NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
Pravoslavna veronauka u karlovačkoj gimnaziji
 
U Karlovačkoj gimnaziji je veliki značaj pridavan učenju veronauke ne samo dok je ona bila pod patronatom pravoslavnih arhijereja od njenog osnivanja 1791. pa do 1921. godine kao Srpska pravoslavna velika gimnazija karlovačka, nego i posle njenog podržavljenja u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca 1921. kada je postala Državna realna gimnazija u Sremskim Karlovcima. Posle propasti Kraljevine Jugoslavije 1941. godine, pravoslavna veronauka se nikada više nije učila u Karlovačkoj gimnaziji, kao ni u drugim školama Jugoslavije, koja je postala federativna socijalistička republika.
Prvi nastavni plan Srpske pravoslavne velike gimnazije karlovačke sačinjen je 1796. godine pod nadzorom njenog osnivača mitropolita Stefana Stratimirovića i napisan na staroslovenskom, latinskom i nemačkom jeziku. Kao glavna svrha tog nastavnog plana navedeno je da on treba da omogući dobijanje potrebnog znanja svakome ko želi da se smatra prosvećenim i da spremi omladinu za dalje školovanje na akademijama i Univerzitetu, ali da pri tome znanjem ne preoptereti pamćenje omladine, nego da joj prosveti um i volju. U planu se navode svi predmeti koje bi trebalo da poznaje svaki prosvećeni čovek, ali da bi on bio i dobar hrišćanin, potrebno je da se u svim razredima gimnazije učenici podučavaju u hrišćanskoj nauci. Taj program je sprovođen u svih 6 razreda tadašnje Gimnazije, sa time što se u prvom razredu učila i biblijska istorija, a u petom i šestom istorija hrišćanske crkve, moralka (o dužnosti prema Bogu, prema samom sebi i bližnjima) i etika. Veronauka se učila u svim razredima i kada je Gimnazija 1858. postala osmorazredna i 1873. dobila pravo javnosti i polaganja ispita zrelosti. Kao relativno obavezan predmet uvedeno je crkveno i horsko pojanje.
U početku rada Gimnazije nastavnici veronauke za više razrede birani su iz redova paroha, nastavnika Bogoslovije, pridvorskih kapelana i učenih kaluđera, koji su držali nastavu u Gimnaziji uz svoje osnovne delatnosti. Od kraja XIX veka oni su nazivani katihetama (veroučiteljima). Među njima su se kao posebno dobri predavači i pedagozi isticali: Teofan Živković, budući episkop, arhimandrit Ilarion Ruvarac, profesor Bogoslovije, Georgije Popović, paroh Donje crkve i Vasilije Konstantinović, koji je bio prvi stalni katiheta Gimnazije od 1871-1884. godine, a zatim profesor Bogoslovije i direktor Srpske veroispovedne škole. On je jedan od prvih istoričara Karlovaca, koji je pisao o njihovim znamenitostima. Njegova knjiga je puna dragocenih podataka o istorijskim, prosvetnim i ekonomskim prilikama u Karlovcima. Pošto profesori tada nisu imali osiguranu penziju on se na kraju prihvatio za paroha Gornje crkve. Katihete su kraće vreme bili i Lukijan Bogdanović, budući patrijarh i Irinej Ćirić, budući episkop. Nastavu u nižim razredima Gimnazije držali su bogoslovi koji su bili odabrani od njihovih profesora. Osim nastavnika veronauke, u to vreme su postojali i ekshortatori, koji su posebno birani i čija dužnost je bila da svim razredima zajedno drže kraća verska predavanja – ekshorte (ili egzorte) kao pripremu đaka za odlazak na bogosluženje. Najčešća tema egzorti bila je tumačenje jevanđelja koje će biti čitano na liturgiji. Kasnije su dužnost držanja egzorti preuzeli stalne katihete. Među njima treba spomenuti katihetu Ivana Maširevića koji je predavao veronauku od 1892. do 1912. godine i koji je prvi dobio titulu profesora katihete i bio po svemu izjednačen sa drugim profesorima Gimnazije. Katiheta Maširević je više godina bio i upravnik đačkog internata Sveštenički konvikt. On je bio neumoran u radu u školi i na egzortama i svoje besede na njima je štampao u dve knjige. Bio je izdavač i urednik đačkog lista Đački prijatelj. U Bogosloviji je predavao napredno pčelarstvo i sa profesorom Gimnazije Jovanom Živanovićem izdavao list Srpski pčelar.
Nedostatak odgovarajućih udžbenika predstavljao je teškoću u predavanju veronauke. To je konstatovao još 1876. godine Ilarion Ruvarac i za nastavu u Bogosloviji. Đaci su gubili mnogo vremena hvatajući beleške na predavanjima svojih profesora. Krajem prošlog veka u Bogosloviji su umnoženi autorizovani rukopisi predavanja profesora Ilariona Zeremskog 1895. godine. Uvod u Sveto pismo Starog zaveta i Istorija hrišćanske crkve profesora Milutina Jakšića 1897. godine. Verovatno da su ti rukopisi svojevremeno poslužili i za predavanja veronauke u Gimnaziji. Međutim, prve štampane udžbenike veronauke, prilagođene potrebama Gimnazije, napisao je katiheta profesor Grigorije Mikić.
 

Česma Četiri lava (1799) – jedan od simbola Srem. Karlovaca
Foto: Ivan Živkov
 
Profesor Grigorije Mikić je skoro 30 godina (1912-1941) bio katiheta Karlovačke gimnazije, koja nije radila samo za vreme Prvog svetskog rata. On je takođe u razdoblju između dva svetska rata bio upravnik đačkog internata Stefaneum. Posle završetka Novosadske gimnazije i Karlovačke bogoslovije on je studirao filozofiju u Zagrebu, Pešti i Ženevi. U toku svog školovanja bio je uključen u književni krug pesnika Veljka Petrovića. Prva knjiga koju je profesor Mikić napisao i koja je postala prvi udžbenik veronauke u Karlovačkoj gimnaziji bio je Pregled istorije hrišćanske crkve, koji je štampan u Srpskoj manastirskoj štampariji u Karlovcima 1930. godine. U toj knjizi je, nakon definicije hrišćanske crkve i kratkog opisa života i stradanja njenog osnivača Gospoda Isusa Hrista, izneta istorija crkve podeljena u tri perioda. U prvom periodu je opisana crkva od njenih prvih apostolskih dana i progona hrišćana pa do proglašenja slobode hrišćanske vere ukazom cara Konstantina 313. godine. U drugom periodu opisan je život crkve do njenog rascepa na Istočnu i Zapadnu 1054. godine. U trećem periodu prikazana je Istočna crkva posle 1054. godine i njen sastav do vremena pisanja te knjige. Knjiga je pisana veoma pregledno, jasno i lepim stilom sa prigodnim ilustracijama. Druga knjiga koju je napisao profesor Mikić je Srpska crkva, u okviru pregleda istorije hrišćanske crkve, koja je štampana u Srpskoj manastirskoj štampariji u Karlovcima 1936. godine. U uvodu te knjige opisana je dohrišćanska vera naših predaka, a zatim je istorija Srpske crkve izneta u šest delova. Prvi deo obuhvata period od krštavanja Srba do Svetog Save. U drugom delu je iznet period od samostalnosti Srpske crkve do rada Pećke patrijaršije posle Kosovske bitke. U trećem delu iznet je crkveni život Srba u Habzburškoj monarhiji, pre i posle Velike seobe Srba do života Karlovačke mitropolije posle Temišvarskog sabora 1790. godine. U četvrtom delu su prikazane Crkve u Crnoj Gori, Dalmaciji i Bosni i Hercegovini. U petom delu opisana je Srpska crkva u Kraljevini Srbiji, Staroj Srbiji i Makedoniji, a u šestom delu ujedinjenje Srpske crkve i obnova Patrijaršije. I ova knjiga je pisana pregledno, jasno i lepim stilom kao i prethodna.
Katiheta profesor Grigorije Mikić bio je poznat po svojoj obrazovanosti, blistavom umu, a iznad svega po svom govorničkom talentu. Njegova predavanja iz veronauke i egzorte pamtile su mnoge generacije karlovačkih đaka. Mojoj generaciji je profesor Mikić bio katiheta tokom svih osam razreda gimnazije, a iz našeg razreda su o njemu pisali i javno izlagali svoja sećanja na njega Borislav Mihajlović Mihiz, Dejan Medaković i Živorad Stojković. Mihiz je u svojoj knjizi Autobiografija o drugima (1990) napisao: „Slušao sam u životu mnoge dobre govornike, ali nisam čuo boljeg govornika od karlovačkog katihete“. U istoj knjizi on je citirao Veljka Petrovića koji mu je izjavio da je profesor Mikić bio najinteligentniji iz njihove generacije i najbolji usmeni pripovedač, bolji od njega.
Ostaje nam da poželimo da knjige profesora Mikića što pre dospeju u ruke onih kojima su namenjene – u ruke učenika veronauke.
Prof. dr Kosta Popović
 
 

 
 

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *