopima svakog naroda dužnost je da poznaju prvog između sebe, i ništa što nadilazi njihovu vlast da ne čine bez njegovog rasuđivanja: svako da čini samo ono što se tiče njegove eparhije i mesta koja joj pripadaju. Jer će tako vladati jednomislije, i proslaviće se Bog kroz Gospoda u Svetom Duhu, Otac i Sin i Duh Sveti“.
Ovlašćenja Predstojatelja autokefalne Pomesne Crkve određuje Sabor (Sinod) i ona se fiksiraju ustavom. Predstojatelj autokefalne Pomesne Crkve je predsedavajući njenog Sabora (Sinoda). Na taj način, Predstojatelj nema ličnu vlast u autokefalnoj Pomesnoj Crkvi, nego njome upravlja saborno – u saradnji s drugim episkopima.[4]
(3) Na nivou Vaseljenske Crkve kao zajednice autokefalnih Pomesnih Crkava, ujedinjenih u jednu porodicu zajedničkim veroispovedanjem, a koje se nalaze u uzajamnom svetotajinskom opštenju, prvenstvo se određuje u skladu s tradicijom sveštenih diptiha, i ono jeste prvenstvo časti. Ta tradicija ima poreklo u pravilima Vaseljenskih sabora (treće pravilo Drugog vaseljenskog sabora, dvadeset osmo Četvrtog vaseljenskog sabora, trideset šesto Šestog vaseljenskog sabora) i potvrđuje se u toku čitave crkvene istorije u aktima Sabora pojedinih Pomesnih Crkava, kao i u praksi liturgijskog pominjanja, u poretku sveštenih diptiha, Predstojatelja drugih Pomesnih Crkava koje tvori Predstojatelj dotične Pomesne Autokefalne Crkve.
Poredak diptiha se kroz istoriju menjao. U toku prvog milenijuma istorije Crkve prvenstvo časti pripadalo je rimskoj katedri.[5] Posle prekida evharistijskog opštenja između Rima i Konstantinopolja sredinom 11. veka prvenstvo u Pravoslavnoj Crkvi prešlo je katedri sledećoj po redu u diptisima – Konstantinopoljskoj. Od tada do danas prvenstvo časti u Pravoslavnoj Crkvi na vaseljenskom nivou pripada Patrijarhu Konstantinopoljskom kao prvom među jednakim Predstojateljima Pomesnih Pravoslavnih Crkava.
Izvor prvenstva časti na nivou Vaseljenske Crkve je kanonsko predanje Crkve, fiksirano u sveštenim diptisima koje priznaju sve Pomesne Pravoslavne Crkve. Punota sadržaja prvenstva časti na vaseljenskom nivou nije definisana kanonima Vaseljenskih ili Pomesnih sabora. Kanonska pravila, na kojima se zasnivaju svešteni diptisi, ne daju prvenstvujućem (u vreme Vaseljenskih sabora to je bio episkop Rima) nikakva punomoćja vlasti u svecrkvenom obimu.[6]
Eklisiološke deformacije, koje jerarhu prvenstvujućem na vaseljenskom nivou pripisuju upravnu funkciju, svojstvenu prvenstvujućima na drugim nivoima crkvene organizacije, u polemičkoj literaturi drugog milenijuma nazvane su „papizam“.
 
3. Zbog toga što je priroda prvenstva koje postoji na raznim nivoima crkvenog ustrojstva (eparhijskom, pomesnom i vaseljenskom) različita, funkcije prvenstvujućega na raznim nivoima nisu istovetne i ne mogu se prenositi s nivoa na nivo.
Prenošenje funkcije službe prvenstva sa nivoa eparhije na vaseljenski nivo u suštini znači priznavanje naročitog vida službe – „vaseljenskog arhijereja“, koji ima učiteljsku i administrativnu vlast u čitavoj Vaseljenskoj Crkvi. Takvo priznavanje, koje ukida svetotajinsku jednakost episkopata, dovodi do pojave jurisdikcije vaseljenskog prvojerarha, o kojoj ništa ne govore ni svešteni kanoni, ni svetootačko predanje, i čija je posledica umanjenje ili čak ukidanje autokefalija Pomesnih Crkava.
Sa svoje strane, širenje onog prvenstva koje je svojstveno poglavaru autokefalne Pomesne Crkve (po 34. Apostolskom pravilu) na vaseljenski nivo[7] dalo bi prvenstvujućem u Vaseljenskoj Crkvi naročita ovlašćenja, nezavisna od saglasnosti ostalih Pomesnih Pravoslavnih Crkava. Takvo prenošenje poimanja prirode prvenstva sa pomesnog na vaseljenski nivo zahtevalo bi, u skladu s tim, i odgovarajuće prenošenje procedure izbora prvenstvujućeg episkopa na vaseljenskom nivou, što bi dovelo da toga da se naruši pravo prvenstvujuće autokefalne Crkve da samostalno bira svog Predstojatelja.
 
4. Gospod i Spasitelj Isus Hristos upozoravao je svoje učenike protiv vlastoljublja (up. Mt. 20, 25-28). Crkva se uvek protivila naopakim predstavama o prvenstvu, koja su počela da prodiru u crkveni život od najdrevnijih vremena.[8] U odlukama Sabora i delima svetih muževa osuđivana je zloupotreba vlasti.[9]
Prvenstvujući po časti u Vaseljenskoj Crkvi rimski episkopi, iz perspektive Crkve od Istoka, svagda su bili patrijarsi Zapada, to jest predstojatelji Zapadne Pomesne Crkve. Ipak, još u prvom milenijumu crkvene istorije na Zapadu je počela da se uobličava doktrina o naročitoj, božanskog porekla, učiteljskoj i administrativnoj vlasti rimskog episkopa, koja se proteže na svu Vaseljensku Crkvu.
Pravoslavna Crkva nije primila učenje Rimske Crkve o papskom primatu i božanstvenom poreklu vlasti prvog episkopa u Vaseljenskoj Crkvi. Pravoslavni bogoslovi svagda su nastojavali na tome da je Rimska Crkva jedna od autokefalnih Pomesnih Crkava i da nema prava da širi svoju jurisdikciju na teritoriju drugih Pomesnih Crkava. Oni su takođe smatrali da prvenstvo časti rimskih episkopa ima karakter ljudske, a ne božanstvene ustanove.[10]
U toku drugog milenijuma i do danas u Pravoslavnoj Crkvi očuvana je ona administrativna struktura koja je bila svojstvena Istočnoj Crkvi prvog hiljadugodišta. U okviru te strukture svaka autokefalna Pomesna Crkva, nalazeći se u dogmatskom, kanonskom i evharistijskom jedinstvu sa drugim Pomesnim Crkvama, jeste samostalna u svojoj upravi. U Pravoslavnoj Crkvi nema i nikad nije ni bilo jedinstvenog administrativnog centra na vaseljenskom nivou.
Nasuprot ovome, na Zapadu je razvoj učenja o naročitoj vlasti rimskog episkopa, prema kome vrhovna vlast u Vaseljenskoj Crkvi pripada episkopu Rima kao nasledniku apostola Petra i namesniku Hristovom na zemlji, dovela do uobličenja drugačijeg administrativnog modela crkvenog ustrojstva sa jedinstvenim vaseljenskim centrom u Rimu.[11]
U skladu sa dva različita modela crkvenog ustrojstva na razne načine su predstavljani uslovi kanoničnosti crkvene zajednice. U (rimo)katoličkoj tradiciji obavezni uslov kanoničnosti je evharistijsko jedinstvo ove ili one crkvene zajednice s Rimskim prestolom. U pravoslavnoj tradiciji kanonskom se smatra ona zajednica koja je deo autokefalne Pomesne Crkve i zahvaljujući tome je u evharistijskom jedinstvu s drugim kanonskim Pomesnim Crkvama.
Kao što je poznato, pokušaji da se Crkvi od Istoka nametne zapadni model administrativnog uređenja svagda su nailazili na otpor na pravoslavnom Istoku. Taj otpor se odrazio u crkvenim dokumentima[12] i polemičkoj literaturi koja je sastavni deo Predanja Pravoslavne Crkve.
 
5. Prvenstvo u Vaseljenskoj Pravoslavnoj Crkvi, koje je po samoj svojoj prirodi prvenstvo časti, a ne vlasti, ima veliki značaj za pravoslavno svedočenje u savremenom svetu.
Carigradska patrijaršijska katedra ima prvenstvo časti na osnovu sveštenih diptiha, koje priznaju sve Pomesne Pravoslavne Crkve. Sadržina tog prvenstva definiše se saglasjem Pomesnih Pravoslavnih Crkava, koje se izražava, između ostalog, na svepravoslavnim savetovanjima za pripremu Svetog i Velikog Sabora Pravoslavne Crkve.[13]
Ostvarujući svoje prvenstvo, Predstojatelj Carigradske Crkve može da istupa sa inicijativama svepravoslavnih razmera, kao i da se obraća spoljnjem svetu u ime sve pravoslavne punote, pod uslovom da je za to opunomoćen od svih Pomesnih Pravoslavnih Crkava.
 
6. Prvenstvo u Crkvi Hristovoj treba da služi duhovnom jedinstvu njenih članova i blagoustrojenju njenog života, jer „Bog nije Bog nereda, nego mira“ (1. Kor. 14, 33). Služenje prvenstvujućeg u Crkvi, tuđe svetovnom vlastoljublju, ima za cilj „sazidanje tijela Hristova /…/ da budemo istinski u ljubavi da u svemu uzrastemo u Onoga koji je glava – Hristos, od Koga je sve tijelo /…/ tako da jedan drugog potpomaže po meri svakog pojedinog člana, čini da tijelo raste na izgrađivanje samoga sebe u ljubavi“ (Ef. 4, 12-16).
 


 
NAPOMENE:

  1. Koja u sebe uključuje izbor, rukopolaganje i recepciju od strane Crkve.
  2. Ep. 69.8, PL 4, 406A (u ruskom prevodu Poslanica 54).
  3. Po pravilu, prvenstvujući episkop je na čelu glavne (prvenstvujuće) katedre na kanonskoj teritoriji odgovarajuće Crkve.
  4. U sastav autokefalnih Pomesnih Crkava mogu da ulaze složene crkvene zajednice, na primer u Ruskoj Pravoslavnoj Crkvi postoje autonomne Crkve i Crkve sa samoupravom, mitropolitske oblasti, egzarhati i mitropolije. Svaka od njih ima svoje oblike prvenstva, koje definiše Pomesni Sabor i koje imaju svoj izraz u crkvenom ustavu.
  5. O prvenstvu časti Rimske katedre i drugom mestu Konstantinopoljske katedre govori se u trećem pravilu Drugog vaseljenskog sabora: „Konstantinopoljski episkop da ima prvenstvo časti posle episkopa Rima, zato što je taj grad (Carigrad, nap. prev.) novi Rim“. U 28. pravilu Četvrtog vaseljenskog sabora precizira se gorepomenuto pravilo i ukazuje se kanonski uzrok prvenstva časti Rima i Carigrada: „Prestolu drevnoga Rima oci su kako dolikuje dali preimućstva: jer je to carski grad. Sledujući toj pobudi, i sto pedeset bogoljubljenih episkopa dadoše podjednaka preimućstva najsvetijem prestolu novoga Rima, pravedno rasudivši da grad koji je dobio čast da bude grad cara i sinklita, i ima ista prava kao i stari carski Rim, i u delima crkvenim treba da bude uzveličan kao i onaj, i da bude drugi posle njega“.
  6. Postoje pravila koja se u polemičkoj literaturi koriste da bi se kanonski utemeljili sudski prerogativi prvenstvujuće Rimske katedre: to su 4. i 5. pravilo Sardičkog sabora (343. godine). Međutim, u ovim pravilima nije reč o tome da se prava Rimske katedre da prima apelacije odnose na svu Vaseljensku Crkvu. Iz kanonskog kodeksa poznato je da ta prava čak ni na Zapadu nisu bezgranična. Još je Kartaginski sabor 256. godine, pod predstojateljstvom Svetog Kiprijana na pretenzije Rima na prvenstvo, izrazio sledeći stav o odnosima među episkopima: „Niko od nas ne sme sebe da čini episkopom svih episkopa, ili da tiranskim pretnjama primorava svoje kolege da mu se nužno potčine, zato što svaki episkop u skladu sa svojom snagom i vlašću ima pravo svog sopstvenog izbora, i kao što ne mogu da mu sude drugi, tako i on ne može da sudi drugima; nego ćemo svi čekati sud Gospoda našega Isusa Hrista, Koji jedini ima vlast da nas postavi na upravu Svoje Crkve i da sudi o delima našim“ (Sententiae episcoporum, PL 3, 1085C; 1053A-1054A). O tome govori takođe Poslanica Afričkog sabora Kelestinu, papi rimskom (424. godine), koja se uključuje u sva autoritetna izdanja kanonskog korpusa – recimo, u Knjigu pravila, u sastavu kanona Kartaginskog sabora. U toj poslanici Sabor odbija pravo Rimskog pape da prima apelacije na sudske odluke Sabora episkopa afričkih: „Molimo vas, gospodine brate, da unapred ne puštate tek tako pred sebe one koji olako odlaze od nas, i da ne primate u opštenje one koje mi odlučismo…“ 118. pravilo Kartaginskog sabora sadrži u sebi zabranu apelacije na Crkve s one strane mora, što u svakom slučaju podrazumeva i Rim: „Ko se, odlučen od crkvenog opštenja u Africi, prokrade u prekomorske zemlje, da bi bio primljen u opštenje, da se izvrgne iz klira“.
  7. Kao što je poznato, nema nijednog kanona koji tu praksu dozvoljava.
  8. Još u apostolska vremena, sveti apostol Jovan Bogoslov osudio je Diotrefa koji je voleo prvenstvo (3. Jn, 1, 9).
  9. Tako je Treći vaseljenski sabor, čuvajući pravo Kiparske Crkve na samostalnu upravu, u svom osmom pravilu odredio: „Koji načalstvuju u svetim Kiparskim Crkvama da imaju slobodu, bez ičijih pretenzija prema njima i bez pritisaka na njih, po pravilima svetih otaca i po drevnome običaju, da sami savršavaju postavljanje najpobožnijih episkopa. To da se drži i u drugim oblastima i svuda po eparhijama: da niko od najbogoljubljenijih episkopa ne prostire vlast na drugu eparhiju, koja je pre ili od početka bila pod rukom njegovom ili njegovih prethodnika. Ali ako je neko prostro i nasilno neku eparhiju sebi potčinio, da je vrati: da ne prestupa pravila otaca, da se pod vidom sveštenodejstva ne potkrade nadmenost vlasti od ovoga sveta; i da ne izgubimo, malo po malo, i neprimetno, onu slobodu koju nam je Svojom krvlju darovao Gospod naš Isus Hristos, osloboditelj svih ljudi“.
  10. Tako je u 13. veku Sveti German Carigradski pisao: „Postoji pet patrijaršija sa granicama za svaku od njih određenim; međutim, u poslednja vremena među njima se pojavila shizma čiji je početak bio u drskoj ruci što je tražila nadmoć i gospodarenje u Crkvi (reč je o rimskom papi, nap. prev.). Glava Crkve je Hristos, i svako ko pokušava da se domogne gospodarenja protivi se Njegovom učenju (cit. prema: Sokolov I.I. Lekcije iz istorije Istočne Grčke Crkve, Sankt Peterburg, 2005, str. 129).
    U 14. veku Nil Kavasila, arhiepiskop solunski, pisao je o prvenstvu rimskog episkopa: „Papa zaista ima dve privilegije: on je episkop Rima… i on je prvi (po časti) među episkopima. Od Petra je dobio rimsku katedru, dok je prvenstvo (po časti) dobio mnogo kasnije od blaženih Otaca i pobožnih careva samo zato da bi u crkvenim poslovima vladao poredak“ (De primatu papae, PG 149, 701 CD).
    Najsvetiji patrijarh carigradski Vartolomej izjavljuje: „Svi mi, pravoslavni /…/ ubeđeni smo da je u prvom milenijumu postojanja Crkve, u vreme nepodeljene Crkve, bilo priznato prvenstvo episkopa Rima, pape. Ipak, to je prvenstvo bilo počasno, iz ljubavi, a nije bilo juridička vlast nad čitavom hrišćanskom Crkvom. Drugim rečima, prema našem bogoslovlju, to je prvenstvo – ljudskog porekla, koje je bilo uspostavljeno zato da Crkva ima glavu i vidljivi centar“ (sa konferencije pred bugarskim sredstvima javnog informisanja novembra 2007. godine).
  11. Razlike u crkvenoj organizaciji Rimokatoličke i Pravoslavne Crkve mogu se uočavati ne samo na vaseljenskom, nego i na pomesnom i eparhijskom nivou.
  12. U Okružnoj poslanici 1848, istočni patrijarsi osuđuju pretvaranje prvenstva časti rimskih episkopa u gospodarenje nad svom Vaseljenskom Crkvom: „Prvenstvo… su oni iz bratskog odnosa i jerarhijskog preimućstva pretvorili u – gospodarenje“ (p. 13). Dostojanstvo Rimske crkve, veli se u Poslanici, „nije u gospodarenju i starešinstvu koje ni sam Petar nikad nije dobio, – nego u bratskom starešovanju u Vaseljenskoj Crkvi i prednosti koja je papama data zbog poznatosti i drevnosti njihovog grada“(p. 13).
  13. Vidi, na primer, Odluku Četvrtog svepravoslavnog savetovanja (1968), p. 6, 7; Preporuku Svepravoslavnih predsaborskih savetovanja (1986), str. 2, 13.

 


Izvor:
Sajt „Borba za veru“

Prevod sa ruskog:
Vladimir Dimitrijević

Korektura teksta objavljenog na sajtu „Borba za veru“
(na osnovu izvora sa zvaničnog sajta Moskovske Patrijaršije):
Ivan Tašić

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *