NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
v) Vere i Crkve u Nemanjićkoj državi
 
1. U Nemanjićkoj državi bilo je pravoslavlje državna vera i jedino je ono bilo potpuno pod državnom zaštitom. Jeres je bila progonjena već i zbog toga da se zaštiti državno jedinstvo. Zapadno, latinsko, hrišćanstvo, strogo uzevši, nije smatrano za jeres nego više za nepotpuno hrišćanstvo, poluverstvo. U Nemanjićkoj državi je položaj rimokatolika bivao i vrlo povoljan jer su neke srpske vladarke bile sa Zapada, a pojedini srpski vladari su imali sa papom političkih i verskih veza. U Srbiji je bilo dosta povlaštenih rimokatolika. To su bili stanovnici primorskih gradova, pa dubrovački trgovci koji su se stalno bavili u unutrašnjosti države i mnogi Sasi rudari, koji su imali naročite povlastice. Stoga je latinsko hrišćanstvo do Dušana dobilo u Srbiji tolikog maha, da Dušan postaje prema njemu strožiji i uzima u zaštitu pravoslavlje. Dušanov Zakonik nije, istina, latinsko hrišćanstvo zabranio, ali je stao na put njegovu širenju na račun državne vere. Zato je bila zabranjena latinska propaganda i prelaz iz istočnog hrišćanstva u zapadno, a tako isto i brakovi između pripadnika dveju Crkava. Da bi se suzbilo dotadašnje širenje latinstva bile su po gradovima uređene naročite misije da vraćaju u pravoslavlje one koji su prešli u zapadnu Crkvu. Dušan je na mahove iz političkih razloga i oštrije postupao sa rimokatolicima. No nikada nije sa njima postupao tako oštro kao što se u to vreme u drugim evropskim državama postupalo sa onima koji nisu pripadali. držanoj veri. U Poljskoj su npr. u to doba bili zakoni protiv pravoslavnih više strogi.
2. Bogumilstva nije potpuno nestalo ni do Dušanova doba, naročito ga je bilo na jugu u novoosvojenim oblastima. Nadiralo je takođe iz Bosne i Huma. Sa bogumilima i drugim jereticima postupalo se vrlo strogo. Bogumili su bili žigosani; i proganjani iz zemlje, a imanja su im oduzimana. Kažnjavani su i oni koji su se sa njima mešali.
3. Pravoslavna Crkva sa svojim manastirima i višim sveštenstvom bila je u našoj srednjovekovnoj državi poseban, povlašten, stalež. Vladarska vlast i državni poredak počivao je na staležu vlastele i na Crkvi. Bivalo je prilika, kao i u zapadnim državama, da se vladar mogao pouzdanije osloniti na svoju duhovnu vlastelu nego na svetovnu. Patrijarh, episkopi i igumani većih manastira bili su članovi državnog sabora.
4. Prestavnici naše stare jerarhije učastvovali su u vođenju države već time, što su bili članovi državnog sabora. No sposobni pojedinci iz jerarhije preuzimali su, kada je bila prilika, i neke naročite unutrašnje i spoljašnje državne poslove i slati su kao prestavnici države na stranu. Značajno je za take naše prvosveštenike političare, da taj svoj rad nikada nisu shvatili kao priliku u kojoj bi se crkvena vlast mogla istaći pred svetovnu u vođenju državnog života. Oni su time svoje sposobnosti, na mahove, stavljali u službu državnih potreba i ništa više. Tako je činio već sv. Sava. Taki jerarh, državnik bio je i Nakodim, deveti naslednik sv. Save na arhiepiskopskoj stolici († 1325). U vremenu kada su se bile zavrgle dinastičke raspre i borbe između kraljeva Dragutina i Milutina radio je on sa uspehom na tome da se braća izmire. Išao je, poslan od sabora i kraljeva, u Carigrad kao diplomata da sklopi ugovor o miru. U njegovo vreme se Stevan digao na svoga oca Milutina. Ta borba sa svojim teškim i žalosnim pojedinostima završena je ipak pomirenjem oca i sina. Do toga pomirenja je došlo nastojanjem Nikodimovim.
5. Kao naročito povlašten stalež i stup države dobijala je srpska Crkva počevši još od Nemanje, a osobito za Dušanove vlade, mnoga imanja u baštinu i uživala je razne povlastice. Crkvi se baština po pravu nije mogla oduzeti. Da bi Crkva bila zaštićena od ma čije samovolje bilo je uzakonjeno da crkveno imanje nadzire samo vladar, patrijarh i logotet, inače nikoja svetovna vlast. Zakoni su štitili i sveštenički ugled, pa su uvrede učinjene svešteniku kažnjavane strože nego inače.
6. U srednjem veku je uz vlastelinsku baštinu išlo i pravo deljenja pravde – pravo suda. Tako pravo je imala i Crkva: episkopi i igumani su sudili ljudima na manastirskom dobru za prestupe koji nisu potpadali pod državni sud. Po gradovima su crkveni sudovi rešavali i neke građanske sporove, jer su u srednjem veku i kod nas sveštenici bili čuvari i tumači pisanih zakona. Sveštena lica su potpadala samo pod crkveni sud. Jedino crkveni sud je rešavao i bračne sporove i prestupe protiv vere. U tim slučajevima je crkveni sud sudio po crkvenim zakonima, a ne po državnim, i u to sudovanje se nije mogla mešati nikoja druga vlast.
Patrijaraški dvor, kao i carski, imao je pravo utočišta.
7. Vladarske gramate kojima su dobivane baštine i povlastice zvale su se hrizovulje – zlatom pečaćene povelje, a čuvane su u manastirima. – Kada je Dušan dovodio u red svoju državu, utvrdio je u svome Zakoniku i prava Crkve. Kako je Dušan pravoslavnu Crkvu smatrao glavnom osnovom države, on joj je u svome Zakoniku dao veća prava nego što je imala dotle. (Zakonik je prihvaćen na saboru u Skoplju 1349. g., a proširen je na saboru u Serezu 1354. g.). Dušanov Zakonik se sastoji iz 201 člana, a prva i najveća grupa tih članova (38) govori o pravoslavnoj veri i crkvenim poslovima. I u daljim svojim članovima vraća se Zakonik na Crkvu.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *