NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
IV. Versko i kulturno stanje u svetu
u doba kada se pojavilo hrišćanstvo
 
Hrišćanska vera je za nekoliko vekova potisnula sve mnogobrojne vere u tadašnjem kulturnom svetu. Taj neobični uspeh ima dva glavna razloga. Prvi leži u snazi jevanđelskih istina i u tome što je ta vera najbliža ljudskoj duši, koja je „hrišćanska po svojoj prirodi“ – naturaliter christiana. Drugi je u tadašnjim istorijskim prilikama koje su bile pogodne za napredovanje hrišćanstva. Sin Božji se javio kada se navršilo vreme, tj. kada su istorijske prilike sazrele za njegov dolazak (Gal. 4). Te istorijske prilike leže u verskom, moralnom i kulturnom stanju tadašnjeg sveta.
1. Grčko-rimska vera, glavna koju je imalo hrišćanstvo da potisne, bila je unutrašnje istrošena, njene vrednosti su bile dotrajale. Prvo je postalo jasno filozofima, pa zatim i širim slojevima naroda, da je mitologija bajka bez sadržine ili sa nemoralnom sadržinom. Ozbiljnija filozofija je pokušavala da spase mitologiju pesničkim i filozofskim tumačenjem pojedinih mitova. No, mnogo je više od nje uspevala komedija, satira i površna prosvećenost, koja je mitologiju na sve strane izvrgavala ruglu. To još ne znači da je svet tada bio uopšte nereligiozan. Naprotiv, bio je veoma religiozan, samo nije mogao da se zadovolji svojom starom verom. Stojička i platonska filozofija toga doba imaju religioznu boju (Seneka, Epiktet, Marko Aurelije, Plutarh). Mase narodne, u svojoj žudnji za religijom, primale su sve nejasno i tajanstveno iz istočnih religija, koje su im došle na domak mešanjem naroda u velikoj rimskoj državi. To je tzv. verski sinkretizam koji počinje još sa Aleksandrom Velikim, a naročito je živ u doba rođenja Hristova. Iz tadašnje književnosti vidimo da ljude nikada kao u to vreme nisu zanimala pitanja o duši i večnom životu, o Bogu, istini, o ispaštanju, askezi i o iskupljenju. Dakle, i kod prosvećenog i kod manje prosvećenog tadašnjeg sveta bilo je religioznosti. I taj svet, tražeći veru koja bi ga najbolje zadovoljila, došao je do uverenja da u spomenutim pitanjima ne može izaći na čistinu bez Spasitelja. To uverenje, da je ljudima potreban Spasitelj, bilo je pred dolazak Hristov vrlo rašireno. Takvo duhovno raspoloženje bilo je pogodno za širenje hrišćanstva.
2. Hrišćanstvo se brzo širilo u rimskoj carevini i zbog toga što je u njoj na sve strane bilo mnogo jevrejskih naseobina. U tome vremenu je moglo biti u državi rasejano oko četiri do pet miliona Jevreja (dijaspora). Ti Jevreji su umešno vodili svoju versku propagandu, pri čemu su se služili i filozofijom, te su uspevali među prosvećenim svetom. Imali su osobito mnogo prozelita u Antiohiji i Aleksandriji. Svetkovanje subote je npr. u I v. bilo uobičajeno i kod mnogih nejevreja. Tim dugim radom jevrejske propagande, koja je svet upoznala sa jednoboštvom i Mojsijevim moralom, bilo je obrađeno polje za hrišćansku propoved, koja je došla odmah posle jevrejske. Poznavanja Starog zaveta, na koji se oslanjala hrišćanska propoved, bilo je dosta i na sve strane.
3. Mnogo je išlo na ruku širenju hrišćanstva i to što je u doba kada se ono pojavilo postojala jedna svetska monarhija. U njoj je vladao među različitim narodima, uglavnom, isti poredak i što je glavno – mir. „Kako bi ta nauka mira – pita Origen – koja ne dozvoljava osvetu ni nad neprijateljem mogla prodreti i biti primljena da o dolasku Hristovom nije bilo na sve strane primireno stanje?“
4. Helenistička kultura je odomaćila uveloj rimskoj državi barem razumevanje jednog jezika – grčkog, ako ne i potpuno znanje toga jezika. Država je imala dobre drumove i uređen saobraćaj i na kopnu i na moru, te se lako i sigurno moglo putovati u najudaljenije krajeve. Kultura i prosveta širile su se podjednako na sve strane. Državljani su se rado i mnogo udruživali u različita prosvetna, dobrotvorna, privredna i politička udruženja. Sve je to dobro došlo širenju hrišćanstva, jer u takvim prilikama hrišćanske ideje nisu mogle dugo ostati ograničene na jedan kraj; išle su po svetu takoreći same od sebe.
5. Jevreji. Narodne antičke kulture vodio je u hrišćanstvo razvoj filozofije i opadanje njihove vere. Jevreji su za primanje hrišćanstva spremani drugim putem. Njihova tradicija i starodrevne knjige govorile su im da će doći Spasitelj, koji će ih izmiriti sa Bogom. Svi njihovi običaji i obredi su govorili o tome. Na osnovu toga su Spasitelja mnogi i poznali kada je došao – prvi njegovi sledbenici i propovednici hrišćanstva su Jevreji, a i prve hrišćanske opštine su među njima. No taj narod je u svojoj prošlosti prošao kroz tako nesrećne političke prilike, toliko se morao boriti za svoju slobodu, da se u njemu slika Spasitelja koji treba da dođe preobrazila u sliku osloboditelja, uglavnom političkog. Zbog toga je hrišćanstvo kod njih uhvatilo najmanje korena. No Jevreji ipak imaju zasluga za hrišćanstvo, jer su u njega prešli osnovi njihovog čistog jednoboštva, sa Mojsijevim i proročkim moralom.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *