NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
VII. Pregled istorije ostalih pravoslavnih crkava
 
a) Crkva u Rusiji
 
1. Ruska legenda kaže da je u Rusiju doneo hrišćanstvo apostol Andrija Prvozvani. No zapravo hrišćanstvo hvata među Rusima korena tek onda, kada su došli u jači dodir sa Istočnim rimskim carstvom. To doba je X vek. Polovinom toga veka krstili su se u Carigradu ruska velika kneginja Olga i mnogobrojna njena pratnja. Posle nje, koja je „prva iz Rusije ušla u carstvo nebesko“, širi se hrišćanstvo jače u sam narod za vreme njenog unuka, kneza Vladimira (X i XI v.). Kada je Vladimir posle ratovanja sa Vizantijom zaključio mir, krstio se i uzeo je za ženu sestru cara Vasilija. Po njegovoj naredbi kršteni su na obalama Dnjepra njegovi podanici (noviji spomenik toga krštenja je veličanstveni hram Vladimirov u Kijevu sa velikom slikom krštenja Rusa od umetnika Vaznecova). Njegovi naslednici utvrđivali su hrišćanstvo naročito pomoću kaluđera, koji već od toga doba igraju važnu ulogu u ruskom verskom životu i kulturi. Ruski crkveni život je zavisio u svemu od carigradske crkve, kao matere svoje. Sve uredbe carigradske crkve su prenesene u Rusiju. Mitropolita je imenovao patrijarh i mitropoliti su za dugo vreme bili mahom Grci. Crkveno središte je bio grad Kijev.
2. Na početku XIII veka upali su u Rusiju Mongoli. Džingis-kan je savladao nesložne ruske kneževe i učinio ih svojim vazalima (1223). Tada počinje za rusku crkvu doba stradanja i borbe. Stradala je od osvajača, a imala je borbu i sa rimskom crkvom, koja je htela da u tim teškim vremenima proširi svoju vlast na Rusiju. To je doba krstaških ratova i Latinskog carstva u Carigradu. Rusija je, dakle, na domaku papi. Papa je mislio da svoju vlast unese u Rusiju krstaškim ratom protiv Mongola. I zaista su već upadali u Rusiju sa severa Šveđani, a sa zapada Nemci unoseći uniju. U tim teškim vremenima istakao se među ruskim kneževima Aleksandar Nevski koji je silom odbio upade stranaca i papske predloge. Ruska crkva ga zbog toga slavi kao svoga svetitelja i čuva mu telo u Petrogradu.
Mongoli su najzad, posle duge borbe, priznali ruskoj crkvi slobodan život, pravo suđenja, štaviše oslobodili su sveštenstvo od dažbina. U to doba su za duhovni život ruski vrlo mnogo učinili učenici sv. Sergija, osnivača Troicko-Sergijevskog manastira kod Moskve (1338).
3. Rusija se oslobodila Mongola skoro u isto vreme kada je pao Carigrad. Od toga vremena staje ruska crkva na ono mesto u životu cele Istočne crkve, na kome je vekovima bio Carigrad. Carigradski dvoglavi orao prešao je u grb Rusije, a Ivan III se venčao sa Sofijom, poslednjim izdankom poslednje vizantijske vladarske kuće. Materijalna pomoć koju je Rusija od toga doba davala istočnim crkvama ne može se uopšte izračunati. Njena pomoć pravoslavnim Slovenima u njihovom teškom političkom životu, npr. pri oslobođenju balkanskih naroda od Turaka, išla je do samopregora. Pomagala ih je do I svetskog rata. Uz tu istorijsku materijalnu i političku pomoć, ruska crkva brani čistotu pravoslavlja već od vremena kada se oslobodila od Mongola.
4. Posle oslobođenja od Mongola najvažniji događaj u istoriji ruske crkve je njena samostalnost, jer ona je još uvek bila u zavisnosti od carigradskog patrijarha, koji je bio pod Turcima. Kako takve veze nisu dobre za politički život jedne države, Ruska crkva je, u saglasnosti sa carigradskom i zbog neprilika u kojima je carigradska bila, dobila prvo svoju samostalnu mitropoliju, a 1589. godine i svoju patrijaršiju.
5. U stoleću koje zatim sledi vladali su u Rusiji politički meteži. Poljaci su upadali u nju i donosili sa političkom opasnošću i versku. Za sve to vreme održavali su patrijaršija i pravoslavna crkva narodno i državno jedinstvo. Crkva je okupljala narod protiv unije, oduševljavala ga i za politički otpor i time negovala u njemu svest o narodnom i državnom jedinstvu i slobodi.
6. Zbog svih tih zasluga ruske crkve bio je ugled i upliv patrijarhov ravan carskom ugledu. No za patrijarha Nikona došlo je do ograničavanja patrijarhove vlasti u državnim poslovima (1658), ali ugled mu je u narodu ostao i nadalje živ. Konačno je ograničen i skrhan za vreme cara Petra Velikog. Petar je uvodio reforme u državni i društveni život svoga naroda, da bi u njemu odomaćio zapadnu kulturu. U zemlju su dovedeni mnogi stranci kao nosioci kulture, naročito Nemci protestanti. Ruska crkva je u tom velikom vladarskom pothvatu nazirala opasnost i za pravoslavnu veru i za duh ruskog naroda. Petru je crkva kao čuvarica svega nasleđenog smetala u njegovoj kulturnoj politici. Oko jakog patrijarha sa velikim ugledom mogli bi se skupiti svi nezadovoljni, kojih je bilo mnogo. Zbog toga Petar nije dao da se popuni upražnjeni patrijaršijski presto. On je 1721. godine stavio ruskoj crkvi na čelo „Svjatjejši pravitelstvujušči sinod“. To je bilo upravo telo kome vladar imenuje članove, a koje radi pod nadzorom državnog predstavnika (oberprokuror). Od toga doba, stoji sav život ruske crkve u državnoj ruci. Ruska crkva je stalno osećala svoj neprirodni i teški položaj pod državnim tutorstvom i tražila je s vremena na vreme izbor patrijarha. Nadala se da će onda biti bolje. Želja joj je ispunjena 1917. godine kada je izabran patrijarh Tihon.
7. U velikom ruskom prevratu i pod vladom koja je posle Revolucije 1917. u Rusiji prelazi ruska crkva preko svoje Golgote. No i u tim najtežim danima nije u njoj zamro verski život, nego je, sudeći po svemu, dobio novoga poleta.
8. Ruska crkva je u pređašnjim vremenima radila na narodnom prosvećivanju isto tako malo kao i država. U novije doba je bila u prosveti neobično delatna. Na sve strane su držani verski i moralni kursevi i predavanja za prosvećene i za narod. Sinod je u vreme pred I svetski rat izdržavao oko 50.000 osnovnih škola, 57 bogoslovskih seminara, do 190 drugih srednjih škola i 73 devojačke škole. Crkva je negovala trezvenost, bolesnike, sirotinju itd. Viša bogoslovska obrazovanost je cvetala na duhovnim akademijama u Petrogradu, Moskvi, Kijevu i u Kazanu. I za prosvećene i za puk postojali su mnogobrojni listovi versko-moralne i versko-filozofske sadržine. Na visokim bogoslovskim školama u Rusiji obrazovani su mnogi sinovi manjih pravoslavnih naroda, pa i našega.
9. Osnovna crta ruske narodne duše jeste duboka religioznost, predanost Bogu i njegovoj volji. Samo zato je kod Rusa imala uspeha strana propaganda. Javljale su se sekte, posebna manja verska društva koja, mimo crkve, žive svojim verskim životom. Najvažnije sekte su: staroverci, koji su se javili za vreme ispravljanja pogrešno pisanih crkvenih knjiga pod patrijarhom Nikonom. Čuvajući i nerazumno sve što je staro, oni nisu dali da se ma i jedno slovo u knjigama menja i odelili su se od crkve; duhoborci, koji su nastali pod protestantskim uticajem, poriču crkvu i jerarhiju, veruju da se duh vaskrslog Spasitelja nastanio u njih. Vlasti su ih naseljavale odeljeno, najzad se veći njihov deo iselio u Kanadu. Postoje još baptisti, štundisti, metodisti i mnogi slični, koji su se pojavili pod uticajem sa strane.
 

Sl. 14. Ruski stil (Crkva Vasilija Blaženog u Moskvi)
 
10. Religiozni duh ruskog naroda izražava se osobito lepo u ruskoj književnosti i filozofiji. Malo koga većeg ruskog književnika ne zanimaju verska i moralna pitanja, koja oseća u ime celog naroda. Na čelu svih, ne samo u Rusiji nego i u celom svetu, stoji Fjodor Dostojevski sa svojim Zločinom i kaznom, Braćom Karamazovima, Idiotom itd. Odeljeni od crkve, ali stojeći na tlu vere, pisali su u verskom duhu L. N. Tolstoj, G. S. Petrov i dr. Veliki hrišćanski filozof je Vl. Solovjov. U verskoj umetnosti, naročito u muzici, ističu se Rusi do svetskog glasa. To su velika imena: Bortnjanski, Arhangelski, Glinka, Čajkovski. U Rusiji nema većega muzičara koji nije stvorio koje veliko delo u crkvenoj muzici. Isto je tako i sa slikarstvom.
11. Crkveno neimarstvo su Rusi nasledili od Vizantije. Najstariji njihovi hramovi su skoro čisto vizantijski. U poznije vreme razvio se pod uticajem Azije tzv. ruski stil sa manje neimarske lepote, a više bogatstva i sjaja. Najvažnije građevine toga stila su: crkva Vasilija Blaženog u Moskvi (Ivan Grozni) i crkva Vaskresenja u Petrogradu na mestu pogibije Aleksandra II. Osim toga, na rusko neimarstvo je uticala i italijanska umetnost. Kazanski sabor u Petrogradu zidan je po ugledu na Petrovu crkvu u Rimu.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *