NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Duhovno uzdizanje » PUT U ŽIVOT

PUT U ŽIVOT

 

PUT U ŽIVOT
 

 
OSLOBODIMO SE JEDNOSTRANOSTI[1]
 
Republički zavod za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, ove 1998. godine slavi 50godišnjmcu svog postojanja m rada.
Za pola stoleća svoga bitisanja, u prilikama i mogućnostima, kroz to zločesto vreme posle Drugog svetskog rata, vršio je svoju namenu na očuvanju, konzerviranju i prezentaciji istorijskih ostataka profane kulture pa teritoriji Srbije, kao i crkvenih građevina, ikona i drugih značajnih crkvenih predmeta. Činio je to u cilju da se u naše vreme sačuvaju ti svedoci kulturnog postojanja negdašnjih generacija, da ih vidimo i mi i generacije koje će dođi posle nas.
Sagledajući u celini ovaj rad Zavoda, u vreme u kome je pravoslavna crkva bila onemogućena da preuzme ozbiljnije mere u očuvanju postojećih starih crkava m manastira, a kamoli oštećenih i razrušenih, osećamo svoju dužnost da izrazimo priznanje Republičkom zavodu za ono što je učmnjeno u stručnom preduzimanju mera oko očuvanja važnijih manastira i crkava, fresaka, ikona, rukopisa i riznica.
Nesumnjivo da se nije postiglo sve što se htelo i što je bilo potrebno. Bivalo je i svakako će biti primedaba da se moglo i trebalo učiniti više i bolje. No, koje je delo ljudsko toliko savršeno da nije moglo m trebalo biti bolje. Ali se nijedna stvar ne može objektivno proceniti ako se jednostrano bude nabrajalo što nije učinjeno, ne uzimajući u obzir ono što je ostvareno i što je bilo moguće u datom vremenu i prilikama.
Pored toga, u odnosu na Crkvu i crkvene predmete, dolazi ss često do nesuglasica i zbog jednostranosti gledišta i sa jedne i sa druge strane. Ne mislim pri tome na ljude materijalistički, ateistički orijentisane, za koje vera, pogotovo hrišćanstvo. znači obmanu „opijum za narod“, koja zato treba da nestane.
Reč je o stavu ljudi kulturnih i obrazovanih koji crkvi prilaze jednostrano, kao građevinama i predmetima profanog karaktera. U odnosu na te predmete, da je potrebno sačuvati ih zbog njihovog umetničkog i istorijskog značaja, sa svim dobronamernim ljudima, jedinstveni su i pravoslavni vernici. Oni isto tako sagledavaju taj kulturno-istorijski značaj starih crkava i manastira. Ali njima oni dolaze ne kao u muzeje, nego kao u sveštena mesta, radi potrebe svog duhovnog života. Crkva, hram, za njih prvenstveno znači mesto molitve Bogu i vršenja sveštenih činova koji ih uzdižu sa zemlje na nebo, u njihovu pravu postojbinu, kao što se kaže u jednoj crkvenoj pesmi: „da stojeći u hramu mislim da stojim na nebesima“: Sa druge strane hrišćanstvo nije nezainteresovano ni ravnodušno ni da li će hram, i ostalo u njemu imati i umetničke kvalitete, jer je, po Bibliji, estetsko osećanje, od početka utočeno u dušu čovekovu: „I stvori Bog drvsta lepa za gledanje…“ Ali je potreba zajedničke molitve osnovnije, te je u doba gonjenja vršena u katakombama, pećinama, skrovitim mestima. Kad je pod carem Konstantinom došla sloboda i za njih. otpočelo se sa gradnjom hramova po principima građevinarstva i estetike, te nastaju umetnički stilovi: bazilike, romanski, grčko-vizantijski itd.
Bitno je, dakle, da se oslobodimo jednostranosti, jer one mogu biti samo poluistine, nikad cela istina, a ona nam je potrebna. U Crkvi to vidimo i u pojanju crkvenih tekstova, pri čemu melodija treba da olakša usvajanje onog glavnog, sadržine pevanog teksta. Ili u slikanju ikona, da one ne budu, ma koliko uspeli, no samo portreti ljudi ovoga sveta. Crkva, istina, traži da one prikazuju istorijske, zemaljske ličnosti, ali one koje su dostigle svetost, tj. uzrasle do ljudi nebeskih, koji su svukli sa sebe starog čoveka sa delima njegovim, a obukao se u novog, čoveka savršenog, „u meru rasta punoće Hristove“. Ikone, dakle pred kojima se „može moliti Bogu“, po rečima protojereja Sergija Bulgakova.
Između istoričara umetnosti koji kao u drugim objektima, koji se bave i u crkvi vide jedino ovu, kulturno-umetničku i istorijsku stranu; i bogoslova koji u njoj vide samo molitveno-duhovni značaj, dolaziće uvek do nesuglasica. Bivaće pri tome da će i jedni i drugi pripisivati Zapadu pristrasnost prema drugoj strani da se skrene sa puta kojim se ide onim što je dobro, sveto i plemenito.
 
Patrijarh srpski Pavle
 
Februar 1998.
 


 
NAPOMENE:

  1. Predgovor za Katalog „Čuvari baštine 1947-1997′ u izdanju Republičkog zavoda za zaštitu siomenika kulture – Beograd.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *