NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
V. Temišvarski sabor – 1790 g. – i život karlovačke
mitropolije posle toga sabora
 
1. Godine 1790. održan je narodno-crkveni sabor u Temišvaru. Pored svoje političke strane značajan je temišvarski sabor i zbog toga, što na njemu postaje jasno da su u život našega naroda, za sto godina neposrednoga dodira sa Zapadom, ušle kulturne ideje zapadnih naroda, pa da su prodrle i u naš crkveni život. U XVIII. v. je zapadnim narodima konačno ovladao duhovni pokret poznat pod nazivom Prosvećenost (Aufklarung). Prosvećenost se na Zapadu trudila da potisne kulturu koju je dotle vodila Crkva, a na njeno mesto da stavi svetovnu naprednu kulturu, razumnu kulturu. U tom poslu je bivala prema Crkvi i veri i nepravična. Taj je duh vodio i prosvećenog apsolutistu Josifa II. U vreme temišvarskog sabora bilo je već dosta naših sinova obrazovanih u duhu Prosvećenosti i na tom saboru se osetio njihov glas. Na tom je saboru npr. jako naglašavano pitanje narodnih škola. Zaista se posle toga sabora nabrzo otvara gimnazija u Karlovcima, a za njom bogoslovija, pa gimnazija u Novom Sadu. Posle toga sabora svetovnjaci traže sve više mesta u upravi Crkvom; što dalje crkveni se zakoni sve više posvetovnjačuju; čuju se glasovi da manastire treba ukinuti.
Naša knjiga i kultura imala je dotle svoje osnove i uzore u vizantijsko-ruskoj knjizi i kulturi i bila je, u glavnom, crkvenska. Od tada uzima uglede u zapadnoj’ filozofiji Prosvećenosti i prestaje biti crkvenska. Prvi je nosilac toga pravca kod nas bivši hopovski monah Dositije Obradović. I na razvoju naše umetnosti, slikarstvu i neimarstvu, dade se pratiti kako su naše veze sa Istokom, sa koga smo došli, popustile i kako smo u to vreme već podlegali zapadnim uticajima.
Naskoro posle temišvarskog sabora priznato je Srbima u Ugarskoj i Hrvatskoj državljansko pravo, a episkopi su primljeni za članove državnih zakonodavnih tela.
2. Na temišvarskom saboru je izabran za mitropolita mladi budimski vladika Stevan Stratimirović, najveći jerarh karlovačke mitropolije. Rođen je u Kulpinu u Bačkoj 1757. g. Posle dobrog školovanja odlučio je da se zamonaši i tada je učio bogoslovske nauke kod našeg najučenijeg bogoslova Jovana Rajića. Na čelu mitropolije stajao je 46 godina. Umro je 1836. g. Sahranjen je u karlovačkoj sabornoj crkvi.
Za dugo vreme svoje uprave uveo je Stratimirović stalan red u svojoj Crkvi i čvrstu disciplinu među sveštenstvom, koja je ostala i za potonja vremena. Počevši od njegova vremena polaže se sve više na obrazovanje sveštenstva. Mitropolit Stratimirović je osnovao u Karlovcima srpsku gimnaziju (1791) za koju je dao materijalna sredstva građanin Dimitrije Anastasijević Sabov i drugi karlovački građani. 1794. g. otvorio je Bogosloviju. Uz te dve škole osnovao je Blagodjejanije u kome su se hranili siromašni učenici. Današnja patrijaraška palata u Srem. Karlovcima takođe je sagrađena iz Stratimirovićevog novca. Za mitropolitsku biblioteku je nabavio 3602 dela. Odbio je bečke predloge da usvojimo julijanski kalendar i da se odrečemo ćirilice. Odlučno se borio protiv unije koja je radila i u doba Prosvećenosti i verske trpeljivosti.
Mitropolit Stratimirović se bavio i općenarodnim poslovima. Bio je u vezi sa Karađorđem i pomagao ga je. Ruskom caru Nikolaju I. poslao je nacrt o vaspostavljanju srpske države. Bavio se i naukom.
U novijoj istoriji karlovačke mitropolije važniji su događaji ovo:
1. Kada su Mađari 1848. g. digli bunu protiv Habzburgovaca održao je naš narod u Karlovcima Majsku skupštinu, koja je rešila da se zarati sa Mađarima. Na skupštini je mitropolit Josif Rajačić proglašen za srpskog patrijarha i postavljene su narodne vojničke vlasti. Inače je to vreme velike saradnje Hrvata i Srba. Lep znak narodnog jedinstva bio je kada je patrijarh Josif u Zagrebu uveo u vlast i čast hrvatskog bana barona Josifa Jelačića (v. pesmu P. Preradovića). Starešine karlovačke mitropolije nosile su od tada naslov patrijarha.
Na Blagoveštenskom saboru 1861. g. donete su uredbe za Srpsku vojvodinu, koja je bila kratko vreme posebni naš teritorij u sklopu Austrije.
Na saboru od 1864/5 g. preustrojena je dotadanja crkvena uprava. Svetovnjaci su u svim granama crkvene uprave dobili prevagu nad jerarhijom, izuzev čisto duhovne poslove. Tada utvrđeni način uprave ostao je sve do ujedinjenja srpskih Crkava.
Sukob narodnih prvaka i jerarhije postao je vrlo jak za vreme patrijarha Germana Anđelića. Iako vređan i sumnjičen patrijarh German je jedan od najvećih narodnih dobrotvora. On je sa svojim bratom Stevanom podigao lepu zgradu gimnazije u Srem. Karlovcima.
Među velike patrijarhe Karlovačke Crkve spada i Georgije Branković, koji je, možda, najveći dobrotvor svoga naroda. Podigao je bogoslovski seminar u Srem. Karlovcima, učiteljsku školu u Somboru, osnovao je fond sv. Save, ostavio je iza sebe vrlo veliku novčanu ostavinu. Bio je dobrotvor i Srpskog sokola. Za njegovo vreme je preustrojena Karlovačka bogoslovija.
2. U Karlovačkoj mitropoliji i patrijarhatu negovan je crkveni naučni rad vrlo mnogo. Arhimandrit Ilarijon Ruvarac je osnivač naše naučne istorije. Njegov brat Dimitrije najobilniji je naš istorik. Istoriju Crkve su ozbiljno obrađivali prota Mane Grbić, episkop Ilarijon Zeremski, prota Milutin Jakšić, a i danas radi na njoj Radoslav Grujić i Filaret Granić univerz. profesori. Među pesnike ozbiljnog glasa ide episkop Lukijan Mušicki, a među govornicima se visoko ističu episkopi Nikanor Grujić i Teofan Živković. Među školskim radenicima na prvom je mestu bivši profesor i rektor Bogoslovije karlovačke prota Jovan Vučković.
Po svim školama ove mitropolije mnogo je negovano crkveno pojanje, naročito u Bogosloviji i učiteljskim školama. Zbog toga je tu pojanje u narodu jako odomaćeno. Nema većeg mesta u kome ne bi bilo jedno ili dva crkvena pevačka društva (građansko, zanatlijsko, seljačko). Na umetničkom negovanju crkvene pesme su radili mnogo Kornelije Stanković, koji je prvi počeo da stavlja u note i harmonizuje naše crkvene pesme, pa onda Tihomir Ostojić, Isa Bajić, Dušan Kotur i t. d.
Meću mnogobrojnim starijim i novijim ikonografima najvažniji su ovi umetnici: Konstantin Danil, Teodor Kračun, Pavle Simić, Stevan Aleksić, Paja Jovanović, Uroš Predić.
3. U ujedinjenu srpsku Crkvu unela je karlovačka mitropolija episkopije: pakračku, gornjokarlovačku, bačku, temišvarsku, vršačku, budimsku i arhidijecezu sremskokarlovačku. Unela je, dalje, dvadeset i sedam manastira sa imanjem, starinama i moštima (sv. cara Uroša u Jasku i sv. kn. Lazara u Vrdniku); fondove kojima je izdržavala svoje škole, crkve i episkope. Zatim, Karlovačku bogosloviju i gimnaziju, novosadsku gimnaziju, učiteljske škole u Somboru, Pakracu i Gornjem Karlovcu, više devojačke škole u Pančevu i u Novom Sadu i mnoge osnovne škole. Ljubav narodna prema svojoj Crkvi ogleda se u toj mitropoliji na lepim hramovima po svim njenim gradovima i selima.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *