NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
b) Verske prilike u Slavoniji i Hrvatskoj
 
1. Naša naseljavanja u Slavoniji i Hrvatskoj počinju takođe-u despotsko doba. No dok su to bile oređe naseobine, stalne i veće se tu javljaju kad su tim krajevima ovladali Turci (1534). Turci su tu na mesto katoličkog stanovništva koje je izginulo ili izbeglo naselili svoju pravoslavnu raju iz Bosne i Srbije. Ta raja je iz tih krajeva uskakala u Hrvatsku koja nije bila pod Turcima (Karlovački i Varaždinski generalat ili Hrvatska i Slovinska krajina), ili je tamo prelazila po ugovoru, da brani granicu od Turaka. – Tako su Srbi tokom XVI-XVII. v. naselili one krajeve Slavonije i Hrvatske u kojima i danas žive.
Već polovinom XVI. v. bilo je toliko Srba u turskoj i ćesarskoj Slavoniji i Hrvatskoj da su i oni mogli zasnovati središta za svoj verski život. I sa njima su se selili i kaluđeri, a često su ih i vodili. Zanimljivo je da je naš verski život ranije počeo i bolje uspevao pod Turcima u Slavoniji nego pod hrišćanskom vlasti u Hrvatskoj. Ta čudna pojava dolazi otuda što je pećka patrijaršija posle obnavljanja mogla slobodno da radi po celoj turskoj carevini, a u Hrvatskoj, po državnim zakonima, nije moglo biti druge Crkve i vere mimo rimokatoličke.
2. Pravoslavni Srbi su u turskom delu Slavonije imali požešku episkopiju sa mitropolitom na čelu već u drugoj polovini XVI. v. Središte srpskog verskog života je bio u turskoj Slavoniji manastir Orahovica (Remeta). Osnovan je u polovici XVI. v. Leži na severu od Požege pod planinom Papuk. – U Orahovici su prepisivane knjige i po resavskim pravilima, slikalo se i kovali se plemeniti metali, sve po uzoru iz stare države. Naša Crkva je i u onim vremenima, i u novoj zemlji, čuvala uspomene na staru državu: čim je orahovička crkva sazidana, ukrašena je slikama Nemanjića.
U Lici i severnoj Hrvatskoj bili su nam ovi manastiri žarišta za čuvanje vere: Rmanj na utoku Unca u Unu. Moštanica u Pounju, Gomirje u ćesarskoj Hrvatskoj. Svi su iz XVI v. a iz istog je vremena i manastir Lepavina u severnoj Hrvatskoj.
Mnogi naši manastiri fruškogorski i u Hrvatskoj bili su u stalnoj vezi sa ruskom Crkvom. Kaluđeri su odlazili u Rusiju i donosili odande milostinju u novcu, utvari i, što je glavno, knjige. Tako se već od XVII v. kod nas uz srpsko-slovenski odomaćuje ruskoslovenski jezik u crkvenoj upotrebi.
Marča. 1. U svojoj brizi za pravoslavni narod i van turske carevine imenovao je pećki patrijarh u prvim godinama XVII. v. episkopa Srbima u ćesarskoj Hrvatskoj. Sedište mu je bilo manastir Marča, osnovan krajem XVI. v. u Hrvatskoj, izmeću Ivanića i Čazme, a pod brdom Marčom. Sa osnivanjem te episkopije počinje uporna borba našeg naroda protiv unije u tom kraju i traje čitav jedan vek. To je prva tačka gde smo došli u sukob sa unijom.
2. Manastir Marča i jedan deo njene eparhije potpadao je pod feudalnu vlast zagrebačkog rimokatoličkog episkopa. Oslanjajući se na svoje feudalno pravo i na državni zakon o jednoj veri i Crkvi, skrhao je zagrebački episkop već prvog marčanskog episkopa Simeona Vretanjskog da ode u Rim i da od pape primi blagoslov za svoju episkopsku službu. Od toga doba (1611) punih šezdeset godina činili su marčanski episkopi isto i pokoravali se naoko zagrebačkom episkopu, da bi izbegli neravnu borbu. No pri svem tom su svoj narod očuvali u pravoslavlju i nisu se nikada odricali pećkog patrijarha.
3. Latinska jerarhija je videla da joj propaganda na taj način neće uspeti i postarala se bar za kašnji uspeh: osnovala je u Zagrebu vaspitalište u kome će se srpska siročad zapajati unijom i odneti je u narod.
4. Poslednji marčanski episkop koji je išao u Rim, a ostao veran pravoslavlju, bio je Gavrilo Mijakić. Nisu mu verovali. Kad je bila otkrivena zavera Zrinjskog i Frankopana uhvate i njega kao zaverenika. Osuđen je na doživotnu tamnicu. U to vreme bio je već dorastao za čisto unijatskog episkopa prvi vaspitanik zagrebačke škole i bolonjski đak Pavle Zorčić (1671-1685). Rukopoložen je u Rimu i teškom se kletvom odrekao i pravoslavlja i pećkog patrijarha. – Narod ga je dočekao oružanom pobunom, koja je u krvi ugušena. Tada su četrnaest marčanskih i lepavinskih kaluđera sa gomirskim igumanom osuđeni, kao potstrekači, na večitu robiju. Dokončali su svoje mučeničke živote na ostrvu Malti, gde su veslali na galijama i vukli kamen za tvrđavu. Zorčić se posle toga krio od naroda, no u jedan mah umalo nije poginuo. – Osnovao je u Zagrebu unijatsku bogosloviju.
Verska propaganda u carskim zemljama. Srbi u donjoj Slavoniji, u Sremu i Ugarskoj živeli su do velikog rata (1683) pod Turcima na miru u svojoj veri. Kada su Turci iz tih krajeva potisnuti imalo je pravoslavlje i tu da izdrži navalu unije.
U Rimu je 1822. god. osnovan Collegium de propaganda fide, novcem, znanjem i vlašću snabdevena ustanova za obraćanje pravoslavnih u uniju. Nabrzo posle svoga osnivanja dala se ta ustanova na unijaćenje pravoslavnih podanika Austrije. Prvi su joj podlegli karpatski Rusini i Malorusi (1649). Uz državnu pomoć radila je propaganda i meću Rumunima u Erdelju, od kojih će joj jedan deo podleći već 1700. g. Osokoljena tim uspesima krenula je propaganda i na pravoslavne Srbe u Ugarskoj, Sremu i Slavoniji, čim su ti krajevi prešli u austrijske ruke. Već 1688. g. zadobijen je za uniju sremski episkop u Hopovu. U isto vreme vođena je unija u okolini Oseka i po Baranji oko manastira Grabovca.
Take su bile verske i crkvene prilike u zemlji u koju je Arsenije Čarnojević prešao sa svojim narodom u jesen 1690. g.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *