NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
ČETVRTI DEO
 
I. Pravoslavna Crkva u Crnoj Gori
 
U doba našeg naseljavanja na Balkanu nosila je Crna Gora naziv Diokleja i po tome Duklja, a od XI. do XV. veka zvala se Zeta.
1. Kada se naš narod nastanio u Duklji dospeo je pod uticaj zapadnog hrišćanstva, koliko ga je posle seobe naroda tu ostalo, i pod neposredni uticaj verske misije iz Rima. Od 732. g. došao je i pod uticaj Vizantije, a kašnje se upoznao i sa hrišćanstvom na nacionalnoj osnovi koje se razvijalo u Dalmaciji. Stoga taj kraj nije bio verski i crkveno ujednačen.
Rimska Crkva je imala, nema sumnje, prevagu. Na osnovu takog stanja je zetski vladar Mihailo svoju zemlju, odmah po deobi Crkava, potčinio papi, a u Baru je obnovljena bivša dioklejska arhiepiskopija pod nazivom dukljansko-barske. Time je u toj zemlji nadmoć hrišćanstva u latinskom obliku još porasla. Kada je novorođenog Nemanju trebalo krstiti nije se u okolici Ribnice (kod današnje Podgorice) našao ni jedan pravoslavni sveštenik da to učini. I Vukan se samo na osnovu take verske srazmere smeo odlučiti da Zetu u crkvenom pogledu podloži Rimu. Ipak su u Zeti slovenske oznake hrišćanstva i u takim prilikama bile očuvane, a isto tako i običaji i uredbe istočne Crkve (sveštenički brak).
2. U svojoj težnji da narod verski ujednači obratio je sv. Sava Zeti naročitu pažnju. Zetska episkopija koju je osnovao spada među istaknute svetosavske episkopije, koje su dignute u krajevima gde je pravoslavlje bilo ugroženo. Sedište te episkopije bilo je kraj Kotora, na Prevlaci u manastiru sv. arhanđela Mihaila. Za vreme cara Dušana pojačan je rad na učvršćivanju pravoslavlja toliko da je Zeta tada dobila potpuno pravoslavni karakter. Kada je proglašena srpska patrijaršija dignuta je zetska episkopija na stepen mitropolije.
3. Posle smrti cara Dušana uzela su vlast u Zeti braća Balšići u svoje ruke. Kako su bili pritešnjeni od Turaka, oni su se, po primeru bosanskih vladara, obraćali za pomoć papskoj kuriji, nudeći prelaz u rimsku Crkvu, ma da je u Zeti narod bio u većem delu pravoslavni.
I posle bitke na Kosovu ostala je zetska Crkva u sastavu pećske patrijaršije, da kašnje zajedno s njome dospe pod vlast Ohrida.
U Zetu su spadali i delovi Albanije sa Skadrom, Boka Kotorska, delovi Huma. Taj se obim sužavao i menjao pa je zetska mitropolija prema tim promenama granica menjala svoje sedište.
4. Zetska mitropolija je u XV. v. sklonila svoje sedište ispred Mlečića sa Prevlake u Budvu, a docnije u manastir Svete Prečiste u Krajini, niže Skadra, no pravoslavni narod u Boki ostao je pod, njom. Mitropolija je ostala u Krajini i kada su Mlečići uzeli Skadar sa tim krajem. No kada je taj kraj dopao Turcima, pređe mitropolija u manastir Vranjinu, pa onda na Obod u Rijeci Crnojevića. U vremenu mitropolita Visariona ustalila se najzad mitropolija za potonja vremena u cetinjskom manastiru (1485). Cetinjski manastir je podigao u čast Bogorodice zetski vladar Ivo Crnojević, kako se zavetovao dok se bio sklonio u Italiju ispred Turaka. I on se nastanio na Cetinju i snabdeo je manastir svim što mu je bilo potrebno za život. Njegov sin Đurađ uredio je u tom manastiru prvu srpsku štampariju. Iz nje je 1494. g. izišla naša prva štampana knjiga Osmoglasnik. Štampane su tamo i druge knjige, kao Psaltir i Trebnik. Za dalji verski život u Zeti bila je od značaja borba braće Crnojevića o vlast. U toj borbi se poturčio mlađi sin Ivana Crnojevića Staniša da bi sebi osigurao sultanovu zaštitu. Nazvao se Skender-begom. Uz njega se isturčilo još dosta Crnogoraca, a kada je pred polovinu XVI v. Sulejman paša razorio cetinjski manastir, turčenje se i nastavilo. Tako se u Zeti odomaćio i Islam. Crkva je patila od nasilnih poturčenjaka, vladikin rad je bio otežan, a bratstva su se krvila. U takim prilikama su vladike ipak uspele da u Crnoj Gori ostvare jednu vrstu teokratije, po kojoj su uz svoju duhovnu vlast imali nad narodom i svetovnu vlast. Vladarska oznaka vladičanskog položaja jeste i to, što se od 1697. g. vladičansko dostojanstvo ustalilo u jednoj porodici – Petrovića Njeguša. Vladiku je nasleđivao obično njegov sinovac.
5. Prvi je vladika iz kuće Petrovića Njeguša Danilo. Rukopoložio ga je u Sečuju u Ugarskoj patrijarh Arsenije III. god. 1700. Danilo je uvideo da do nezavisnosti od Turaka može doći samo tako ako uništi „zlo domaće“ – poturice. Tako se po svoj prilici pri kraju 1707. g. odigrao u Crnoj Gori događaj opevan kašnje u Gorskom Vijencu. Deset godina iza toga pobedio je Turke na Carevu Lazu (1712).
6. Znamenit je bio vladika Vasilije Petrović (1750-66). On se još više od prethodnika oslanjao na Rusiju. Odlazio je tamo i poslovima pećke patrijaršije, a vodio je mlade Crnogorce u Rusiju na obrazovanje. Pri cetinjskom manastiru je osnovao školu. Svojom duhovnom i svetovnom vlašću je suzbijao zli običaj krvne osvete. Napisao je prvi pokušaj istorije Crne Gore.
7. U velike vladike crnogorske ide i Petar I. Petrović (1784-1830). Nešto pre njega ukinuta je pećka patrijaršija, no crnogorska se Crkva nije podvrgla carigradskoj, nego je nastavila život kao samostalna Crkva, koju je priznala ruska Crkva. Rukopoložen je u Karlovcima. Prvi pisan zakon za Crnu Goru njegovo je delo. Tukao je Turke i proširio je zemlju. Mirio je bratstva. Za njegovo vreme izlučena je Boka iz sastava crnogorske Crkve. Po veri i čojstvu ide Petar I. meću najbolje Srbe. Proglašen je svetiteljem. Telo mu leži u crkvi cetinjskoga manastira.
8. Veliki je u našoj narodnoj istoriji njegov sinovac i naslednik Petar P. Petrović Njeguš. Zavladičen je u Rusiji i za njegovo vreme su veze Crne Gore sa Rusijom prisne. On je naš najveći pesnik-filozof. Glavna su mu dva speva Gorski Vijenac i Luča Mikrokozma. Umro je 1851. g. Sahranjen je u crkvicu koju je sebi digao na vrh Lovćena,
9. Godine 1852. prestaje svetovna vlast crnogorskih vladika. Sinovac i naslednik Petra II. knez Danilo nije se zavladičio, – crkvena vlast je odeljena od svetovne. Starešina crnogorske Crkve nosi od tada naslov mitropolita, a vladar kneza, pa posle kralja.
Već za kneza Danila preuzela je država sva crkvena imanja, a s njima i brigu za materijalne potrebe Crkve.
10. Poslednji mitropolit samostalne crnogorske Crkve bio je zaslužni Mitrofan Ban (1885.-1920.). Za njegove uprave je preuređena Crkva; uređeno je pitanje svešteničkog školovanja i izdržavanja i pitanje verske nastave u školama.
1878. g. proširena je Crna Gora hercegovačkim oblastima za koje je osnovana eparhija zahumsko-raška u Ostrogu, a kašnje u Nikšiću. Posle balkanskog rata 1913. g. obnovljena je eparhija u Peći za oblasti koje su tada pripale Crnoj Gori.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *