NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
VIII. Hrišćanska književnost
 
1) Najstariji spomenik hrišćanske pismenosti jeste Sv. pismo Novoga zaveta. Novi zavet sadrži: četiri jevanđelja (opisi života i rada Spasiteljeva) od sv. Mateja, Marka, Luke i Jovana; Dela apostolska opisano od sv. Luke; pisma ili poslanice apostola hrišćanima uopšte ili nekoj hrišćanskoj opštini ili osobi, u kojima se raspravljaju pitanja koja se tiču naročito njih i – Apokalipsa u kojoj sv. Jovan Bogoslov govori svoje vizije o budućnosti crkve. – Svaki taj deo postao je posebno i nalazio se kod pojedinih opština ili osoba, dok ih nije crkva skupila u jedan zbornik. Taj posao je završen u IV veku. – Novi zavet je pisan grčkim jezikom, no ne književnim nego pučkim, sa mnogo varvarizama. Već u prvom veku se pojavljuju neki spisi, po obliku i sadržini slični apostolskima, no koje nisu apostoli pisali. Takvi se spisi zovu apokrifi (Petrovo jevanđelje i dr.).
2. Prvi crkveni pisci posle apostola jesu neki njihovi učenici koji su uz njih i posle njih širili hrišćanstvo. To su: Ignjatije Bogonosac, episkop antiohijski, Varnava, saradnik ap. Pavla, Kliment, episkop rimski i Polikarp iz Smirne. Njih nazivamo apostolskim muževima. Spisi koji su od njih ostali jesu poslanice. Svi su apostolski muževi izginuli.
3. Po starosti pada u doba apostolskih muževa, ako ne i pre njih, jedan za istoriju neobično važan spis: Učenje dvanaestorice apostola, koji je pronađen tek 1883. godine. Potiče iz prvoga veka, pisan je grčki i zove se kratko „Didahi“. U njemu su uputstva kako da se obavlja liturgija odnosno pričešće i neke tajne, naročito krštenje. Zatim dolaze uputstva za crkveni poredak.
4. Osim sukoba sa državnom silom, imalo je hrišćanstvo da izdrži borbu i sa svojim učenim neprijateljima – filozofima. I u jednoj i u drugoj borbi razvila se jedna posebna grana književnosti: apologetska – branilačka – književnost. Apologeti su oni, za prvo vreme retki hrišćani, koji su bili upućeni u filozofiju, te su bili sposobni da prihvate književnu borbu sa neprijateljima svoje vere i da istupe pred vlastima. Njihovi spisi se zovu apologije. Upućeni su vladaru i senatu od kojih traže pravičnost, ili obrazovanom svetu koji je rđavo obavešten o hrišćanima i hrišćanskoj veri.
a) Među apologetima jedan je od najvažnijih Justin filozof i mučenik. Po rođenju je bio neznabožac iz Sihema u Palestini. Posle opsežnih studija privuče njegovu pažnju život hrišćana i njihov način umiranja. Počeo je da proučava hrišćanske spise, uverio se da je hrišćanstvo božanskog porekla i postao je iskren i borben hrišćanin. Imao je u Rimu svoju školu. Tu ga je jedan protivnik, učitelj filozofije, doveo pred sud te je zbog vere pogubljen.
Glavni spisi Justina filozofa su njegove dve Apologije upućene caru Antoninu Piju i caru filozofu Marku Aureliju. Dok su neki apologeti potcenjivali i velike filozofe, Justin postupa drukčije. On pokušava da načini most između grčke filozofije i hrišćanske vere. Zato pokazuje da su veliki filozofi naslućivali one istine koje su u hrišćanskoj veri jasne svakom detetu. I sudbina tih velikih filozofa je slična hrišćanskoj, jer su npr. i Sokrata proganjali kao bezbožnika koji ne priznaje državne bogove. Inače, pravdajući hrišćanski život koji je bio pod sumnjom, iznosi način njihova bogosluženja i života i tvrdi da država ne može poželeti boljih podanika od hrišćana.
b) Drugi veliki apologet jeste Tertulijan iz Kartage, prezviter u svom rodnom gradu. Njegovi spisi svedoče da je bio dobro upućen u filozofiju i pravne nauke i da je bio okretan advokat. Piše smelo i sa ironijom. Čudi se nedoslednosti sudova, koji muče zločince što neće da priznaju, a hrišćane opet muče zato što su priznali.
Među apologetima ističe se još Aristid, filozof iz Atine, koji je napisao do sada najstariju poznatu apologiju caru Antoninu Piju. Zatim Tatijan i Tertulijanov učenik Kiprijan, episkop kartaginski i potonji mučenik.
5. Za hrišćansku književnost učinila je vrlo mnogo Katihetska škola u Aleksandriji. Taj grad je i pre hrišćanstva bio važno središte kulture. Tu je preveden Stari zavet na grčki. Aleksandrijski su hrišćani takođe prihvatili nauku da bi se uspešnije borili sa svojim protivnicima. Razvili su u Aleksandriji svoju školu za katihumene do stepena visoke filozofske škole. U nju su dolazili i nehrišćani da se obrazuju. U II veku je znamenit učitelj te škole Panten, a zatim Kliment Aleksandrijski. No čovek sa čijim imenom je ta škola u najtešnjoj vezi jeste Origen, najučeniji crkveni pisac do 300. godine. On je hrišćanske verske istine obraćivao i tumačio filozofski i udario je temelj hrišćanskoj nauci. Napisao je tumačenje skoro celog Svetog pisma. Protiv vrlo opasnog hrišćanskog protivnika filozofa Celzusa napisao je apologiju u osamnaest knjiga. Aleksandrijsku školu je morao ostaviti, te je otišao u Kesariju palestinsku gde je osnovao drugu školu. Umro je u polovini III veka od posledica mučenja u Decijevom gonjenju. Iako je to najučeniji crkveni pisac svoga doba, crkva ga nije mogla uvrstiti ni među svoje svetitelje ni među učitelje, jer se neke njegove misli ne slažu sa čistim crkvenim učenjem.
6. Posebna grana najstarije hrišćanske književnosti jesu mučenička akta. U polovini III veka napisao je jedan đakon kartaginske crkve ove reči: „Naši su preci ukazivali takvu veliku čast potpuno običnim ljudima i katihumenima koji su dospeli do mučeništva, da su zabeležili vrlo mnogo, da ne rečem skoro sve, o stradanju tih mučenika“. Te zabeleške o mučeništvima zovu se mučenička akta. Tako se zovu zato što su ispisane iz sudskih zapisnika koji su vođeni pri suđenju hrišćanima, a sudski zapisnici su se zvanično nazivali acta. Očuvalo se vrlo mnogo takvih akata. Neki su verodostojne istorijske zabeleške i tačni prepisi sudskih zapisnika; drugi su opširniji opisi mučeništava, koje su pisali očevici ili savremenici po sećanju i čuvenju, u treću vrstu spadaju tzv. legende, priče iz docnijih vremena. One su većinom pripovedački plod pobožne mašte. Sve te tri vrste su mnogo pisane i prepisivane za najšire hrišćanske krugove. Na njima su se hrišćani hrabrili za sudbinu koja je mogla i njih svakog časa da zadesi.
Od učenih protivnika hrišćanstva najozbiljniji je Celzus. On je dobro proučio Sveto pismo pre nego što je napao hrišćanstvo u svome spisu „Istinita reč“. Nije se upuštao u borbu na osnovu uličnih razgovora o hrišćanima, kao što je činila većina njihovih učenih protivnika. Koliko je taj hrišćanski protivnik bio opasan vidimo po tome, što je Origen morao da ga pobija šezdeset godina posle pojave njegove knjige.
Flavije Filostrat je oko 200. godine opisao u obliku romana život pitagorejca Apolonija iz Tijane da ga pred nehrišćanskim svetom istakne kao uzvišeniju ličnost od Hrista. Znamo da mu je knjiga zaista bila od velikog uticaja.
Najzad je pri kraju III veka napao hrišćanstvo svim oružjem tadašnje obrazovanosti filozof Porfirije. Njegovo delo „Protiv hrišćana“ nanelo je hrišćanstvu mnoge štete.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *