NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
g) Slovenski jezik u crkvi kod Hrvata
 
1. Kada su se Hrvati nastanili u svojoj današnjoj postojbini, primili su ubrzo hrišćanstvo i potpali su pod crkvenu vlast Rima, odakle su i kršteni. Mada su imali svoju državu (sa težištem na Jadranu), za čitavih dvesta godina od njihova krštenja ne nalazimo spomena o njihovoj slovenskoj svesti i narodnosti. Bili su pritisnuti latinskim jezikom i kulturom koju je Rim nosio sa verom. Narodni jezik se kod njih javlja kada ih je iz Panonije zahvatila struja narodne crkve i jezika. To je već doba Ćirila i Metodija. Oni su na svome putu u Rim prolazili kroz hrvatske zemlje, Metodije je išao i više puta. Pa kao što su se zadržavali kod Koceljevih Slovena u Panoniji, prirodno je da su se zadržavali i kod Hrvata. Osim toga prvog sejanja slovenske crkvene reči među njima, bili su Hrvati u prilikama da je prime i više. Njihove su zemlje graničile sa Panonijom, oni su se mešali sa Panoncima i primali od njih i slovensko bogosluženje. Kada su učenici i sledbenici Metodijevi prognani na sve strane (Svatopuk-Vihing), neki su došli u hrvatske krajeve. Naročito su mnogi Panonci i Moravci morali bežati u Hrvatsku, kada su im države pale pred najezdom Mađara (896). Tako se kod Hrvata postepeno odomaćio posvuda u crkvi slovenski jezik sa glagoljicom koja je kod njih dobila nešto izmenjen oblik.
2. Hrvatska je bila isuviše blizu Rima i Latini su želeli da u njoj sačuvaju svoju kulturnu i političku nadmoć. Njihova politička nadmoć na istočnoj obali Jadrana bila je u početku X v. oslabila. Latinski primorski gradovi behu 914. godine pali pod moćnu državu kneza Tomislava. Isto tako bila je potisnuta latinska nadmoć u crkvenom i kulturnom životu Hrvata. U hrvatskoj državi na sve strane pisalo se glagoljicom i služilo Bogu na slovenskom jeziku. Episkopija ninska, kao središte hrvatskog crkvenog života, suzbijala je protivnarodne težnje latinske jerarhije, osobito mitropolita splitskog. Crkva je kod Hrvata, dakle, imala sve uslove da živi svojim samostalnim životom, da samostalno neguje čistu narodnu prosvetu i da tako učvršćuje hrvatsku državu. Latini, prema tome, nisu mogli kod Hrvata trpeti slovenski jezik tako dugo kao kod Zapadnih Slovena. Jer i tu je slovenski jezik bio oružje kojim se narod branio od tuđinaca u verskom, kulturnom i političkom svome životu. Otpočela je, dakle, borba protiv slovenskog jezika i težnje Hrvata za svojom upravom u crkvi, zapravo borba Latina da crkvom održe svoj položaj u Hrvatskoj i odbrana Hrvata od toga nasrtaja.
Vođa hrvatskog narodnog pokreta u crkvi bio je episkop Grgur Dobre (900-930?), a središte, njegova episkopija u Ninu. Na latinskoj strani je vodio borbu mitropolit splitski Jovan.
3. Borba između narodnih i tuđinskih težnji odlučivala se na Saboru u Splitu 925. godine, koji je sazvan da reši pitanje slovenskog jezika u crkvi kod Hrvata. Sabor je bio tako sastavljen da je Latinima bila pobeda osigurana. Na tom saboru je ukinuta Ninska episkopija, a vlast Splitske latinske mitropolije proširena je na sve hrvatsko sveštenstvo i narod – dakle na svu hrvatsku crkvu. Grgur Ninski je imao preći u neku drugu episkopiju i stavljen je pod vlast splitskog mitropolita. To je bilo glavno rešenje toga sabora. Ujedno je to jasan znak da Latinima nije bilo stalo samo do ukidanja slovenskog jezika u crkvi, nego do toga, da unište ognjište hrvatske crkvene samostalnosti i da sputaju čoveka koji se za nju borio. Samom slovenskom jeziku je taj sabor vrlo oprezno podrezao koren: zabranio je da se ubuduće rukopolažu sveštenici koji ne znaju latinski služiti. Računalo se na to da se narod ne uznemiruje, a slovenska reč u crkvi da postepeno utrne. Međutim, Grgur Ninski nije mirovao, nego je poslao u Rim žalbu protiv saborskih zaključaka. Papa, u taj mah, zaista nije potvrdio ni ukidanje Grgurove episkopije ni ukidanje slovenskog jezika. No sastao se 928. godine i drugi sabor u Splitu, koji je opet ukinuo Ninsku episkopiju. Taj sabor ne spominje slovenski jezik, jer je njegova sudbina rešena sa sudbinom Ninske episkopije. Grgur se borio i u ovaj mah, ali sada bez ikakva uspeha, jer je papa potvrdio zaključke drugog splitskog sabora. U prvi mah je tako završena na Jadranu borba između Latina i Hrvata, koja je u suštini istovetna sa borbom koju je pedeset godina ranije vodio na Moravi Metodije sa Nemcima. Na oba mesta su suzbijene narodne težnje.
4. Borba Grgura Ninskog je bila velika narodna borba i narod je nije napustio ni posle njega. U polovini XI veka služi se u Hrvatskoj slovenski kao i pre. U to vreme, 1059-60. godine sastao se opet Sabor u Splitu. Uz ostalo je rešavao i pitanje slovenskog jezika u crkvi. Zabranio je episkopima, pod pretnjom svrgavanja, rukopolaganje Slovena koji ne znaju latinsku knjigu. Da bi slovenski jezik bio što zazorniji, Metodije je nazvan „nekim jeretikom Metodijem“ koji je sastavio „gotska“ slova i njima pisao lažno protiv reda u crkvi.
5. Hrvati se nisu pomirili sa takvim saborskim zaključcima i služili su i nadalje slovenski. Naročito su negovali slovensku službu monasi Benediktinci i ona se širila sve dalje. Prodrla je u XII i XIII v. i u latinske gradove na Jadranu, u Istru i Kranjsku, pa i u Srem. No i pored te dobre volje naroda potisnuta je postepeno slovenska služba iz većeg dela hrvatskih krajeva. Poglavito zbog toga što su sveštenici glagoljaši bili neuki i nisu mogli da izdrže utakmicu sa učenim latinskim sveštenicima. Do danas se održala slovenska služba (zapadnog obreda) u Senjskoj episkopiji, a uvedena je u novije doba i kod rimokatolika u Crnoj Gori. Upotrebu slovenskog jezika odobrio je papa za Senjsku episkopiju 1248. godine, a za Krčku episkopiju nešto kasnije. Dozvolu je dao zbog toga, da se suzbije širenje bogumilske jeresi iz Bosne među Hrvate. Bogumili su, naime, negovali u verskom životu narodni jezik.
Najviše glagolskih spomenika imamo u hrvatskim krajevima. Njihova sadržina nije samo verska i crkvena nego i politička, a pisalo se glagoljicom i za druge potrebe.
*
Glagoljicu je načinio Ćiril uglavnom po grčkom kurzivnom pismu IX veka, neka slova po samaritanskom i jevrejskom pismu, a neka je možda i sam izmislio. Ima dva tipa glagoljice: okrugli (u Bugarskoj i Makedoniji), uglasti (u Dalmaciji i Hrvatskoj).
Okrugli tip glagoljice zamenjen je uskoro posle vremena Ćirilova ugodnijom i jednostavnijom ćirilicom, a uglasti živi i dalje u javnom i privatnom životu do XV veka, a u crkvi i u nekim opštinama u Dalmaciji i primorju još i danas.
 

 
(Hrvatskoslovenski jezik krajem XIV ili XV v.
– Početak I knjige Mojsijeve)

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *