NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – II SRPSKA CRKVA

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
SRPSKA CRKVA
 
a) Osnivanje i uređivanje srpske Crkve
 
1. Savi je bilo još jasnije nego Nemanji da u Srbiji treba jedna vera i jedna Crkva. No jasno mu je bilo i to da pravoslavlje može kod Srba biti samo tako snažno, ako bude imalo svoju posebnu, narodnu organizaciju – samostalnu Crkvu.
Episkopi što ih je dotle slao Carigrad i Ohrid među Srbe i druge balkanske narode nisu imali prisne ljubavi prema svojoj pastvi. Pastvu su smatrali „varvarskom“ a službu svoju, podalje od kulturnih vizantijskih krajeva, teretom. Oni Su u svojim oblastima, svakako, vodili grčku državnu politiku i gledali u glavnom da se od pastve što više pomognu. Sava je samo kao vladarski sin i brat imao ugleda pred raškim episkopom i mogao je da i u takim prilikama nešto uradi za narodnu prosvetu. No nije se mogao nadati da će grčki episkopi među Srbima voditi neku ozbiljniju hrišćansku prosvetu kad on jednoga dana sklopi oči.
2. Zato je Sava u sporazumu sa bratom Stevanom otišao 1219. g. u Nikeju da izradi srpskoj Crkvi samostalnost. Vreme je za taki pothvat bilo vrlo podesno. Vizantijska patrijaršija je bila zajedno sa carevinom na ljutoj nevolji. U Carigradu su vladali Latini i utvrđivali su papinu vlast na Istoku. Car je sa patrijarhom bio u Nikeji gde je pribirao snagu i čekao vreme da obnovi svoju državu. Savin dolazak u Nikeju bio im je, dakle, vrlo dobro došao. Jer njegova molba za osnivanje i priznavanje samostalne srpske Crkve išla je u korist i pravoslavlju i nikejskom carstvu. Zato je Srbiji i priznata crkvena samostalnost kao bedem protiv silnoga latinstva koje je pritesnilo Carigrad i verski i politički. Za prvog arhiepiskopa samostalne srpske Crkve posvećen je Sava, već poznati i pouzdani borac za pravoslavlje.
Pri povratku u domovinu zadržao se Sava u Solunu gde je rukovodio prevođenje potrebnih crkvenih zakonika sa grčkog.
3. Uređenje srpske Crkve. Prva je zadaća samostalne srpske Crkve bila da u državi potpuno utvrdi pravoslavlje i da ga raširi i u one krajeve gde je bila nadmoćna rimska Crkva ili bogumili. Za tu zadaću trebalo je Crkvu odmah s početka dobro organizovati. Sava je to zaista i učinio. U dogovoru sa bratom Stevanom i vlastelom podelio je on Rašku i Zetu na episkopije. Među monasima koji su se vaspitali pod njegovom rukom odabrao je najdostojnije po spremi, poštenju i savesnosti i razaslao ih na episkopska mesta. Tako je naš narod dobio pastire svoje krvi, koji su imali ljubavi za posao na koji su poslani. Svaka episkopija je dobila potrebne zakonike za upravu i knjige za bogosluženje. Episkopi su se postarali da se te knjige za njihove eparhije tačnim prepisima umnože, a gde je dotle bilo pogrešnih prepisa da se isprave.
4. Do Save je u središnjim srpskim oblastima bila samo jedna pravoslavna episkopija sa sedištem u Rasu, kod današnjeg Novog Pazara. Sava je u Raškoj osnovao pet novih episkopija, a po jednu u Zeti i Zahumlju. Već sam taj broj episkopija pokazuje da smišljen rad Crkve među Srbima počinje sa Savom. Najznačajnije su one Savine episkopije kojima je bilo namenjeno da štite pravoslavlje i da ga u državi dalje šire. – Ovo su te istaknute episkopije:
1) Zahumska, u Stonu na poluostrvu Pelješacu, na domak Dubrovniku gde nije bilo mnogo pravoslavnih. 2) Zetska, sa sedištem na Prevlaci, kod rimokatoličkog Kotora. 3) Dabarska, u Banji kraj Priboja, prema bosanskoj granici da preči nadiranju bogumilstva iz Bosne u Srbiju i 4) Budimljanska, na granici Raške i Zete, u Đurđevim Stubovima kod današnjeg Berana.
Osim tih episkopija osnovane su tada 5) Hvostanska, u Maloj Studenici blizu Peći. 6) Toplička, kod današnje Kuršumlije i 7) Moravička, u Arilju, nedaleko od Užica. 8) Raška episkopija je već od X. v. bila pri crkvi sv. Petra i Pavla u Rasu. 9) Prizrenska episkopija ušla je u sastav samostalne srpske Crkve, pošto je u to doba prizrenska oblast ušla u sastav srpske države. Sa te episkopije smenjen je dotadanji episkop Grk i namešten je Srbin.
Taj osnovni broj episkopija samostalne srpske Crkve menjao se tokom vekova.
Za arhiepiskopsko sedište izabrao je Sava manastir Žiču. I druge episkopije imale su svoja sedišta u manastirima, a gde dogle manastira nije bilo, podignut je sada za episkopiju, kao na Prevlaci i u Stonu.
Episkopije su bile podeljene na protopopijate, a ovi na parohije.
5. Pravoslavlje državna vera u Srbiji. Odmah na početku, kada je tako organizovana Crkva imala da otpočne svoj rad, objavio je Sava na kojim osnovama ona počiva. To je učinjeno na crkvenom i državnom saboru u Žiči. Tu je on sa sveštenstvom, vladarem i vlastelom ispovedio dogme istočne pravoslavne Crkve i priznao sve njene uredbe i običaje. Naročito je naglasio one verske istine i crkvene uredbe koje nisu priznavali bogumili i one po kojima se zapadna Crkva razlikuje od istočne. Time je pravoslavna vera prihvaćena za državnu veru.
6. Zadaci svetosavske pravoslavne Crkve. Sava je zadaću Crkve, kojom ona ljude prosvećuje višim duhovnim životom, osećao i kao sveštenik i kao sin svoga naroda. On je u tom pravcu radio već onda kada je u Hilandaru rukovodio vaspitavanje mladih srpskih monaha. Radio je na tome i kao studenički arhimandrit. Kao arhiepiskop je tu zadaću prihvatio udvojenom snagom i radio je sa većim uspehom, jer je stajao na čelu mnogih episkopa i sveštenika.
Bilo je i vreme da među našim precima taki rad otpočne. U onim nemirnim i ratničkim prilikama bilo je sve srpsko društvo, i vlastela i narod, daleko od uljuđenosti i bez mnogo volje za zajednički život. – Sava je u svome narodu utvrđivao moralne običaje i uzakonjivao dobre naravi. Putovao je po narodu i držao sa vlastelom zborove na kojima je učio kako valja po veri živeti. Lično je ispovedao ljude. Njegovi izaslanici, protopopi, prolazili su zemljom i uređivali, pre svega, porodični život u narodu. Jer je u uređenom porodičnom životu osnova daljeg urednog i uljudnog života. A među Srbima je bilo mnogo nevenčanih brakova u kojima se živelo bez stalnih obveza prema deci i bračnom drugu. Protopopi su take venčavali, te je porodični život postajao svetinja.
Sava je naročito nastojao da odomaći pravdu. Stoga je vlasteli stavljao na srce da ne čini nasilje i nepravdu nezaštićenom i siromahu. Učio ih je da se ni u ratu ne oslanjaju na svoju silu, nego na pravednu stvar, za koju se jedino sme ratovati. Silnike je korio i pretio im da će odgovarati pred Sudijom kome su svi ljudi jednaki. Učio je da siromaha treba pomoći i da ne valja biti obestan. Ukratko, odomaćivao je među Srbima hrišćanske vrline – prosvećivao ih hrišćanstvom. Nema sumnje da su isto činili i episkopi, a zanos misionarskog rada mlade Crkve svakako je zahvatio i ostalo sveštenstvo.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *