NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
g) Stanje pod Turcima
 
1. U velikoj i vekovnoj borbi koju je islam vodio sa hrišćanskim Istokom, od Arapa počevši pa do pada Carigrada, podlegle su . hrišćanske zemlje. No ti osvajači nisu uvek i neprestano bili samo razarači. Na mahove su i oni osećali da kod pobeđenih ima nečega jačega od pobedilačke sile, pa su to i poštovali. Arapi su npr. poštovali grčku prosvećenost i nauku, te su njome obogatili svoj duh, pa su i sami radili na tim poljima ljudskog duha. Turci Osmanlije, koji su konačno srušili vizantijsku carevinu, uvideli su da kod sveta koji osvajaju ima osim države još jedna sila, koja ne pada sa državom, nego može i samostalno da živi. To je hrišćanska vera i njena duhovna organizacija – crkva. Zbog toga sultan Mehmed II, čim se posle pada Carigrada stišao prvi nalet pobedilačke rulje, uređuje položaj hrišćanske crkve u novoj državi. Taj položaj, kako ga je on zamislio, bio je dosta povoljan. Prvo je naredio da se na mesto nestalog patrijarha izabere nov. Tog novog patrijarha – Genadija Sholarisa – primio je sa svima počastima, kako su to činili vizantijski carevi. Darovao mu je štaku, omofor i raskošno opremljenog belca. Njemu, „miletbaši“, starešini svih hrišćana u državi, izdao je ferman sa odredbama o crkvi. Priznao je hrišćanima pravo da ispovedaju svoju veru i da obavljaju svoja bogosluženja. Ponešto je ograničio. Zabranio je zvona, svečane ophode i sve što bi moglo vređati osetljivost muslimana. No zabranio je i nasilno prevođenje hrišćana na islam, pretvaranje crkava u džamije i oduzimanje crkvenog imanja. Zajamčio je patrijarhu i njegovim vlastima upravljanje crkvom po dotadašnjem redu i zakonima.
2. U državnom životu je, po turskim zakonima, bio položaj hrišćana teži. Prvo, nisu mogli biti ni činovnici ni vojnici; drugo, sva zemlja je postala državna, a hrišćani su je radili kao tuđu, bili su kmetovi i plaćali za nju svojim spahijama i begovima. Dalje, kako uopšte nisu smatrani građanima, nisu hrišćani imali prava da svedoče na sudovima i sl. – No kako neprosvećeni Turci nisu bili kadri da upravljaju državom, koja je pre njih imala savršenije uredbe, uzimali su ipak Grke u državnu službu. Naročito za spoljnu politiku i u mornaricu. U drugim hrišćanskim krajevima bili su hrišćani bespravna raja, kojoj se propisivalo štaviše i to kako da se odeva.
3. No sve bi to bilo podnošljivo da kod Turaka nije bila jača od svakoga, pa i od njihovog zakona – samovolja sultana, vezira i manjih pokrajinskih upravitelja. Tako vidimo da sam Mehmed II postupa sa hrišćanima protivno svome fermanu. On je počeo, a njegovi naslednici su nastavili da pretvaraju hrišćanske hramove u džamije, zabranili su zidanje novih hramova, a za opravku starih plaćalo se mnogo. Kad bi se ko usudio da bez dozvole opravi hram, izlazile su vlasti da stave stvar u pređašnje stanje, tj. da poruše i ono što nije opravljano. Sultani su se mešali i u crkvenu upravu i suđenje. Nasilno poturčivanje je prešlo u običaj i zakon: s vremena na vreme su po svim hrišćanskim krajevima birali najlepše i najpametnije dečake, oduzimali ih od roditelja, turčili ih i od njih obrazovali svoju najpouzdaniju vojsku – janičare. Iz njihovih redova su izlazili veliki turski državnici i vojvode. U vremenima kada su Turci nesrećno ratovali iskaljivali su gnev na hrišćanima.
4. Turska uprava je unela u crkveni život jedno veliko zlo – simoniju. Turci su bili lakomi na novac, zato je svaki novi patrijarh morao plaćati taksu državnoj blagajni, a veziru i drugim visokim činovnicima davati velike darove – peškeš. Izbor patrijarha postao je za njih veliki izvor prihoda. Mnogi patrijarsi, potrošivši novac za svoje mesto, prodavali su niža crkvena dostojanstva. Zbog toga su na najvažnijim crkvenim mestima sedeli često nedostojni, neobrazovani ljudi. To zlo je išlo do dole, do sveštenstva po parohijama i po manastirima. Niže sveštenstvo je ucenjivalo svoje verne i za ono za šta je rečeno da badava daje, jer je badava i primilo.
Simonija = davanje svešteničkih mesta za novac. Naziv je po Simonu vračaru koji je hteo od ap. Petra da kupi dar Svetoga Duha (Dap 18, 18).
5. Pod Turcima je svuda pala crkvena prosveta. To se osobito osećalo kod Grka, koji su nekada bili visoko prosvećeni. Narod je osiromašio i nije mogao da izdržava škole. Učitelji su postajali besposlene zanatlije i skitnice. Sveštenička mesta su dobijali ljudi koji jedva znaju da čitaju i pišu. Bilo je dosta da znaju nešto pojati. Kako su sveštenici jedini mogli biti narodni prosvetitelji, prosvećenost je u narodu pala do varvarstva. Moral se gubio, praznoverja je bilo mnogo (zapisi od hodža). Tako je bilo kod svih hrišćanskih naroda u Turskoj. Kod Grka se u XVIII veku javlja misao da neprosvećen narod i ne može želeti slobodu i pojedinci počinju da šire prosvetu i znanje kroz dobre škole. Ugledaju se na zapadne narode. Doživeli su najveći otpor od neprosvećenog višeg sveštenstva. – No osim Grka pod Turcima, postojale su grčke kolonije u dijaspori po Evropi. To su bile bogate grčke trgovačke opštine u velikim trgovačkim središtima, kao u Veneciji, Padovi, Rimu, Trstu, Beču, docnije po Mađarskoj. Neke postoje već u XVI veku. Te kolonije su bile nacionalno i verski vanredno svesne. Njihov podmladak je sticao više obrazovanje po evropskim srednjim školama i univerzitetima. Oni su i materijalno i inače uticali na svoju mater-domovinu, te verska prosveta počinje kod Grka od XIX veka da napreduje. Po većim gradovima se otvaraju gimnazije; otvorena je i visoka bogoslovska škola na Halki. Nepravoslavni hrišćani, Jermeni, imali su kao i Grci svoje kolonije po Evropi i tamo su primali prosvetu i širili je među svojima u otadžbini (Venecija, Beč).
Crkveno slikarstvo i neimarstvo propalo je takođe pod turskom vlašću. Obe te crkvene umetnosti spustile su se na stepen nevešto rađenih zanata.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *