NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
III. Jeresi
 
1. U drugom periodu, u doba kada je crkva utvrđivala svoje učenje i red, izbijaju jeresi u tako velikoj meri i šire se takvom silinom, da je od njih bilo u opasnosti i samo jedinstvo crkve. Često je to jedinstvo i stradavalo.
Mišljenja o verskim istinama, kao o tome ko je i šta je zapravo Isus Hristos, da li čovek ili Bog ili i jedno i drugo, toliko su tada zanimala duhove da se tim pitanjima nisu bavile samo učene glave, nego i najšire narodne mase. O tome se prepiralo u radionicama i na ulicama, štaviše, u prepirkama su učestovali pagani i Jevreji. Organizovane su verske stranke i javno se vodila neobično ogorčena borba, često i političkim sredstvima. U toj borbi je učestvovala i državna vlast sa svojim mišljenjem.
Jeretike su označavali crkveni oci i pisali su spise protiv njihovog učenja; osuđivali su ih i manji sabori. Poslednju reč u tim dogmatičkim borbama izricali su vaseljenski sabori. Na njima su saslušana i procenjena sva oprečna mišljenja i zatim je utvrđeno kao pravilno ono što se potpuno slaže sa izvorima verske nauke: sa Svetim pismom i Predanjem.
2. Prva velika jeres drugog perioda jeste Arijeva jeres. Arije, učeni sveštenik aleksandrijski, poricao je pravo božanstvo drugom licu Svete Trojice. Kada su ga zbog tog isključili iz aleksandrijske crkve, širio je svoje misli u raspravama i pesmama po Palestini i uopšte na Istoku. Imao je vrlo mnogo pristalica. Budući da je zbog toga razdor u crkvi postao isuviše velik, sazvao je car Konstantin Prvi vaseljenski sabor u Nikeji. Taj Prvi sabor je imao neobičan izgled. Na njemu su učestvovali oci koji su bili prošli kroz poslednje mučeničke godine crkve; bilo je na njemu ispovednika koji su za svoju tvrdu veru bili oslepljeni i osakaćeni. Svi su došli da brane od novog neprijatelja veru sa kojom su stradavali. I oni, najpozvaniji za to, osudili su Arijevo učenje. Glavni borac protiv Arija bio je na tom saboru mladi arhiđakon aleksandrijski Atanasije. Pravilno učenje o Sinu Božjem izrekao je sabor u prvih sedam članova našega Simbola vere i u početku osmog člana. Arije je sa svojim pristalicama otišao u progonstvo. Arijanstva, ponešto izmenjenog, ipak nije još dugo nestalo. I u Sirmijumu je održano nekoliko arijanskih i protivarijanskih sabora. U ogorčenoj borbi državna vlast je često stajala i na strani jeretika. Tada su proganjani pravoslavni episkopi od kojih je najviše stradao Atanasije Aleksandrijski.
3. Drugo jeretičko učenje, koje je samo prirodan nastavak arijanstva, poricalo je božanstvo trećem licu Sv. Trojice. Začetnik mu je bio Makedonije, patrijarh carigradski. Osudio ga je Drugi vaseljenski sabor i pravu veru izložio dopunivši osmi član Simbola vere.
4. Posle toga izbijaju tzv. hristološke jeresi. Njima nije bilo jasno Spasiteljevo bogočoveštvo. Prva je nestorijanstvo koje je zastupao carigradski patrijarh Nestorije (od 428. g.). Počeo je time što je Majku Božju nazvao Hristorodicom i tvrdio da se ona ne može zvati Bogorodicom, jer nije rodila Bogočoveka, nego čoveka Isusa Hrista. No toga čoveka Isusa obdario je Bog svojim darovima mimo svih proroka i svetitelja – nastanio se u njega. Hristos je, po njemu, čovek Bogonosac i biće u kome su dve razne osobe i dve razne prirode (diofiziti). Ovu jeres osudio je Treći vaseljenski sabor.
Crkva nije potpuno nadvladala nestorijanstvo. Nestorijanski episkopi su se povukli od progonstva u Persiju i tamo su osnovali svoju zasebnu crkvu sa patrijarhom na čelu. U danima svoga poleta išle su njihove misije u Indiju, Kinu, Mongoliju i Afriku. Kod njih je od XV veka nasledno i patrijaraško i episkopsko dostojanstvo: prelazi redovno na sinovca koji je često još dete. Crkveni jezik im je sirijski.
5. Druga jeres, koja je nastala iz borbe sa nestorijanstvom, jeste monofizitstvo – „jednoprirodnost“ (448. g.). Počeo ju je propovedati arhimandrit Evtihije u Carigradu, te nosi i njegovo ime. Ta jeres kaže: sa ljudskom osobom Isusa Hrista sjedinio se Bog Sin; no kako je Božanstvo neizmerno veće od čoveka, to se Hristova ljudska priroda utopila u božanskoj; nje je nestalo kao što nestaje „kapi mleka u širokom moru“. Prema tome je u Hristu jedna priroda – božanska. Ovu jeres osudio je Četvrti i ponovo Peti vaseljenski sabor.
Mnogo veću štetu je imala crkva od monofizita. Borba sa njima bila je više politička nego verska. Egipćani – Kopti, Sirijci i Jermeni, iako su bili u Istočnom rimskom carstvu, osećali su grčku vlast nad sobom kao teret i težili su za samostalnošću. Osim toga, aleksandrijski patrijarh nije hteo da ustupa ugledom pred carigradskim. Te, i crkvene i političke opreke izbijale su u ustancima. U takvom raspoloženju su Egipćani prihvatili monofizitstvo kao svoju nacionalnu stvar. Braneći monofizitstvo od Carigrada i vaseljenskih sabora, vodili su oni političku borbu za svoju samostalnost. Najzad su se potpuno odelili od pravoslavne crkve, koju je zastupao Carigrad, i osnovali su svoju nacionalnu – monofizitsku crkvu. U borbi koja je trajala oko dvesta godina otpalo je samih Kopta nekoliko miliona i aleksandrijski pravoslavni patrijarhat je ostao na 300.000 članova. To su bili Grci, došljaci, činovnici. Patrijarhat se držao pomoću državne vlasti. A odelili su se i Sirijci i Jermeni. Kako je zbog cepanja bilo u opasnosti i državno jedinstvo, vladari su vodili „dogmatsku politiku“, izdavali su zakone, ustupke i proglase da monofizite vrate natrag. Nije uspeo nijedan, pa ni Justinijan.
6. Monotelitska jeres, koja uči da u Hristu ima samo jedna božanska volja, izazvala je Šesti vaseljenski sabor, koji ju je osudio i konačno prekinuo pokušaje da se monofiziti vrate u pravoslavnu crkvu.
7. Poslednja jeres, kojom se bavio Sedmi vaseljenski sabor, bila je ikonoborstvo. Ta jeres nije odstupala ni od jedne osnovne verske istine, nego je htela da iskoreni stari i priznati crkveni običaj poštovanja ikona. Borba crkve sa ikonoborcima trajala je preko sto godina. Bila je vrlo teška, jer ju je izazvao i za nju se zalagao car Lav Isavrjanin (726), a nastavio ju je njegov sin Konstantin Kopronim. Povod borbi je bio to što je u narodu zaista bilo i sujevernog poštovanja ikona i relikvija. No to je znala i crkvena uprava i našla bi puta da poštovanje tih svetinja svede na pravilnu meru. Državne vlasti su, međutim, silom bacale ikone iz hramova i uništavale ih. Branioce ikona su mučile, pa i ubijale. Boreći se protiv ikona, hteli su ti vladari da suzbiju veliki uticaj sveštenstva na narod, a sami da dođu do što veće vlasti u crkvenim poslovima. Crkva, dakle, u ovoj borbi nije branila samo jedan svoj stari običaj, nego se borila i za svoju samostalnost prema državnim vlastima. Narod je i na istoku i na zapadu branio crkvene svetinje i dizao je mestimice ustanke protiv vladara. Srednja Italija je u toj borbi otpala konačno od carigradske vlasti. Naposletku je Crkva na Sedmom vaseljenskom saboru 787. godine izvojevala svoju slobodu i ozakonila poštovanje ikona. Uvrćeno je da ikone valja poštovati, a ne služi-ti im. Ta pobeda je značajna i za crkvenu umetnost i umetnost uopšte. U istoriji slikarstva i skulpture najkrupnija su dela, do danas, ona koja prikazuju hrišćanske svetinje. Toga ne bi bilo da u ovoj borbi nije crkva pobedila.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *