POUKE OGLASITELJNE I TAJNOVODSTVENE

 

POUKE
OGLASITELJNE I TAJNOVODSTVENE

 

 
PREDGOVOR PRVOM IZDANJU[1]
 
Pouke svetog oca našeg Kirila, arhiepiskopa jerusalimskog, koje sada izdajemo na slovenskom jeziku, prevedene su već mnogo puta, kao što potvrđuju rukopisi sačuvani u raznim bibliotekama, ali su prvi put štampane 1772. godine u moskovskoj sinodskoj štampariji.
Još od ranije, kada se sva izdanja prodaše i nestaše, ne samo sveštenoslužitelji kao propovednici Reči Božije, nego i pravoslavni hrišćani Grčko-Ruske Crkve, lišiše se poučnog dejstva ovog velikog učitelja Istočne Crkve.
Sa tih razloga ponovo se izdaje ovo delo na ruskom jeziku, koliko za potrebe i rukovođenje služiteljima Reči u tumačenju dogmata pravoslavne hrišćanske vere, toliko i na duhovnu korist svakog pobožnog čitaoca.
Svima onima, pak, koji nemaju dovoljno znanja u oblasti crkvene istorije, smatramo nužnim da u najkraćim crtama iznesemo ovde uvodnu pouku o oglašenima i novoprosvećenima, kojima su ove pouke bile upućene.
U drevnoj hrišćanskoj Crkvi postojale su dve vrste ljudi: prosvećeni sv. Krštenjem i oni koji su želeli da prime Krštenje; prvi se nazivahu vernima, a ovi drugi oglašenima. Naziv oglašeni potiče od reči oglašenie, na grčkom κατήχησης (katihizis), odnosno, osnovno poučavanje u dogmatima vere onome koji želi da postane hrišćanin. Zbog toga su oni kojima je predavana ova pouka, nazivani oglašenima. Razlika između oglašenih i vernih bila je u tome što su verni imali pravo da prisustvuju celom toku bogosluženja i da učestvuju u svim molitvama koje se za to vreme čitaju ili poju, ali i da se pričešćuju svetim tajnama tela i krvi Hristovih, da slušaju Simvol vere, molitvu Gospodnju: Oče naš, i pouku o najuzvišenijim tajnama hrišćanske vere, dok oglašenima ovo nije bilo dozvoljeno. No, i među oglašenima je postojala izvesna razlika.
Nekima od njih, nakon dovoljne pouke i ispita njihove odlučnosti da prime veru hrišćansku, beše govoreno o štetnosti paganskog sujeverja, ali i o osnovnim dogmatima vere: o jedinstvu Božijem, o sudu i vaskrsenju mrtvih zajedno sa tumačenjem Starog i Novog zaveta… Međutim, tajna Svete Trojice i Simvol, njima kao mladima u veri nije kazivana. Nekada im je dozvoljavano prisustvo na sabranjima vernih, ali u savršavanju tajne Evharistije nisu učestvovali. Kada je sveštenoslužitelj svojim trikratnim pozivom: oglašeni izađite, nagovestio početak Evharistije, oni su morali izaći iz hrama i za njima su zatvarana crkvena vrata uz gromoglasni sveštenikov poziv: vrata, vrata pažljivo pazite: na taj način oni nisu ni ušima, ni očima, učestvovali sa vernima u predstojećim molitvama. Jer Svetinja je za Svete, odnosno, za verne je savršavana. Sveti Zlatousti u tom smislu kaže da mi Tajnu vršimo pri zatvorenim vratima, pošto zabranjujemo ulaz neprosvećenima.[2]
Neki opet od oglašenih, budući unekoliko već prosvećeni poukom u poznanju osnovnih istina hrišćanske vere i evanđelskih istina, pripremali su se, pred Pashu, za primanje tajne Krštenja. Ovoj vrsti oglašenih sv. Kirilo je uputio i kazivao svoje pouke koje se nazivaju oglasiteljne i ima ih 18 na broju. U to vreme oni su se već nazivali prosvećujući se i krštavajući se tj. oni koji su spremni za primanje Krštenja. Njima je predavano puno i opširno izlaganje Simvola vere i ukratko im je tumačeno o tajnama: verni su za to vreme uznosili usrdne molitve za njih, počev od srede četvrte sedmice Velikog posta do Velike Subote u koji dan su oglašeni pristupali tajni Krštenja. Tajnovodstvene pouke govorene su posle Pashe novoprosvećenima tj. onima koji primiše tajnu Krštenja na Veliku Subotu.
Pouke, govorene onima koji se pripremaju za Krštenje i onima koji primiše Krštenje, u Jerusalimu izazivahu veliku pažnju i nestrpljenje; plamenost iščekivanja bila je veća nego u nekim drugim crkvama. Sveti Kirilo Jerusalimski prvi se istakao u ovakvoj propovedi i aktivnosti, ne samo u Jerusalimu, nego je svojim radom dao primer i ostalima kako da predaju hrišćanske dogmate; njegov rad je bio u svemu dostojan podražavanja.
Pouke ovog znamenitog Učitelja toliko behu uvažene na Istoku da su ih sveti oci koristili ne samo kao rukovodstvo u propovedanju Reči Božije, nego su one prevedene i na arapski jezik. Ljubitelji starina sa istim žarom, vrlo brzo, prevedoše ih i na latinski, poljski i francuski jezik.
Mada je slovenski prevod ove knjige učinjen vrlo rano (po svedočanstvu nekih pisaca poljski prevod je učinjen upravo sa slovenskog), ipak on nije svima bio dostupan i poznat sve do štampanog izdanja 1772. godine, a delo je truda preosveštenog Amvrosija, arhiepiskopa moskovskog, koji je mnogo tačniji od drevnog prevoda. Neki su opet, kao regularno delo sv. Kirila Jerusalimskog smatrali knjigu pod nazivom Kirila Jerusalimskog o drugom dolasku Hristovom. U izvorniku knjiga sadrži petnaest oglasiteljnih pouka ovog svetog oca; međutim, tokom vremena ovoj knjizi je prilepljeno mnoštvo drugih i sv. Kirilu stranih tumačenja, što svaki pažljivi čitalac može lako da ustanovi, jer su mnogi dodaci nastali u kasnijim vekovima; o tome svedoče i crkveni učitelji: sv. Zlatousti, Epifanije, Damaskin, Teofilakt, pa čak i ruski patrijarsi koji u vreme sv. Kirila, koji je propovedao evanđelje oko 340. godine posle Hristovog Roždestva, nisu ni bili živi.
Štampajući ovaj prevod na ruskom jeziku trudili smo se i nastojali da smireno i pobožno izmolimo od pobožnih čitalaca razumevanje za sve nedostatke, uzdajući se da će ovaj skromni trud doneti obilni plod svima koji traže duhovno nazidavanje i usavršavanje; molimo se da blagodat Božija, koja je oplodotvorila pobožno govorljiva usta sv. Kirila, osposobi srca čitalaca ove knjige, kako bi u njima izrasla čista semena evanđeoskog učenja i da budu sposobni da prime sto puta plodotvornija klasja one pšenice koja će se udostojiti da bude sabrana u večnu žitnicu Gospoda žetve, Spasitelja našeg Isusa Hrista.[3]
 


 
NAPOMENE:

  1. Ovo je predgovor ruskom izdalju (prim. prev. na srpski).
  2. Beseda 23 na ev. po Mateju.
  3. Lk 3:17; Mt 9:38

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *