NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
IX. Važnije Nemanjićke zadužbine
 
U zemljama iz kojih je srpska država postepeno sastavljena bilo je i pre Nemanjića kaluđera i manastira. Najmanje ih je bilo u Raškoj, dosta u Zeti, a najviše u Makedoniji. Zbog toga Nemanjići i nisu dizali manastire po Makedoniji i Zeti, nego su tu opravljali i obdarivali stare. Nove osnivaju oni u Raškoj, gde iz vremena pre njih znamo samo za jedan značajniji manastir. To je crkva svv. app. Petra i Pavla, severno od Novoga Pazara. Tu je bilo sedište raškog episkopa pre osnivanja samostalne srpske Crkve i središte svega raškog verskog života. Predanje kaže da je tu crkvu zidao jedan od učenika ap. Pavla – Tit ili Timotej.
Arhitektura Nemanjićkih zadužbina. Naše srednjevekovne crkvene građevine zidane su u glavnom u dva stila – u romanskom i vizantijskom. Na Srbe koji su bili tek pošli putem kulture uticao je i Zapad i Istok. No Srbi su dali u toku vremena toj umetnosti svoje obeležje. – Tako je, uostalom, bilo sa svim našim duhovnim životom: između latinskog i grčkog kulturnog sveta razvili smo mi treći – svoj.
Romanski stil su preneli među Srbe neimari iz Primorja, ili sa daljeg zapada, iz Italije i Francuske. Vizantijski je došao sa istoka. Građevine romanskog stila građene su kod nas pomnije i savršenije. Po brižljivoj izradi mogu se takmičiti sa sličnim radovima svoga doba u Italiji i Francuskoj. Unutrašnjost tih naših romanskih hramova udešena je za pravoslavno bogosluženje.
Studenica je četvrta zadužbina Stevana Nemanje. Dignuta je u planini, malo podalje od ušća rečice Studenice u Ibar. Posvećena je Bogorodici. Nemanja ju je odredio da u njoj monahuje i da mu bude grobnica. Među kraljevskim zadužbinama; stajala je Studenica na prvom mestu i po vremenu i po važnosti. Njenom igumanu je pripadalo uvek prvo mesto među ostalim igumanima u Srbiji. Biran je i postavljan nekom vrstom investiture: u sporazumu sa vladarom, koji mu je lično predavao upravu dajući mu štaku i poljubac. Tipik, ili pravilnik za život i red u manastiru, napisao je Studenici sam sv. Sava. Drugi manastiri su se ugledali na studenički red. Uz Dečane i Gračanicu ostala je Studenica ponajviše sačuvana od vremena i turskog nasilja. U njoj se kandilo nije gasilo.
Stil u kome je Studenica građena u glavnom je romanski. Spolja je sva oplaćena uglačanim mramornim pločama, većinom belima. I iznutra je za jedan metar i pola obložena velikim mramornim pločama. Na ovoj crkvi su sa velikom umetnošću izrađeni dovraci – portali – zapadnih i južnih vrata i tročlani prozor na oltarskoj apsidi. I portali i prozor leže na vitkim stubovima, a opervaženi su romanskom rezbarijom u kamenu. Od istočnjačkog običaja odudara reljef Bogorodice nad zapadnim vratima i reljefi apostola na oba dovratka istih vrata. – Prvobitno kube crkve je srušeno, sadašnje je iz prošloga veka.
Žiča je zadužbina Nemanjina sina i naslednika Stevana. Zove se Dom Spasov jer je posvećena Vaznesenju Gospodnjem. Leži na Ibru, južno od nekadašnjeg Karanovca, a današnjeg Kraljeva. Gradnju Žiče je nadzirao sv. Sava. Za njegovo vreme bilo je tu sedište arhiepiskopije. Amo je docnije preneto i telo Prvovenčanoga koje je prvo ležalo u Studenici. Već u vreme Savina naslednika Arsenija preneta je arhiepiskopija iz Žiče u Peć, no i potom su arhiepiskopi stanovali naizmence u oba manastira. Za vreme kneza Lazara vratio se starešina srpske Crkve ponovo u Žiču. Prema povelji koju joj je osnivač izdao trebalo je da se u Žiči krunišu srpski kraljevi i postavljaju arhiepiskopi. Tako je u početku i bilo.
U burnim ratnim vremenima Žiča je rušena i ostajala pusta. Sada je potpuno obnovljena. – Po svome neimarskom sklopu je romanskoga stila. Osnova joj ima krst sa jednim dužim krakom. Pri zidanju docnijih crkava iz doba Nemanjića ugledalo se na Žiču.
Manastir svv. apostola u Peći. Gradnja mu je vezana za ime drugog srpskog arhiepiskopa Arsenija. Podignut je u prvoj polovini HŠ. v. Leži na jedan kilometar severno od varoši Peći. Po tom novom središtu srpske Crkve nazivaju se naši patrijarsi pećkim patrijarsima, a Crkva Pećkom Patrijaršijom.
Pećka crkva se sastoji iz tri uporedne crkve, koje su iznutra potpuno odeljene jedna od druge. Svaka od njih ima svoje kube, a paperta im je zajednička. Spolja crkva nije lepa, ali joj je unutrašnjost vrlo prijatna.
Gračanica leži južno od Prištine na rečici Gračanici. Postojala je još u vreme prvih Nemanjića. Iz osnova ju je obnovio kralj Milutin 1321. g. Posvećena je Bogorodici. Očuvana je u celini. Građena je u vizantijskom stilu. Ima pet kubeta. Zidana je naizmenično redovima tesanog kamena i opeke sa debelim slojevima beloga maltera i to joj daje neobičnu živost. Gračanica u svojoj jednostavnosti daje primerak savršene neimarske lepote. Jedino je ruži paperta koja je dozidana u XVI. v.
Banjska leži u ruševinama na 15 km. od Kosovske Mitrovice. Digao ju je sebi za grobnicu kralj Milutin. Građena je po uzoru Studenice. Gradnju je nadzirao arhiepiskop Danilo P. Manastir je bio posvećen sv. prvomučeniku Stefanu. To je bila najlepša romanska građevina na srpskom zemljištu.
Dečane je digao sebi za grobnicu kralj Stefan Uroš III. otac cara Dušana. On i danas u njima počiva i po njima se zove Dečanskim. Dečani leže južno od Peći na nekih 15-20 km. Crkva je posvećena Pandokratoru – Bogu Svedržitelju. Turci su Dečane odmah posle Kosovske bitke porobili i popalili, no docnije su ih ostavili na miru. Kroz duge vekove sticali su se u Dečane poklonici iz svih srpskih zemalja.
Dečanska je crkva po osnovi i spoljašnjosti bazilika sa tri broda. Brodove dele jedan od drugoga stubovi i niska kamena pregrada. Svaki je brod posebna crkva sa svojim oltarom u posebnoj apsidi. Stubovi su rezani u romanskom stilu i visoki su preko sedam metara. Ikonostas srednjega broda je rađen od beloga mramora. Od mramora je i kraljevski sto. Nad srednjom lađom se diže okruglo kube do visine od 25 metara. Gradnja Dečana je trajala osam godina. Sva četvora vrata imaju široke dovratke (portale) svedene visokim lukovima. Portali su od beloga mramora, ukrašeni rezbarijom. Spolja su zidovi obloženi pločama uglačanog belog i crvenkastog mramora. U dečanskoj paperti nalazi se velika slika cele loze Nemanjića. Dečane je gradio neimar iz Kotora, grada kraljeva.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *