NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
III. Pravoslavni crkveni život u Bosni i Hercegovini
 
1. U vremenu kada je sv. Sava osnivao samostalnu srpsku Crkvu nosila je Hercegovina naziv Hum i spadala je u srpsku državu. Sv. Sava se pobrinuo za pravoslavni verski život u Humu time, što je za taj kraj osnovao episkopiju u Stonu na poluostrvu Pelješcu. – Bosna u to vreme nije bila u sastavu srpske države. No sv. Sava je imao na umu pravoslavni narod u toj zemlji kada je na njenoj granici osnovao dabarsku episkopiju. – Zahumska ili stonska episkopija je polovinom XIV. v. prešla u zadužbinu Nemanjina brata Miroslava manastir sv. ap. Petra i Pavla na Limu. Izgleda da je naskoro za tim opusteo i stonski manastir, jer je taj kraj dospeo pod vlast Dubrovčana, a u njihovom području nije uz rimokatoličku veru trpljena koja druga.
Dabarski su episkopi u XVI. i XVII v. menjali svoje sedište dok se u početku XVIII. v. nisu ustalili u Sarajevu. Sarajevska mitropolija se od tada naziva dabro-bosanskom.
2. I politička i verska istorija tih zemalja bila je sve do pada pod Turke vrlo nemirna. Bosna je bila predmet političkih težnji rimokatoličke Ugarske, a bogumilstvo koje se tu jako razvilo kao narodna vera i crkva svraćalo je na se papinu pažnju. Tako je ta zemlja bila stalno napadana od Ugarske i uznemirivana istragama i progonima papskih poverenika. Bogumilstvo je bilo tu sve do Turaka glavna vera. Možda se u odbrani zemlje od rimokatoličkih tuđina i učvrstilo kao domaća i narodna vera. A ti tuđini svakako nisu pravili u svojim postupcima neku naročitu razliku između pravoslavnih hrišćana i jeretičkih bogumila.
3. Kada su Turci zauzeli Bosnu i Hercegovinu dogodile su se tu velike verske promene. Jedan deo vlastele i bogumila primio je Islam. – Pod turskom vlasti bilo je dosta trvenja između istočne i zapadne Crkve. To je vreme kada je franjevački monaški red stekao velikih zasluga za utvrđivanje i čuvanje rimokatoličke vere u Bosni.
4. Kada je ukinuta pećka patrijaršija dospela je bosansko-hercegovačka Crkva pod vlast carigradskog patrijarha. U to vreme su u tom kraju bile tri episkopije, odnosno mitropolije: sarajevska, zvornička i mostarska. Na njihove katedre su od tada dolazili većinom fanarioti. I ovde su oni više držali sa Turcima nego sa svojom pastvom.
5. U tako teškim vremenima živela je vera u našem narodu od manastira koji su podignuti u dobrim vremenima. Istočnim delom Bosne vladao je u svoje vreme kralj Dragutin i po predanju je više Zvornika digao manastir Papraću. I druga njegova zadužbina, manastir Rača, na gornjem toku Drine vršila je svoju versku misiju u istočnoj Bosni. Za njegove sinove kažu da su digli manastir Tamnu u severoistočnom uglu Bosne. Osim tih manastira imala je Bosna i drugih, tako u krajini prema Lici Rmanj, Gomionicu i Moštanicu. U Hercegovini su bili trebinjski manastir, Žitomislić, Duži i s desne strane Lima Mileševo, grobnica sv. Save. Ti su manastiri bili dovoljni da sa čestitim monasima očuvaju u narodu veru pored nebrige fanariota.
6. Na osnovu zaključaka Berlinskog kongresa Bosna i Hercegovina su 1878. g. došle pod upravu Austro-Ugarske i ostale su u njenoj vlasti sve do oslobođenja. Pošto je zakonima određen položaj Crkve prema državi (1880) uređen joj je i odnošaj prema carigradskoj patrijaršiji.
Bosanska i hercegovačka Crkva je ostala i nadalje u sastavu carigradske patrijaršije, ali je dobila pravo da se sama stara za svoje poslove, a pravo imenovanja mitropolita je prešlo na bečkog cara. – Carigradskoj patrijaršiji je država plaćala ugovoreni godišnji iznos u novcu u ime otštete za prihode što ih je patrijaršija dotle imala od. Bosne i Hercegovine. Prema tome naša Crkva u Bosni i Hercegovini nije bila samostalna nego samoupravna. – Odmah posle postignutog sporazuma sa patrijaršijom ustupila su tri zatečena mitropolita Grka svoja mesta Srbima i Crkva je počela da se uređuje. Za vođenje crkvenih poslova imenovani su, postepeno, uz mitropolite crkveni sudovi ili konzistorije. G. 1882. otvorena je u Reljevu, kraj Sarajeva, bogoslovija sa seminarom. G. 1900. osnovana je i četvrta mitropolija u Banjaluci. Mitropoliti su bili izdržavani iz zemaljskih sredstava, a bili su po časti i vlasti jednaki. – U sarajevskoj zemaljskoj štampariji su štampane i crkvene knjige.
7. Organizovanje bosansko-hercegovačke Crkve nije prošlo na miru. Kako je u Bosni i Hercegovini naš nacionalni život bio dosta sputan, pa i ugrožavan, gledali su narodni ljudi i rodoljubivo sveštenstvo u svojoj Crkvi ustanovu za nacionalnu samoobranu i za razvoj nacionalnog života uopće. Stoga su radili na tome da narod dobije što više udela u upravi Crkvom. Posle uporne borbe, u kojoj je napadana i viša jerarhija, priznato je najzad iz Beča bosansko hercegovačkoj Crkvi ustrojstvo slično ustrojstvu karlovačke samostalne Crkve. Po tome ustrojstvu od 1905. g. nije narodu, istina, priznato pravo da bira višu jerarhiju, ali mu je priznato pravo da u jakoj meri učestvuje u upravi Crkvom i veroispovednim školama i da sam sebi bira sveštenike. Čisto duhovni poslovi su ostali u vlasti jerarhije. Tako je svaka mitropolija dobila uz čisto duhovne Eparhijske crkvene sudove posebne Eparhijske upravne odbore i Prosvetne savete u kojima su svetovnjaci bili zastupljeni sa dve trećine članova. Nad tim eparhijskim vlastima stajao je za svu samoupravnu Crkvu Veliki crkveni sud bez svetovnjaka, i Veliki upravni i prosvetni savet sa prevagom svetovnjaka. Crkvene opštine su bile organizovane u svojim Skupštinama i Crkvenim odborima. – Sve te vlasti su dobro upravljale crkvenim životom, a naročitu su pažnju obraćale narodnoj prosveti. U Bosni i Hercegovini je pred svetski rat bilo preko 100 veroispovednih škola i mnogo prosvetnih zadužbina.
U ujedinjenu Srpsku crkvu ušla je bosansko-hercegovačka sa mitropolijama: 1) dabro-bosanskom (Sarajevo); 2) zahumsko-hercegovačkom (Mostar); 3) zvorničko-tuzlanskom (Tuzla); 4) banjalučko-bihaćkom (Banjaluka).
Ušla je u crkvenu zajednicu i sa časnom uspomenom jedne velike duše koja je ravna dušama hrišćana prvih, požrtvovnih, vekova – sa uspomenom na Kneza Iva od Semberije. Imala je, dakle, i čestita Bosna svetiteljskog duha.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *