NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Bogoslovlje svetootačkog podviga i iskustva » PRINOS SAVREMENOM MONAŠTVU

PRINOS SAVREMENOM MONAŠTVU

 

PRINOS SAVREMENOM MONAŠTVU
 

 
GLAVA DVADESET ŠESTA
O usmenoj, umnoj i srdačnoj molitvi Isusovoj
 
Onaj koji želi da se nepogrešivo bavi molitvom Isusovom, trebalo bi da i samoga sebe i njeno upražnjavanje proverava čestim čitanjem sledećih svetootačkih dela: 1) Slova o trezvenosti Isihija, prezvitera jerusalimskog, 2) Glava o trezvenosti prepodobnog filoteja Sinajskog, 3) Slova o tajnom delanju u Hristu Teolipta, episkopa filadelfijskog, 4) Dela Svetih Simeona Novog Bogoslova i Grigorija Sinaita, koja se nalaze u prvom tomu Dobrotoljublja, 5) Slova Nikifora Isihaste i Svetih Kalista i Ignjatija Ksantopula, koja se nalaze u drugom tomu Dobrotoljublja, 6) Predanja prepodobnog Nila Sorskog, 7) Cvetnika jeromonaha Doroteja i drugih. U Dobrotoljublju, u Slovu Simeona Novog Bogoslova o tri vida molitve, u Slovu Nikifora Isihaste i u delu Ksantopula, čitalac će pronaći pouku o umeću uvođenja uma u srce uz pomoć prirodnog disanja, odnosno, o umeću (tehnici) koje potpomaže zadobijanju umne molitve. Ovo svetootačko učenje je za mnoge čitaoce predstavljalo i predstavlja veliku teškoću, iako tu ne postoji nikakva teškoća. Ljubljenoj braći savetujem da ne pokušavaju da u sebi otkriju to umeće, ukoliko im se ono ne otkrije samo od sebe. Mnogi koji su poželeli da ga opitno upoznaju oštetili su svoja pluća a da ništa nisu postigli. Suština ovog delanja sastoji se u tome da se um tokom molitve sjedini sa srcem, a to u svoje, od Boga određeno vreme, savršava Božija blagodat. Pomenuto umeće u potpunosti mogu zameniti neužurbano izgovaranje molitve, kratak predah posle svake molitve, tiho i sporo disanje i zaključavanje uma u reči molitve. Posredstvom ovih sredstava lako ćemo dostići izvestan stepen pažnje. Pažnju uma tokom molitve veoma brzo počinje da saoseća i srce. Saosećanje uma sa srcem postepeno počinje da prelazi u sjedinjenje uma sa srcem i umeće, koje su ponudili Oci, pojavljuje se samo od sebe. Sve mehaničke metode, koji imaju veštastveni karakter, Oci su predložili isključivo kao načine kojima će se lakše i brže postići pažnja pri molitvi, a ne kao nešto suštinsko. Suštinsko i neophodno svojstvo molitve jeste pažnja. Bez pažnje nema molitve. Istinska blagodatna pažnja javlja se kao posledica umrtvljavanja srca za svet. Sredstva uvek ostaju samo sredstva. Oni isti Sveti Oci, koji predlažu da se um uvede u srce zajedno sa disanjem, kažu da umu, koji je zadobio naviku sjedinjenja sa srcem ili, tačnije rečeno, stekao to sjedinjenje na osnovu dara i dejstvovanja blagodati, (za to sjedinjenje) nije neophodna pomoć umeća i da se on jednostavno, sam po sebi i svojim sopstvenim kretanjem, sjedinjuje sa srcem.[1] Tako i treba da bude. Razjedinjenje uma i srca i njihovo suprotstavljanje jednog drugome dogodilo se usled našeg grehopada. Kada ispruži prst da bi iscelila čoveka, koji je svojim padom razbijen i razdrobljen na delove, božanstvena blagodat sjedinjuje njegove razdvojene delove, i pri tom um ne sjedinjuje samo sa srcem i dušom nego i sa telom, dajući im jedino pravilno stremljenje ka Bogu. Uporedo sa sjedinjenjem uma i srca, podvižnik dobija i moć da se suprotstavi svim strasnim pomislima i strasnim osećanjima. Da li to može da bude posledica nekog umeća? Ne! To je posledica blagodati, plod Svetoga Duha, koji je osenio nevidljivi podvig podvižnika Hristovog, nedostižan za telesne i duševne ljude. Čitajući kod Otaca o mestu srca koje um zadobija molitvom, trebalo bi razumeti slovesnu silu srca[2], koju je Tvorac smestio u gornji deo srca, silu kojom se čovečije srce razlikuje od srca životinja, budući da i one, isto kao i ljudi, imaju voljnu ili željnu silu i silu revnosti ili gneva. Slovesna sila ispoljava se u savesti ili svesti našeg duha, bez učestvovanja razuma, u strahu Božijem, u duhovnoj ljubavi prema Bogu i prema bližnjem, u osećanju pokajanja, smirenja, krotosti, u skrušenosti duha, u dubokom žaljenju zbog greha i u drugim duhovnim osećanjima, koja su životinjama strana. Sila duše – um, iako je duhovna, kao mesto svog prebivanja ima mozak. Tako i sila slovesnosti ili čovekov duh, iako je duhovna, za mesto svog prebivanja ima gornji deo srca, koji se nalazi pod levom bradavicom grudi, oko bradavice i nešto iznad nje. Sjedinjenje uma sa srcem označava sjedinjenje duhovnih pomisli uma sa duhovnim osećanjima srca. Budući da je čovek pao i da su se njegove pomisli i osećanja od duhovnih pretvorili u telesne i duševne, trebalo bi da se um i srce posredstvom jevanđelskih zapovesti uzdignu do duhovnih misli i osećanja. Kada se um i duh iscele, tada se i sjedinjuju u Gospodu. U onom delu srca, u kojem je smeštena sila slovesnosti ili duh, u svoje vreme obrazuje se čudesni, nerukotvoreni, duhovni hram Božiji, Svetinja nad svetinjama. Tu se spušta um, od Duha Svetoga rukopoložen za sveštenika i arhijereja, da bi se Bogu klanjao Duhom i Istinom. Tada hrišćanin blaženim opitom poznaje ono što je rečeno u Svetom Pismu: Vi ste hram Boga živoga, kao što reče Bog: Useliću se u njih i živeću u njima, i biću im Bog, i oni će biti moj narod (2Kor 6,16). Ispod sile slovesnosti, u sredini srca, nalazi se sila revnosti; ispod nje, u najnižem delu srca, nalazi se željna ili voljna sila. Kod životinja ove dve sile dejstvuju veoma grubo, budući da ni na koji način nisu povezane sa slovesnošću. U ljudima one dejstvuju saglasno tome u kojoj je meri i na koji način razvijen njihov duh. One, međutim, mogu da dejstvuju pravilno i da budu potpuno potčinjene duhu ili slovesnoj sili samo u istinskom hrišćaninu, koji pred razumom Hristovim – Jevanćeljem nije zbacio samo očigledno grešne nego i sve prirodne pomisli i osećanja. Um i srce ne mogu da se sjedine na drugi način osim posredstvom Duha i Istine. To znači da um i srce ne mogu da se sjedine ukoliko u potpunosti ne odbace palu prirodu ili ukoliko se u potpunosti ne predaju rukovođenju Jevanđelja, ukoliko postojanim i revnosnim sledovanjem jevanđelskim zapovestima ne privuku k sebi blagodat Svesvetog Duha, ukoliko se ne iscele i ne ožive od dodira s njom i od njenog osenjivanja.[3] Ne samo što svako grehovno osećanje i svaka grehovna pomisao razaraju sjedinjenje uma i srca i suprotstavljaju ih jedno drugom, nego to čine i sve prirodne pomisli i osećanja, ma kako da su istančana i maskirana prividnom pravednošću. U slučaju udaljavanja od duhovnog usmerenja koje daje Jevanđelje, uzaludna su sva sredstva i tehnike (umeća); srce i um se nikada neće međusobno sjediniti.
Izvršavanje zapovesti koje prethodi sjedinjenju uma i srca razlikuje se od izvršavanja zapovesti koje sledi nakon tog sjedinjenja. Pre ovog sjedinjenja, podvižnik zapovesti izvršava uz najveći napor, prisiljavajući i primoravajući svoju palu prirodu. Nakon sjedinjenja, duhovna sila koja je sjedinila um i srce privlači ga ka njihovom izvršenju, čini ga ugodnim, lakim i punim naslade. Putem zapovesti Tvojih trčah, kad si raširio srce moje, rekao je Psalmopojac (Ps 118,32).
Za onoga koji se bavi molitvom Isusovom biće veoma korisno da pročita Primedbe (Predgovore) shimonaha poljnomeruljskog Vasilija na knjige Svetih Grigorija Sinaita, Isihija Jerusalimskog, Filoteja Sinajskog i Nila Sorskog.[4] Nakon što se pročitaju sve primedbe, čitanje celokupnog Dobrotoljublja biće jasnije i korisnije. Prilikom čitanja svetootačkih dela, treba imati na umu i to da je mera početnika njihovog vremena u naše doba mera onoga koji je veoma uznapredovao. Primena svetootačkih pouka na sebe i na svoju delatnost mora se sprovoditi s velikom opreznošću.
 


 
NAPOMENE:

  1. Kalist i Ignjatije Ksantopuli, 53. glava, O bezmolviju i molitvi. Dobrotoljublje, 2. tom, u ruskom izdanju.
  2. O duševnim silama vidi u poglavljima prepodobnog Filoteja Sinajskog. Dobrotoljublje, 2. tom, u ruskom izdanju.
  3. Prepodobnog Pimena Velikog upitali su šta znače reči: Zajedničar sam svih koji Te se boje i koji čuvaju zapovesti Tvoje (Ps 118,63). Prepodobni je odgovorio: „To Duh Sveti govori o Sebi.“ Alfavitni Paterik.
  4. Izdanje Optine pustinje, 1847. godina.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *