NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
XI. Naša stara crkvena književnost
 
1. Najstariji naši crkveni spomenici pisani su starim slovenskim jezikom kojim su pisala sv. braća Ćirilo i Metodije i njihovi učenici. To je bio, jamačno, jezik onih Slovena na Balkanu među kojima su se sveta braća rodila i među kojima su izabrali svoje učenike. Prvo slovensko pismo bila je glagoljica, a uskoro zatim, još za života Metodijeva, pojavila se i ćirilica. Kod Srba i Bugara pisalo se glagoljicom do XI. v. Istim jezikom i istim pismenima pisao je sv. Kliment i njegovi saradnici. Već u X. i XII. v. doteruju naši pisci taj stari jezik na svoj narodni izgovor, te nastaje srpsko-slovenski književni jezik. U Bugarskoj i Rusiji dogodilo se slično sa starim slovenskim jezikom. Čuveno Evanđelje kneza Miroslava iz druge polovine XII. v. pisano je srpsko-slovenskim jezikom.
2. Naša književnost u srednjem veku nije imala jedno središte. Glavni rad je, istina, rađen u Hilandaru, sve do kraja XVII. v. ali je mnogo rađeno i u samoj Srbiji po manastirima i uz crkve, a pisano je i po vlasteoskim i vladarskim dvorovima.
3. Sveti Sava pisao je slovenskim jezikom već doteranim prema srpskom. Prvi njegov spis je Tipik orahovički ili karejski. To su pravila života za monaha koji je hteo da boravi u isposnici što ju je sv. Sava digao za sebe u Kareji (Orahovici), gde se predavao pojačanoj askezi i ćutanju. Od njega su dobili svoje Tipike i manastiri Hilandar i Studenica. Prvi je rađen po ugledu na tipik jednog carigradskog manastira, a drugi po ugledu na prvi. – Potpuno samostalno delo Savino je Žitije sv. Simeona. Njemu je napisao i službu.
4. Iz XIII. v. su poznati još i ovi naši pisci: a) Stevan Prvovenčani koji je takođe sastavio Život sv. Simeona; b) Savin učenik hilandarski kaluđer Domentijan, koji je napisao posebno živote sv. Save i sv. Simeona. Lepše i bolje Žitije od njegova sastavio je (po njemu i drugima) v) Teodosije. Njegovo delo je po našim manastirima prepisivano i čitano sve do XIX. v. – Obim svetiteljima je Teodosije sastavio i službu.
5. Važno je delo iz XIV. v. Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih. To delo potiče od arhiepiskopa Danila II. (1324-37). Ta je knjiga poznata i pod nazivom Carostavnik. Knjiga Carostavnik nije ostala samo na onom što je u nju napisao Danilo II., nego su je nastavili i dopunili njegovi učenici i drugi.
6. U početku XV. v. radio je kod nas Grigorije Camblak koji je dospeo u Srbiju oko 1407 g. Upravljao je Dečanima i opisao je život sv. Stevana Dečanskoga. Zatim je otišao u Rusiju i postao je mitropolit kijevski (1415).
Srbljak. Skoro svi naši brojni svetitelji dobili su svoje službe. Glavni deo tih službi sakupljen je u crkvenu knjigu Srbljak.
Resavska škola. 1. Pod utecajem vizantijske kaluđerske književnosti trudio se u XV. v. trnovski patrijarh Teodosije da kod Bugara digne vrlo nisko pali moralni život i da stvori dobar red u književnom radu. Jer bugarski prevodnici nisu znali čestito ni grčki ni slovenski, pa je u njihovim knjigama bilo mesta bez smisla, pa i sa jeretičkim smislom. Taj je rad razvio njegov učenik trnovski patrijarh Jeftimije koji je reformisao bugarski pravopis. Njegovi pomagači i učenici čine Trnovsku školu.
2. Kada je pala bugarska carevina (1393-6) prešao je veliki broj bugarskih kaluđera i književnika u Srbiju, a sa njima i ideje Trnovske škole. Njih je prihvatio prosvećeni despot Stevan i otpočeo s njima i drugim sposobnim kaluđerima, u svojoj zadužbini Resavi, prevodnički i prepisivački rad. Tim radom je rukovodio Konstantin filozof, jedan od najspremnijih bugarskih izbeglica Jeftimijeve škole. On je izradio pravila novog srpskog pravopisa. Tako je nastala čuvena Resavska škola.
Prepisi i prevodi Resavske škole smatraju se uzornima i po njima se merilo u potonja vremena da li je koji rukopis dobar (do u XVIII. v.). Po resavskim pravilima radilo se u Ljubostinji, Hilandaru i drugde. Utecaj Resavske škole išao je duboko u Makedoniju, Bugarsku i Rusiju.
Glavno književno delo Konstantinovo je Žitije i žizn prisnopomnimago slovouštago blagočstivago gospodina despota Stefana i t. d. To je najvažnije delo njegove škole, a ujedno naša najbolja biografija iz srednjeg veka.
Štamparije. Štamparska veština u Evropi počela je u doba pada Smedereva, a mi već krajem toga veka imamo svojih štampanih crkvenih knjiga. Turska ratovanja i pustošenja uništila su nam crkvene knjige, pa se zetski gospodar Đurađ Crnojević odlučio da tu prazninu popuni. Poručio je u Mlecima prvu srpsku štampariju, kojom je upravljao kaluđer Makarije. Štamparija je bila smeštena u cetinjski manastir. Od godine 1493 do 1495 štampane su u njoj tri važne crkvene knjige: Oktoih u dve sveske, Psaltir i Molitvoslov. Te su knjige dospele u mnoge naše manastire u okolini pa i dalje, npr. do Hilandara. Radovi te štamparije su lepši od svih poznijih. – Druga srpska štamparija je osnovana u Mlecima. Vlasnik joj je bio Crnogorac, vojvoda Božidar Vuković od Podgorice. I posle njega i njegova sina rađeno je za naše crkvene potrebe u Mlecima, ali su štamparije bile u rukama inoveraca.
U svojoj nevolji i sirotinji dovijali su se naši kaluđeri svakojako, pa su u Rujanskom manastiru na reci Biosci i sami rezali od drveta slova i štampali knjige (1537). U to vreme je podignuta štamparija i u Gračanici, u Mileševu i u Goraždi. U polovini XVI v. imali smo štampariju i u Beogradu. Nju je uredio knez Radiša Dmitrović. Posle njegove smrti prihvatio ju je Dubrovčanin Trajan Gundulić. Tu je 1552. g. štampao jedno Evanđelje kaluđer Mardarije iz Mrkšine Crkve.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *