NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Pravoslavna crkva i rimokatolicizam » „RAVENSKI INCIDENT“ JE INSCENIRAN DA BI SE MOSKOVSKA PATRIJARŠIJA SVRŠENIM ČINOM POSTAVILA PRED NOV MODEL CRKVENOG USTROJSTVA

„RAVENSKI INCIDENT“ JE INSCENIRAN DA BI SE MOSKOVSKA PATRIJARŠIJA SVRŠENIM ČINOM POSTAVILA PRED NOV MODEL CRKVENOG USTROJSTVA

„RAVENSKI INCIDENT“ JE INSCENIRAN DA BI SE MOSKOVSKA PATRIJARŠIJA
SVRŠENIM ČINOM POSTAVILA PRED NOV MODEL CRKVENOG USTROJSTVA

INTERVJU SA EPISKOPOM ILARIONOM (ALFEJEVIM)
 
2007-11-15 16:52:00
 
Konflikt između Moskovske i Konstantinopoljske patrijaršije, koji se pojavio u toku poslednjeg zasjedanja Mješovite pravoslavno-katoličke bogoslovske komisije, nastavlja da se razvija, bez obzira na to što je od momenta oktobarskog susreta članova komisije u Raveni prošlo više od mjesec dana.
Delegacija Moskovske Patrijaršije napustila je jedno od prvih zasjedanja komisije, ne saglasivši se sa učešćem u njemu predstavnika takozvane „Estonske apostolske crkve“ koju je 1996. godine osnovala Konstantinopoljska Patrijaršija na kanonskoj teritoriji Ruske Crkve. Na kraju su učesnici zasjedanja u odsustvu predstavnika Ruske Crkve prihvatili zaključni dokument, kojim se definiše njihovo zajedničko gledište na prirodu vlasti u Vaseljenskoj Crkvi. Izjave koje su uslijedile od strane Moskovske Patrijaršije o tome kako se bez potpisa najveće Pomjesne Crkve ravenski dokument ne može smatrati legitimnim odbacili su članovi komisija – kako pravoslavne, tako i katoličke.
Predvodnik delegacije Moskovske Patrijaršije u Raveni, predstavnik Ruske Pravoslavne Crkve u međunarodnim organizacijama episkop Bečki i Austrijski Ilarion je u intervjuu „Interfaks-religija“ dao svoju ocjenu, kako spornih tačaka ravenskog dokumenta, tako i čitavog toka polemike koja se oko toga razvila poslednjeg mjeseca.
 

– Vladiko, ovih dana je italijanska novina „Republika“ objavila detaljan komentar „tajnog“, po njenim riječima, zaključnog oktobarskog zasjedanja Mješovite pravoslavno-katoličke komisije u Raveni. U članku se tvrdi da 46 tačaka mogu da postanu „putna karta“ za prevazilaženje pravoslavno-katoličkih problema. Kako biste Vi prokomentarisali osnovne teze dokumenta, s obzirom na to da potpisa Moskovske Patrijaršije na njemu još uvijek nema?
 
– Ravenski dokument nije „tajni“. U krajnjoj liniji, ja sam ga dobio od Sekretarijata Mješovite komisije za pravoslavno-katolički dijalog prije tri nedjelje i, s obzirom da oznake „embargo“ na njemu nije bilo, uključio sam ga u 130. broj elektronskog časopisa “ Europaica“ na koji je pretplaćeno više od 7000 korisnika. Sa tekstom se možete upoznati na sajtu briselskog predstavništva Ruske Pravoslavne Crkve.
Dokument je posvećen „eklisiološkim i kanonskim posledicama sakramentalne prirode Crkve“. Jedan od njegovih dijelova tiče se i pojma „sabornosti“. Kao što je poznato, sabornost je termin koji su uveli ruski filosofi – slavjanofili u 19. vijeku. Ovaj pojam imao je ključno značenje u eklisiologiji Alekseja Homjakova. Na jeziku slavjanofila termin „sabornost“ nema juridističko značenje, i ne odnosi se toliko na crkvenu upravu, koliko na Crkvu kao takvu, na njen unutrašnji karakter.
Evo kako homjakovljevo poimanje sabornosti tumači Nikolaj Berdjajev: „Za njega (A. Homjakova – „IF“) je subjekat Crkve bio crkveni narod. Sabornost crkvenog naroda je bila slobodno jedinstvo u ljubavi. Sabornost Crkve, osnovna ideja čitavog slavjanofilstva, u kojoj su slavjanofili vidjeli suštinu pravoslavlja, ne sadrži u sebi formalne i racionalne karakteristike, u sabornosti nema ničeg juridističkog, ničega što podsjeća na vlast državnu, ničega vanjskog i prinudnog… Sabornost – to je živi organizam, i u njemu živi crkveni narod. U djelatnosti Vaseljenskih Sabora se najizražajnije pokazao saborni duh Crkve. Ali i autoritet Vaseljenskih Sabora nije vanjski, nije formalni, nije izraziv racionalno, nije prevodiv na pravnički jezik. Vaseljenski autoriteti su autoritetni samo zahvaljujući tome što se u njima otkrila istina za živi saborni organizam Crkve. Crkva nije autoritet, Crkva je život hrišćanina u Hristu, u Tijelu Hristovom, život slobodni, blagodatni“.
Danas se riječ „sabornost“ koristi kao termin koji ukazuje na sabornu strukturu Crkve, njeno saborno upravljanje. Upravo u takvom kontekstu o „sabornosti“ govori ravenski dokument. U isto vrijeme za autore dokumenta sabornost se izražava prije svega u saboru episkopa. I pojam sabornosti u crkvenom upravljanju neodvojiv je od pojma „vlasti“ (engleski termin „authority“ se u dokumentu tumači kao sinonim grčke riječi „exousia“ – vlast). Uklapanje sabornosti i vlasti razmatra se na tri nivoa postojanja Crkve – lokalnom, regionalnom i vaseljenskom.
Na nivou lokalne Crkve, to jest eparhije, vlast pripada „episkopu, koji je legitimno rukopoložen u apostolsko prejemstvo, koji poučava vjeri dobijenoj od apostola, koji je u opštenju sa drugim episkopima i njihovim Crkvama“ (tačka 18. ravenskog dokumenta). Na regionalnom, tj. međueparhijalnom nivou, vlast pripada saboru episkopa. Upravo na tom principu stoji ideja patrijaršije ili mitropolije: koordinaciju dejstava episkopa pojedinih eparhija sprovodi prvi među njima – patrijarh ili mitropolit.
I sve dok ravenski dokument govori o lokalnom i regionalnom nivou, ozbiljnih problema i nema. Oni se pojavljuju kada se počne govoriti o sabornosti i vlasti na „univerzalnom“ nivou, to jest na nivou Vaseljenske Crkve. U datom slučaju ne misli se na Pravoslavnu ili Katoličku Crkvu u onom stanju u kojem one postoje danas, nego više na neku teoretsku Crkvu, izgrađenu na modelu Crkve iz vremena Vaseljenskih Sabora.
Kako se ostvarivala ili kako bi trebalo da se ostvaruje sabornost u takvoj Crkvi? Kome pripada prvenstvo na nivou Vaseljenske Crkve? Kada odgovara na ova pitanja, dokument navodi čitav niz sumnjivih argumenata i tvrdnji nezasnovanih na istorijskoj istini.
 

– Kakvu onda u tom slučaju poziciju u odnosu na ravenski dokument treba da zauzme Ruska Pravoslavna Crkva?
 
– Ja mislim da bi ravenski dokument morala pomno da prouči grupa specijalista kanonskog prava, eklisiologije i crkvene istorije. Takva grupa je i formirana u okviru Bogoslovske komisije Ruske Pravoslavne Crkve. Mislim da bi upravo Bogoslovska komisija trebala da da zvaničnu ocjenu ravenskog dokumenta, koju bi potom potvrdio Svešteni Sinod. Ja sada mogu da dam samo neke komentare i naznake.
Prije svega, u 39. paragrafu dokumenta se tvrdi da su nakon raskida Istoka i Zapada 1054. godine, koji je „učinio nemogućim saziv Vaseljenskih Sabora u strogom smislu te riječi“, obje Crkve nastavile da sazivaju sabore u kriznim situacijama. „Na tim su saborima prisustvovali episkopi pomjesnih Crkava koji su se nalazili u opštenju sa Rimskim prijestolom i, mada se to i drugačije shvatalo, u opštenju sa Konstantinopoljskim prijestolom“.
Ove riječi ja sam osporio još u Beogradu 2006. godine, nazvavši ih protivrječnim eklisiološkom samopoimanju pomjesnih Pravoslavnih Crkava. Zar smo mi pravoslavni hrišćani to što jesmo, samo zahvaljujući činjenici da se nalazimo u opštenju sa Konstantinopoljem? A šta je sa opštenjem sa Jerusalimom, Aleksandrijom, Antiohijom i drugim Crkvama? Zbog čega – na osnovu kojeg kanona – je ono manje važno od opštenja sa Konstantinopoljem?
A ako se iz nekog crkveno-političkog razloga prekine opštenje neke pomjesne Pravoslavne Crkve sa Konstantinopoljskim prijestolom, da li ona prestaje da bude Pravoslavna Crkva? U 19. vijeku Eladska Crkva se 30 godina nalazila van opštenja sa Konstantinopoljem, a Bugarska u 19. i 20. vijeku – čitavih 70 godina. Ruska Crkva je bila van opštenja sa Konstantinopoljem 1996. godine tokom četiri mjeseca. Šta onda – u toku ovih perioda Eladska, Bugarska i Ruska Crkva nisu bile Pravoslavne Crkve? Ali dajte neka pokažu makar jedan jedini kanon Drevne Crkve koji potvrđuje takvo mišljenje.
Svi kanoni Drevne Crkve, konkretno 28. pravilo Halkidonskog Sabora (451. godina) ukazuju Konstantinopoljskom patrijarhu drugo, a ne prvo mjesto. To pravilo govori o tome kako, pošto je Konstantinopolj – novi Rim – „grad cara i sinklita“, i episkopu Konstantinopolja treba da se ukazuje ista čast kao i episkopu Drevnog Rima. Motivacija, kao što se vidi, čisto političke prirode. Ali zar se ovdje govori o bilo kakvom prvenstvu jurisdikcija, o univerzalnoj vlasti?
Dalje, u 41. paragrafu dokumenta se tvrdi kako je episkop Rima u Drevnoj Crkvi zauzimao prvo mjesto među patrijarsima. U 42. paragrafu čini se oprezan pokušaj da se definiše uloga Rimskog episkopa na Vaseljenskim Saborima: „Sabornost na univerzalnom nivou, izražena u Vaseljenskim Saborima, pretpostavlja aktivnu ulogu rimskog episkopa kao prvog među episkopima velikih gradova, u saglasnosti sa ostalim okupljenim episkopima. Iako episkop Rima nije sazivao Vaseljenske Sabore ranih vijekova i nikada lično nije predsjedavao na njima, on je, ipak, bio aktivno angažovan u procesu prihvatanja odluka na Saborima“. I kakva je to sad aktivna angažovanost episkopa Rima u radu Vaseljenskih Sabora? Katolici smatraju da su odluke Sabora stupale na snagu tek nakon što su ih potvrđivali episkopi Rima. Pravoslavni tako ne misle.
Ravenski dokument u paragrafu 45. priznaje: „Uloga Rimskog episkopa u opštenju svih Crkvi mora da bude izučena temeljitije“. I postavlja pitanje: „Kakva je specifična uloga episkopa „prvog prijestola“ u eklisiologiji opštenja?“
Upravo to pitanje treba da posluži kao polazna tačka sledeće etape dijaloga, kada će na dnevni rad biti postavljeno pitanje o prvenstvu u Vaseljenskoj Crkvi. I ovdje ćemo se mi, kako izgleda, naći u klopci. Katolici će nastojati da formulišu takav eklisiološki model Vseljenske Crkve, prema kojem bi uloga „prvog episkopa“ bila opisana maksimalno približno onoj koju u sadašnjoj Katoličkoj Crkvi ima Rimski papa. Sa svoje strane Konstantinopoljska Patrijaršija će stremiti da se „prvom“ prisvoje prava kojima danas Konstantinopoljska Patrijaršija u Pravoslavnoj Crkvi ne vlada, ali kojima bi, očigledno je, htjela da ovlada.
 

– Ali Konstantinopoljskom Patrijarhatu u stvarnosti pripada određeni stepen prvenstva u odnosu na druge pomjesne Pravoslavne Crkve?
 
– Mi stvarno poštujemo Konstantinopoljskog patrijarha kao „prvog među jednakim“ u porodici predstojatelja Pravoslavnih Crkava. Štaviše, istorijski je Konstantinopoljska Patrijaršija bila Crkva-Majka za mnoge pomjesne Pravoslavne Crkve, uključujući i Rusku Crkvu.
Ali jedna je stvar istorija, a druga eklisiologija. Mi Konstantinopoljskom patrijarhu priznajemo primat časti, ali ne i primat vlasti: on nema direktnu jurisdikciju nad predstojateljima i episkopima drugih pomjesnih Crkvi, nego samo zauzima prvo mjesto u nizu predstojatelja, kada se oni okupljaju na zajedničko služenje.
U poslednje vrijeme mitropolit Jovan (Ziziulas), kopredsjednik Mješovite komisije sa pravoslavne strane, počeo je da stoji na tačci gledišta po kojoj pojam „primat časti“ protivrječi crkvenim kanonima: po njegovom mišljenju, kanoni priznaju samo jedan primat – primat realne vlasti. Upravo tim primatom on bi htio da opskrbi Konstantinopoljskog patrijarha. I format Mješovite pravoslavno-katoličke komisije bolje nego išta odgovara razradi takvog, principijelno novog modela crkvenog ustrojstva. Jer u Katoličkoj Crkvi takav model de fakto već postoji, zašto je onda ne bismo replikovali i kod nas? Ali tamo se takav model formirao u rezultatu mnogovjekovnog istorijskog razvoja, a kod nas, u pravoslavnoj tradiciji takvog modela nikada nije bilo.
Štaviše, mi smo u toku svih ovih vijekova u polemici sa katolicima upravo takav model osporavali, ističući da jedina stvarna Glava Vaseljenske Crkve jeste Sam Hristos. On, sa naše tačke gledišta, ne može imati zemaljskog zamjenika, vikarija.
Mislim da će se upravo sa ovom problematikom komisija susresti na sledećoj etapi rada.
 

– Da li Moskovska patrijaršija namjerava da u nastalim okolnostima i dalje uzima učešće u radu Mješovite komisije?
 
– Ja sam već iznosio mišljenje da će Konstantinopolju biti lakše da se domogne prihvatanja principijelno novog eklisiološkog modela u odsustvu delegacije Ruske Crkve, nego u prisutnosti te delegacije. Ja čak ne isključujem ni mogućnost da je „Ravenski incident“ tendencionalno insceniran kako bi se Moskovska Patrijaršija isključila – privremeno – iz pravoslavno-katoličkog dijaloga, da bi se u njenom odsustvu prihvatile neophodne formulacije, a zatim da se mi stavimo pred svršen čin: novi model crkvenog ustrojstva je prihvaćen, i vi morate da mu se priključite.
Danas i predstavnici katoličke strane (otac dimitrije Salahas) i predstavnici Konstantinopolja (mitropolit Jovan Ziziulas) nastoje da ubijede kako istupanje Moskovske Patrijaršije iz dijaloga ne podriva legitimnost dijaloga: ako, je li, jedna Crkva istupi, a sve ostale ostaju, dijalog se nastavlja.
Ali ja mislim da će bez Ruske Crkve, čija brojnost premašuje brojnost svih ostalih pomjesnih Pravoslavnih Crkava uzetih zajedno, biti teško sačuvati utisak da u dijalogu učestvuje punoća Pravoslavne Crkve. To više neće biti pravoslavno-katolički dijalog, nego će biti dijalog Vatikana sa samo nekim dijelom Pravoslavne Crkve. I ja nisam ubijeđen da će Pravoslavne Crkve prihvatiti rezultate takvog dijaloga.
U konfiguraciji pravoslavnog učešća u dijalogu, koja je nastala posle Ravene, taj dijalog ne samo da neće približiti pravoslavne i katolike jedne drugima, nego će samo unijeti novu podjelu među pravoslavnim. Daj Bože da se takav razvoj događaja izbjegne.
 


Izvor:  Interfax-Religion.ru

Preveo sa ruskog jezika:
Igor Miković

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *