NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE – I OPŠTI DEO

 

PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE
OPŠTI DEO
 
V. Crkvena uprava – sveštenstvo
 
1. Kao što je prva, jerusalimska, opština počela svoj život kao potpuno uređeno društvo sa svojim članovima i starešinama, tako je živela i svaka druga hrišćanska opština. U svakoj su hrišćani bili podeljeni na narod i sveštenstvo ili laike i jerarhiju (kler). Tako je odredio Spasitelj (Lk 10, 16; Dap 20, 28).
Jerarhija je nastala ovako: apostoli nisu mogli stalno i lično obavljati starešinske dužnosti u svakoj opštini koju su osnovali. Njihova je dužnost bila da idu i propovedaju, i da s vremena na vreme obiću svoje opštine, no i to su mogli činiti samo za svoga života. Da bi opštine ipak imale svoje starešine, apostoli su u njima predavali svoja starešinska prava i dužnosti svojim zamenicima, a sa njih su ta prava i te dužnosti prelazile dalje i na potonja pokolenja. Ap. Pavle npr. namešta Timotija za svoga zamenika u Efesu, a Tita na Kritu i daje im uputstva kako da vode crkvu. Ti apostolski zamenici dobili su naziv episkopa – nadzornika, i svakoj opštini je stajao po jedan na čelu. Episkop je utvrđivao veru i čuvao je od kvarenja, bdio je nad moralom i redom među svojim hrišćanima, obavljao je bogosluženja i raspolagao je crkvenim imetkom u sporazumu sa članovima svoje opštine.
Episkop jedne opštine nije imao vlasti nad episkopima druge, ali su bili u većoj časti episkopi onih mesta u kojima su apostoli osnovali crkvu i duže u njoj živeli, a koja su mesta bila i inače politički važna kao Jerusalim, Antiohija, Efes, Aleksandrija, Rim.
2. Za sve te poslove nije bio u svakoj opštini dovoljan samo episkop, osobito ne tamo gde je hrišćanstvo prelazilo iz grada u sela. Zbog toga od početka u pojedinim opštinama rade uz episkopa i prezviteri – starešine. Njih su postavljali apostoli ili episkopi kako ap. Pavle upućuje Tita da čini. Prezviter je delovao po ovlašćenju svoga episkopa uz njega u gradu ili u selu. U mestima gde je uz episkopa bilo po više prezvitera bilo je razlike između episkopskih i prezviterskih dužnosti i dostojanstva. U mestima gde je bio dovoljan jedan episkop, nije upadala u oči razlika između njegovog stepena i prezviterskog.
3. Već u Jerusalimu su apostoli, u sporazumu sa narodom, namestili sebi pomoćnike za ekonomske poslove i staranje o bolesnicima i sirotinji. To su bili đakoni – sluge, koji su uz svoje poslove propovedali i pomagali pri bogosluženju. Takvih poslova oko imanja, sirotinje i bolesnih bilo je u svakoj opštini, u toku vre-mena su se umnožili, i zbog toga su svuda nameštani đakoni. Gde je bilo potrebno i po sedmorica, kao u Jerusalimu.
Ta tri stepena su od početka sačinjavala jerarhiju.
Do VI v. bilo je u crkvi i đakonisa. To su bile časne udovice ili devojke koje su obavljale đakonske dužnosti kod bolesnika, pri krštenju itd. Kada se crkveni, naročito bogoslužbeni život počeo jače da razvija, ustanovljeno je i niže sveštenstvo: ipođakoni, pevači, čitači i vratari. Te su službe nastale oko početka III v.
4. Prve episkope i druge klerike postavljali su apostoli i predavali im vlast i dužnost polaganjem ruku na glavu uz molitvu. Svakako još za apostolskog vremena uobičajen je naročit izborni red. Kandidata je birala cela opština, koja dobro poznaje život pojedinih, da bi postao episkop ili uopšte sveštenik onaj koji je umniji, svetiji i u vrlinama odličniji, te da posle ne bude smutnje i prebacivanja. Kada je biran episkop u nekoj opštini, dolazili su na izbor episkopi iz bližih gradova, koji su ga i rukopoložili. Glasalo se uzvikom „aksios!“ – dostojan je! Zatim je kandidat rukopolagan.
Kakvih osobina treba da je sveštenik propisao je ap. Pavle u poslanicama Timoteju i Titu i na to se pri izboru pazilo. Ljudi sa težim telesnim manama i robovi, bez dozvole gospodara, nisu mogli biti sveštenici. – Ne samo đakoni i prezviteri, nego i episkopi su mogli biti oženjeni ljudi.
5. Članove jerarhije nije redovno izdržavala opština, jer se većinom sastojala od sirotinje. Oni su se izdržavali od onoga šta je ko imao ili šta je zaradio svojim trudom, a po primeru ap. Pavla. No kako je Hristos rekao da je poslenik dostojan svoje hrane, već u najranije doba počeli su se skupljati dobrovoljni prilozi i desetak za izdržavanje crkve i za potrebe sveštenstva. – Od nedostojnih nisu primali priloge ili su ih vraćali.
6. Hrišćanske opštine su bile jedna prema drugoj samostalne što se tiče raspolaganja svojim imanjem, reda pri bogosluženju, reda u hrišćanskom životu i u biranju svoje jerarhije. No ipak su zato bile jedna s drugom u tesnoj vezi i pazile su na to da se svuda održava ista vera i red. Zbog toga su episkopi putovali jedan drugom da se sporazumevaju i držali su manje i veće sastanke i sabore. Mnogi, religioznošću i svetim životom naročito nadahnuti hrišćani (harizmatici), utvrđivali su takođe od opštine do opštine istu veru. Znak duhovnog jedinstva najstarijih crkava je i to što su sveštenici i laici kada idu u drugu opštinu nosili sa sobom pismo svoga episkopa da bi ih u novom mestu priznali za hrišćane.
 

 


Sl. 1. Presek kroz spratove katakombi
 
7. U svima opštinama se pomno pazilo na čistotu moralnog života. U manjim prestupima je episkop opominjao i korio, a veći grešnici su se morali ispovedati pred celom crkvom i duže vremena ispaštati svoj greh. Njih nisu puštali u hram, nego su stajali ili klečali u pritvoru, nije im davano sv. pričešće, nosili su pokajničko odelo itd. Najveća kazna je bila isključenje iz hrišćanske zajednice. Koga je isključila jedna opština, toga ni druge nisu primale u zajednicu.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *