NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Pravoslavna crkva i rimokatolicizam » PATRIJARŠIJSKA I SINODALNA POSLANICA EPISKOPIMA, KLIRU I PASTVI NAJSVETIJEG, APOSTOLSKOG I PATRIJARŠIJSKOG KONSTANTINOPOLJSKOG PRESTOLA (IZ 1895. GODINE)

PATRIJARŠIJSKA I SINODALNA POSLANICA EPISKOPIMA, KLIRU I PASTVI NAJSVETIJEG, APOSTOLSKOG I PATRIJARŠIJSKOG KONSTANTINOPOLJSKOG PRESTOLA (IZ 1895. GODINE)

<p claPATRIJARŠIJSKA I SINODALNA POSLANICA
EPISKOPIMA, KLIRU I PASTVI
NAJSVETIJEG, APOSTOLSKOG
I PATRIJARŠIJSKOG KONSTANTINOPOLJSKOG PRESTOLA

(iz 1895. godine)
 

 
SVETI NEKTARIJE EGINSKI KAO ISTORIČAR CRKVE – EPISKOP ATANASIJE JEVTIĆ

(umesto predgovora)
 
„Ništa nije draže od istine“
Sv. Fotije Veliki, patrijarh Carigradski
(Poslanica II papi Nikoli, PG 102, 596 s).

 
Naučivši od Svete, Saborno katoličanske i Apostolske Crkve Pravoslavne da je dostojno i pravedno sećati se nastavnika i učitelja i otaca svojih, koji nam propovedaše i pravilno upravljaše reč Božju, mi pravoslavni svagda „gledamo na svršetak življenja“ njihovog i „podražavamo veru njihovu“ pravoslavnu (Jevr. 13, 7). Na taj način, i jedino tako, mi živimo i postojimo kao pravoslavni u ovom svetu i istoriji kroz vekove. Jer od Svetih Apostola i Svetih Otaca mi smo naučili da verujemo i živimo i spasavamo se u Crkvi Hristovoj samo zajedno sa „svima Svetima“ (Ef. 3, 18), sa Svetima među kojima je Gospod Isus Hristos kao Bogočovek „prvorođeni među mnogom braćom“ (Rm. 8, 29).
Jedan od najnovijih Svetitelja, koji je kao „nastavnik i otac naš“ u ovoj našoj epohi pravo govorio i pravilno upravljao rečju Istine Božje, to jest istinom Pravoslavne vere, i istu potvrdio svojim svetim i blagodatnim životom i svojim prepodobnim i bogougodnim svršetkom, jeste i sveti čudotvorac Eginski Sveti Nektarije, episkop Pentapoljski, koji se upokojio u Gospodu 9. novembra 1920. godine, a saborno je uvršćen u crkveni kalendar Svetih 1961. godine.
Za sve pravoslavne hrišćane danas, ne samo za one na Svetiteljevom ostrvu Egini i u otadžbini mu Grčkoj, već i svuda širom sveta gde god žive pravoslavni koji gledaju na sveto i čudotvorno življenje Svetih Otaca svojih i podražavaju veru njihovu, dovoljno je samo i spomenuti ime Svetog Nektarija Pentapoljskog i Eginskog, pa da se odmah razbudi u vernim dušama pravoslavnim onaj „dobri zalog“ Duha Svetog, koji Svetitelji položiše i založiše u nas svojim životom i radom među nama i svojim česnim i bogougodnim „svršetkom“ u Gospodu. Sveti od Hrista Boga i Svetitelja Njegovih povereni nam „zalog vere“ Pravoslavne jeste ovaj: reč Božja, Evanđelje Hristovo, pečat i blagodat Duha Svetoga, vera i propoved Apostola, dogmati i bogoslovlje Otaca, orosi i simvoli Sabora, mučeništvo Mučenika, ispovedništvo Ispovednika, podvizi Podvižnika, svetost i čudotvorstvo Svetitelja, življenje i bogosluženje Pravoslavnih kroz sve vekove na zemlji i na nebu. Taj sveukupni „dobri zalog“ Duha Svetog (1 Tim. 6, 20; 2 Tim. 1, 12-14), u svoj njegovoj pravoslavno-katoličanskoj, sabornoj punoći, imao je bogato i prebogato ovaj novi sveti otac Crkve Pravoslavne Sveti Nektarije Čudotvorac, i njime kao nekim božanskim nektarom, kako se kaže u njegovom troparu, obogatio je i stalno bogati sve nas pravoslavne i sav svet. Jer, po rečima jednog drugog Svetitelja naših dana, ovoga puta iz naših krajeva,[1] „dok Zapad bogati svet knjigama, Pravoslavlje ga bogati Svetiteljima“.
No Sveti Nektarije Eginski nas nije obogatio samo svojim svetim i čudotvornim životom i ličnošću, nego i mnogim divnim istorijskim, bogoslovskim i duhovnim knjigama i pesmama, koje se u naše dane stalno izdaju u susednoj Grčkoj (u Solunu i Atini), a i prevode se u Evropi i Americi. O jednoj takvoj njegovoj knjizi, koju ovih dana izdaje u Grčkoj episkop sa Svetiteljeve Egine i Idre g. Jerotej, mi bismo hteli da ovde detaljnije progovorimo i predstavimo je našoj bogoslovskoj i crkvenoj javnosti, čime bismo hteli da se unekoliko odužimo ovom novom svetom ocu i bogoslovu Pravoslavne Crkve. Radi se o Svetiteljevom studioznom radu iz istorije Crkve, u dva toma, koji se zove „Istorijska studija o uzrocima rascepa (šizme)“ .[2]
Proučavajući ovo istorijsko i bogoslovsko delo Svetog Nektarija o uzrocima velikog raskola Crkve, ili tačnije po njemu, o uzrocima otcepljenja Zapadne Crkve od Apostolske Pravoslavne Crkve na Istoku, našli smo se često puta pred njim zaista zadivljeni. Naviknuti često da u knjigama takve vrste, napisanim za poslednja dva-tri veka, nailazimo često na nedovoljnu istorijsku i bogoslovsku obaveštenost, a i polemičku pristrasnost, zadivili smo se kad smo kod Svetog Nektarija susreli sasvim drugačiju studiju, studiju izuzetne važnosti po njenom osećanju za istoriju i istorijsku pravdu i po njenim besprekornim zaključcima i rezultatima. Zaista, ova nam je knjiga presudno pomogla u upoznavanju one druge strane ovog velikog Svetitelja, našeg savremenika, koja je inače malo poznata, a to je njegova bogoslovska širina i naučnička studioznost njegovog duha, njegova istinska nauka, nauka po Bogu a ne samo po čoveku, koja mu je i pružila onu mudru pronicljivost i prozorljivost u nepristrasnom i epistimskom izučavanju i procenjivanju istorijske istine o Crkvi Bogočoveka Hrista na zemlji kroz vekove.
Za iole nepristrasnog čitaoca postaje pri čitanju očigledno da je ovu knjigu napisao jedan zaista sveti čovek, sa svetiteljskom svešću i odgovornošću pred Bogom, ljudima i istorijom. Pisana je ova studija sa retkim poznavanjem crkvene istorije i njenih problema, sa korišćenjem pre svega autentičnih istorijskih izvora, a i mnogih istorijskih studija (i to na više evropskih jezika), ali bez povođenja za greškama jednih ili drugih od njih. Zbog toga i rezultati u njoj, izvedeni iz nepristrasnog proučavanja istorije Crkve prvih petnaest vekova, stavljaju ovu knjigu među najbolje do danas napisane studije ovakve vrste, i, šta više, iznad mnogih i od najboljih, jer se u njoj pojavljuje oblagodaćena hrišćanska savest Svetitelja Nektarija, čista od pristrasne predubeđenosti koja je često prisutna i kod velikih istoričara.
Ovo delo napisao je Sveti Nektarije godine 1895, no ono je takvo da ni danas nije ništa izgubilo od svoje aktuelnosti i interesantnosti. Povod pak za pisanje bio mu je sledeći. U prošlom su veku pape iz Rima upućivale više puta svoje pozive Pravoslavnoj Crkvi: da se prisajedini Rimu i potčini „monokratoriji“ Rimskog pontifeksa. Tako, papa Pije IX (1846-78), onaj isti papa što je kasnije (1870.g) držao I Vatikanski koncil na kome je proglasio dogmat o papskoj „nepogrešivosti“, dve godine po svome uzlasku na papski presto (tj. 1848..) poslao je jednu svoju encikliku „Istočnima“, kojom je prizivao Pravoslavne na potčinjenje Rimu i sebi. Na papsku encikliku dat je tada onaj blistavi odgovor Pravoslavnih, poznat kao „Poslanica Pravoslavnih patrijarha Istoka“ (iste te 1848. godine).[3] Ovaj nadahnuti odgovor Pravoslavnih patrijaraha, pun evanđelskog duha i neosporne istorijske istine, imao je veliki odjek širom pravoslavnog naroda svih pomesnih Pravoslavnih Crkava,[4] i sigurno da je uticao i na Svetog Nektarija i njegovo pisanje ove studije. Zatim, devedesetih godina, upravo 1895, došao je iz Rima sledeći „poziv na potčinjenje“, upućen Pravoslavnima od strane pape Lava XIII (1878-1903), na koji je takođe dat odgovarajući odgovor od strane Sv. Sinoda Carigradske Crkve te iste godine.[5] Upravo ovim povodom napisana je i studija Svetog Nektarija i ona predstavlja njegov odgovor na gornji papski poziv.
Oba spomenuta odgovora Pravoslavnih episkopa, kao i ovaj opširni istorijski odgovor Svetog Nektarija, takođe episkopa Pravoslavne Crkve, ni u kom slučaju nisu motivisani niti ispunjeni nekim „duhom mržnje“, „netrpeljivosti“ ili „polemike“, kako danas vole često da kažu izvesni „bestrasni“ i „velikodušni“ ekumenisti (poput, na primer, pokojnog patrijarha Atinagore i pristalica takve vrste „ekumenizma“), klevetajući ustvari na taj način mnoge svete pobornike Pravoslavlja za poslednjih deset vekova.[6] Naprotiv, Poslanice Pravoslavnih patrijaraha i episkopa i ovo istorijsko-bogoslovsko delo Svetog Nektarija napisani su u duhu evanđelskog smirenoumlja i krotosti ali i istinoljubivosti, u duhu apostolsko-predanjske vere doživljavane uvek u svezi mira i ljubavi, ljubavi Istine i istine Ljubavi, božanske i bogočovečanske. Tako su govorili i pisali Sveti Oci, i tako treba da govore i pišu odgovorni za pravu veru i spasenje svoga naroda pravoslavni Episkopi. Takav je bio Sveti otac Nektarije, episkop Pentapoljski, čovek i jerarh svet i oblagodaćen, od Boga potvrđen i zapečaćen svetošću života, pravoslavnošću vere i bogolikošću ljubavi i čovekoljublja, te je zato tako i pisao.[7] Zato čitavo njegovo delo prožima ne „mržnja“ niti „polemika“, nego čista i prosvećena crkvena savest njegova, svetiteljska savest, koja sve meri Evanđeljem Spasitelja Hrista, koji je Glava i Gospod Crkve, a i neumitnom istinom istorije kakva je kroz vekove postojala i živela i ispoljavala se u Crkvi Božjoj, sve do velikog rascepa i otcepljenja Rima od Pravoslavlja.
 
Episkop zahumski
hercegovački Atanasije (Jevtić)
(Iz knjige „Bog otaca naših“, Hilandar, 2000.)

 
* * *
 
PATRIJARŠIJSKA I SINODALNA POSLANICA
 
Visokopreosvećenoj i preosvećenoj braći mitropolitima i episkopima, sveštenstvu i svem blagočastivom i pobožnom pravoslavnom narodu najsvetijeg apostolskog i patrijaršijskog prestola carigradskog
 
Sećajte se svojih starešina,
koji vam propovedahu reč Božiju;
gledajući na svršetak njihova života,
ugledajte se na veru njihovu.
Isus Hristos je isti juče i danas i u vekove
(Jev. 13,7-8).

 
1. Velikim bolom obuzeta je i duboko ožalošćena svaka pobožna i pravoslavna duša koja se iskreno zalaže za slavu Božju, gledajući kako neprijatelj dobra i čovekoubica još od početka, podstaknut zavišću prema ljudskom spasenju, ne prestaje nikako da seje po njivi Gospodnjoj razni korov i kukolj koji smeta uspevanju pšenice. Otuda je to da se odvajkada pojavljuje jeretički kukolj u Crkvi Božjoj, koji je mnogo puta smetao i još smeta da se spase rod ljudski u Hristu, i koji se kao seme lukavstva i kao truli deo pravedno seče i odvaja od zdravog tela pravoslavne Saborne Hristove Crkve. Tako je u poslednja vremena taj lukavi demon otcepio od Pravoslavne Hristove Crkve sve narode na Zapadu, useliv u rimske episkope misli prekomerno lažne uobrazilje, iz koje se izrodiše razna novačenja, besmislena i suprotna Evanđelju. I ne samo to, nego se rimske pape s vremena na vreme svim silama muče i trude da potčine sebi i svojim zabludama Pravoslavlje na Istoku, koje je nepovređeno, čisto i predanjskk očuvalo vsru tražeći sjedinjenje Saborne Hristove Crkve, na način njima svojstven, prost, neosnovan.
2. I tako, sadašnji blaženjejši papa rimski Lav XIII, povodom svoga episkopskog jubileja, obnarodovao je, meseca jula prošle spasiteljske godine, okružnu poslanicu, upućenu vladaocima i narodima cele Vaseljene, kojom poziva ujedno i čašu Pravoslavnu Sabornu i Apostolsku Hristovu Crkvu da se sjedini s papskim Prestolom; a to sjedinjenje, misli, može biti samo ako se prizna njegovo arhijerejsko prvenstvo i najviša duhovna i svetovna vlast u celoj Crkvi, i ako se on prizna za jedinog namesnika Hristovog na zemlji i delioca svake blagodati.
3. Svako hrišćansko srce dužno je da želi sjedinjenje crkava; a naročito vatreno to sjedinjenje želi Vaseljensko Pravoslavlje koje je zadahnuto istinitim duhom pobožnosti imajući u vidu božanstveni cilj radi kojeg je ustanovljena Crkva od Bogočoveka i Spasitelja našeg Hrista; ono želi to sjedinjenje u jednom pravilu vere, i na osnovu apostolskog i predanjskog učenja, gde je doista, kamen krajeugaoni sam Isus Hristos (Efes, 2,20). I za to se svakodnevno u svojim javnim molitvama moli Gospodu da ujedno skupi rasturene i povrati zabludele na pravi put istine, koji jedini vodi k životu svih tj. jedinorodnom Sinu i Logosu Božijem, Gospodu našem Isusu Hristu. Saglasno ovakvoj svetoj težnji i ovim putem, naša Pravoslavna Hristova Crkva uvek je gotova da primi svaki predlog o sjedinjenju, ako samo rimski episkop odbaci jedanput za svagda mnoga i razna protivevanđelska novačenja, koja je samovoljno uveo u svoju crkvu, a koja su i izazvala žalosno otcepljenje Zapadne od Istočne crkve, i ako se povrati na polje svetih sedam Vaseljenskih Sabora, koji su sakupljeni bili u Duhu Svetom iz zastupnika svih svetih Božijih Crkava, radi rasvetljenja prave vere i učenja, protiv zabludelih jeretika sabora koji imaju opštu potvrdu i trajnost u Crkvi Hristovoj. Pravoslavlje je vazda, i spisima i okružnim poslanicama, jasno i otvoreno dokazivalo papskoj crkvi da sve dotle dok ova ostaje pri svojim novačenjima, a Pravoslavna Crkva pri Božanskim i apostolskim predanjima i ustanovama prvih devet vekova hrišćanstva, za koje vreme zapadne crkve behu u zajednici i jednom učenju s istočnim crkvama, svaka reč o sjedinjenju ostaje uzaludna i prazna. Usled toga smo i ćutali do sada i ne smatramo za vredno uzeti u obzir papsku okružnicu o kojoj je reč, misleći da je nekorisno govoriti ušima koje ne čuju. Ali pošto je papska Crkva od nekoga vremena napustila put uveravanja i pregovaranja, i na opšte čuđenje, nepojmljivo otpočela sablažnjavati svest prostodušnijih pravoslavnih hrišćana svojim varljivim poslanicima, kao i slanjem na Istok, u odelu i s kapom na glavi, kao što je propisano i za pravoslavne svešteniike, onih koji se javljaju u obliku Hristovih apostola (2. Kor. 11,13), a upotrebljava i mnoga druga i različna sredstva radi postignuća svoga prozelitskog cilja, to po svetoj dužnosti otpuštamo ovu patrijaršijsku i sinodalnu okružnicu, radi očuvanja Pravoslavne Vere u blagočašću, znajući da je „čuvanje istinitih kanona (pravila) ozbiljna dužnost svakoga, a mnogo više onih koji su se udostojili da upravljaju i da se brinu o drugima.“ (Fotije, 3. pismo, t. 10).
4. Postoji, kao što je rečeno, sveta i srdačna žudnja Svete Saborne i Apostolske Hristove Crkve za sjedinjenjem otcepljenih Crkava s njom u jednom kanonu (pravilu) vere; a bez ovoga onemogućeno je svako jedinstvo u veri i postignuće želje o sjedinjenju Crkava; i kada tako stoje stvari, onda se doista čudimo da Blaženjejši Papa Lav XIII, iako i sam priznaje istinitost ovoga, pada u očevidnu protivurečnost, izjavljujući s jedne strane, da istinitost jedinstva leži u istinitom i jednom verovanju, a s druge opet da svaka crkva i posle sjedinjenja može čuvati i držati svoje dogme i kanonske odredbe, makar ove bile i različne od papske crkve, kao što se vidi iz novije enciklike Blaženjejšeg od 30. novembra 1894. godine.
A protivrečnost je očevidna kad u jednoj i istoj Crkvi jedan veruje da Sveti Duh ishodi od Oca, a drugi da ishodi od Oca i Sina; kad jedan kropi ili obliva (rantismos), a drugi pogružuje triput u vodu (baptisma); kad jedan upotrebljava kvasni hleb u Svetoj tajni Božanske evharistije (enzomos), a drugi nekvasni (azimos); kad jedan pričešćuje narod iz Sv. Čaše, a drugi to čini samo Sv. Hlebom, i tome slično. Šta dakle ima da pokaže ova protivrečnost: poštovanje evanđelskih istina svete Hristove Crkve i savršeno priznanje istih, ili nešto drugo – mi to nećemo da kažemo.
5. No, ako bi ikada došlo do ostvarenja ove pobožne želje, do sjedinjenja Crkava, pre svega biće nužno da se odredi jedno opšte načelo i osnov; a tako pouzdano i opšte načelo i osnov ne može da bude ništa drugo nego učenje evanđelsko i sedam svetih Vaseljenskih Sabora. Držeći se dakle ovog učenja, koje do otcepljenja beše opšte za Crkve, Istočnu i Zapadnu, dužni smo sa iskrenom voljom i željom ispitati i uvideti ovu istinu: kako je verovala tada celokupna na Istoku i Zapadu jedna, sveta Saborna i Pravoslavna Apostolska Hristova Crkva, i to držati nepovređeno i neizmenjeno. Sve pak, što je u docnija vremena dodato ili odbačeno, obaveza je i sveta dužnost svakoga, ako iskreno traži slavu Božju a ne svoju slavu, da u duhu pobožnosti i blagočešća to ispravi, imajući na umu da ako ostane pri svojim zabludama i izvrtanju istine, uzima na sebe tešku odgovornost pred neumitnim sudom Hristovim. Kad o ovome govorimo, nikako ne mislimo na razlike koje se odnose na tipične sveštene odredbe i pesme, ili sveštene odežde i tome slično, koje su nebitne, kao i u staro doba, i koje najmanje vređaju suštinu i jedinstvo u veri nego na one bitne razlike koje se odnose na bogomdane dogmate vere i na Bogom ustanovljenu kanonsku upravu Crkava. Sveti Fotije veli: „Ono, što su jedni ustanovili i uzakonili, drugi da čuvaju i tim čuvarima ne činiti nepravdu, a ni bezakonje nad onima koji ne primaju šta protivno onome što je ustanovljeno; i pravo bi bilo, kad bi svaki mislio i držao se onako kako je određeno“. (Fotije, 3. pismo, t.6).
6. I sad, u ovom svetom cilju sjedinjenja, Istočna Pravoslavna i Saborna Hristova Crkva gotova je da prima i prizna svom dušom ako bi se desilo da je što iskvarila, ili da ne drži i ne čuva sve što su pre desetoga veka saglasno priznavale Istočna i Zapadna Crkva: i ako iz učenja Božanskih otaca i Bogom sabranih Vaseljenskih Sabora dokažu Zapadnjaci, da se čitao kadgod pre devetoga veka Simvol Vere s dodatkom (Filioque, nap. prir.) u tada pravoslavnoj Zapadnoj Rimskoj Crkvi, ili da je uotrebljavala ona nekvasni hleb, ili priznavala učenje o vatri čistilišta, oblivanje mesto pogruženja, neporočno začeće Prisnodjeve, svetovnu vlast ili nepogrešivost i apsolutno gospodarstvo episkopa rismkog onda nećemo imati ništa da prigovorimo; međutim jasno se pokazuje i vidi, kao što to priznaju i sami Latini, oni koji ljube istinu, da Istočna i Pravoslanvna Saborna Hristova Crkva drži i čuva stare predane joj dogme koje su uopšte tada bile priznate na Istoku i na Zapadu, a da je Zapadna preinačila ove raznim novačenjima, i onda je jasno čak i za malu decu, da prirodniji put za sjedinjenje jeste povratak Zapadne Crkve ka starom dogmatskom i upravnom stanju, zato što se vera ne menja vremenom ili prilikama, nego ostaje svakad i svuda ista, jer je jedno telo, jedan Duh kaže kao što ste i pozvani u jednu nadu zvanja svojega; jedan Gospod, jedna vera, jedno krštenje; jedan BOG i Otac sviju, koji je nad svima, kroza sve, i u svima nama (Ef. 4,46).
7. Jedna, dakle, Sveta Saborna i Apostolska Crkva sedam Vaseljenskih Sabora, saglasno evanđelskim rečima, verovala je i dogmatizovala da Sveti Duh ishodi od Oca: ali na Zapadu, većod IH veka, počeše vređati i izvrtati sveti Simvol Vere sastavljen i utvrđen Vaseljenskim Saborima, i samovoljno pronositi misao da Sveti Duh ishodi i od Sina. Papi Lavu XIII sigurno he biti poznato da je njegov pravoslavni prethodnik i imenjak, Lav III, 809. godine saborno odbacio i žigosao ovaj protivevanđelski i neumesni dodatak „i od Sina“ (filiioque) i napisao nepovređeno i bez ikakvog dodatka sveti simvol I i II Vaseljenskog Sabora na dve spojene tablice, grčki i latinski, s primedbom: „ovo je stavio Lav iz ljubavi radi čuvanja Pravoslavne Vere“ (Naes Leo posui amore et cautela fidei orthodoxae). (U „Životopisu papa“ , od Anastasija Prezvitera i bibliotekara rimskog, vidi „Vitam Leonis III“ Život Lava III). A sveti Fotije, pominjući rad pravoslavnog pape rimskog Lava III protiv jeretika, u poznatom svom pismu upućenom mitropolitu Akvilijskom u Italiji, izražava se ovako: Jer, i Lav rimski arhijerej, onaj stari i opet posle njega novi Lav, jedno su isto mislili o Sabornoj i Apostolskoj Crkvi, o svetim arhijerejima pre njih, i o apostolskim ustanovama. Kao što se vidi: prvi je mnogo doprineo da se sastane četvrti Sveti Vaseljenski sabor, poslavši svoje sa strane zastupnike od sveštenih ljudi i svoje sopstveno pismo u kome i Nestorija i Evtihija ukorava i osućuje, i u kome se vidi da Sveti Duh ishodi od Oca, kao što je to dogmatima ranijih Sabora utvrđeno, a ne i od Sina. Tako isto postupa i docniji Lav, verom pa i zvanjem isti. Ovaj vatreni revnitelj pobožnosti nije dopuštao ni na koji način, da se varvarskim jezikom vređa naše blagočastivo učenje; jelinskim glasom dade se, kao što beše upočetku rečeno, onima na zapadu slaviti i preuznositi Svetu Trojicu. I ne samo rečju i zapovešću da je to tražio, nego je i na tablicama nekim u obliku stubova napisao i na vratima crkvenim utvrdio i stavio tako na uvid svakome, kako bi svima bilo lakše izučavati blagočešće i ukloniti metod skrivenih i praznoslovnih, koji oskrvnjava blagočešće naših hrišćana“ (deuteron aitiion eisagen para ton patera, toe Psion ton omotios tu genitenti Psif ex ton Patros exporeno meno Penumatos). Ova dvojica sveštenih ljudi koji su svetleli svojom pobožnošću i sve nepovređeno sačuvali, nisu bili jedini na Zapadu. Isto tako, jedva u H veku, ili u početku jedanaestog, u Rimu je i zvanično u sveti Simvol Vere uveden onaj protivjevanđelski i nedozvoljeni dodatak; a pošto rimska crkva ostaje pri svojim novačenjima i ne vraća se dogamama Vaseljenskih Sabora, ona uzima potpunu odgovornost pred jednom, svetom Sabornom i Apostolskom Hristovom Crkvom, koja se tvrdo drži starih odredaba i u svemu čuva predani joj zavet vere, pokoravajući se tako i apostolskoj zapovesti: Dobro zaveštanje sačuvaj Duhom Svetim koji obitava u nama; kloni se poganih i praznih razgovora i sporova lažno nazvanoga znanja, kojemu se neki privoleše i otparoše od vere (2. Tim. 1,1415; 1. Tim,. 6, 20).
8. Jedna, sveta, Saborna i Apostolska Crkva sedam Vaseljenskih Sabora, krštava trikratnim pogruženjem u vodu, a papa Pelagije opoziva zapovest Gospodnju o trikratnom pogruženju; još i u XIII veku držalo se na Zapadu krštenje kroz trikratno pogruženje, a jasni su svedoci tome i same Pogružaonice (baptisterijumi) koje se još nalaze očuvane u starijim hramovima u Italiji; ali u docnija vremena uvedeno je i primljeno kropljenje i oblivanje u papskoj Crkvi, koja još ostaje u ovom novačenju, šireći tako sve više jaz koji je iskopala, dok pravoslavni, ostajući verni apostolskom predanju i odredbama Crkve sedam Vaseljenskih Sabora, „stalno se bore za opštu tekovinu i otačasko blago zdrave vere“.
9. Jedna Sveta, Saborna i Apostolska Crkva sedam Vaseljenskih Sabora, po primeru Spasitelja našeg, vršila je Božansku Evharistiju više od hiljadu godina na Istoku i na Zapadu kvasnim hlebom, kao što to svedoče i sami papski bogoslovi koji ljube istinu; ali papska Crkva, još od jedanaestog veka, učinila je jednu novinu time što je u tajnu Božanske Evharistije (pričešće) uvela i upotrebljava nekvasni hleb.
10. Jedna, Sveta, Saborna i Apostolska Crkva sedam Vaseljenskih Sabora, primila je da se sveti darovi osveštavaju posle molitve za prizivanje Svetoga Duha, blagoslovom sveštenika, kao što to tvrde i stari tipici Rima i Francuske; no docnije je Rimska Crkva i u tome pokazala svoje novačenje, te je primila samovoljno to da osveštanje svetih darova biva s vozglasom Gospodnjih reči: „Uzmite, jedite, ovo je telo moje; pijte iz nje svi, ovo je krv Moja Novoga Zaveta koja se proliva za mnoge radi otpuštenja grehova.“ (Mt. 26, 27).
11. Jedna, Sveta, Saborna i Apostolska Crkva sedam Vaseljenskih Sabora, držeći se zapovesti Gospodnje, „pijte iz nje svi“ (Mt. 26,28), davala je pričešće svima iz Svete čaše, ali papska Crkva od IX veka na ovamo i ovde je uvela jednu novinu, kojom se svetovnjaci lišavaju pričešća iz Svete Čaše, što je protivno zapovesti Gospodnjoj i opštoj praktici stare Crkve, čemu su se protivili i zabranjivali to mnogi od starih pravoslavnih rimskih episkopa.
12. Jedna, Sveta, Saborna i Apostolska Crkva sedam Vaseljenskih Sabora, držeći se Bogonadahnutog učenja Sv. Pisma i prvobitnog apostolskog predanja, moli se i priziva milost Božju radi oproštenja grehova i uspkojenja u Gospodu upokojene braće (Mat. 26, 331; Jevr. 11, 39; 4.8. 2. Makav. 12, 48), ali papska Crkva od XII veka na ovamo izmisli i sakupi u licu pape, kao jedinoga ovlašćenog da umnožava novačenja, učenje o vatri čistilišta; o višku vrlina svetih i deljenju ovih (za novac) onima koji se mole i ovome slično, priznajući ujedno i nagradu pravednicima pre opšteg vaskrsenja i suda.
13. Jedna, Sveta, Saborna i Apostolska Crkva sedam Vaseljenskih Sabora ispoveda jedno čisto i neskverno od Duha Svetoga i Marije Djeve natprirodno ovaploćenje Jedinorodnog Sina i Logosa Božjeg; ali Zapadna Crkva i ovde je opet uvela jednu novinu pre jedva 40 godina, ispovedajući neobičnu dogmu o neskvernom začeću Bogorodice i Prisnodjeve Marije, što je nepoznato staroj Crkvi, i što je inače napadano, u svoje vreme, od strane odličnijih papskih bogoslova.
14. Ove, dakle, važne i bitne razlike u veri između dveju Crkava, koje su kao što je rečeno stvorene na Zapadu, njegovo Blaženstvo ostavlja, i u svojoj enciklici kao glavni i tobož jedini uzrok nesuglasice ističe gatanje o prvenstvu rimskog episkopa, i upućuje nas na izvore, da potražimo i vidimo šta su mislili praoci naši, i šta smo dobili u prvoj epohi hrišćanstva. No, proučavajući svete Oce i Vaseljenske sabore Crkve prvih devet vekova saznajemo to, da se episkop Rima nikad nije smatrao kao najviša vlast i nepogrešiva glava Crkve, i da svaki episkop jeste glava i predsednik svoje pomesne Crkve, potčinjavajući se samo saborskim odredbama i odlukama cele Crkve kao jedinim nepogrešivim: od toga pravila, kao što to svedoči Crkvena Istorija, nije izuzetak ni episkop Rima. Jedini večni Bođ i glava Crkve jeste Gospod naš Isus Hristos, jer: „On je glava telu Crkve“ (Kol. 1,18) što je i svojim Božanstvenim učenicima i apostolima pri Svome vaznesenju rekao: „I evo, ja sam s vama u sve dane do svršetka veka. (Mt. 28, 30). U Svetome Pismu, apostol Petar, koga papisti u izvesnom cilju držeći se apokrifnih knjiga iz I veka, takozvanih Psevdoklimentina, zamišljaju kao osnivača rimske crkve i prvoga episkopa iste, primljen je kao jednak jednakima na apostolskom saboru u Jerusalimu i na jednom mestu gorko je prekoren od apostola Pavla. Što se tiče onog mesta u Evanđelju, na koje nas upućuje Pontifeks Rima: „Ti si Petar, i na ovom kamenu sazidaću Crkvu svoju“ (Mt. 16,18), poznato je sasvim i samim papistima da u prvim vekovima Crkve beše predanje i da svi bez razlike Božanski i Sveti Oci sasvim drugačije i u pravoslavnom duhu tumače da kamen temeljac nepokolebivi, na kome je Gospod sazidao svoju crkvu, tako da je ni vrata paklena neće nadvladati, metaforički podrazumeva pravo i istinito ispovedanje Petrovo o Gospodu, da je On Hristos, Sin Boga živoga (Mt. 16, 18), na kojem je ispovedanju veri utemeljena nepomična spasonosna Evanđelska propoved svih apostola i njihovih prejemnika. Otuda i nebesni apostol Pavle, tumačeći ove božanske i bogoduhovne reči, veli: Po blagodati Božjoj, koja mi je data, ja sam kao mudar neimar postavio temelj, a drugi zida na njemu; ali svaki neka gleda kako zida. Jer temelja drugog niko ne može postaviti osim postojećeg, koji je Isus Hristos (1. Kor. 3, 10 11). U drugome pismu, temelj, osnov napretka u Hrista verujućih, ili članova Tela Hristova koje je Crkva (Kološ, 1, 24) jesu apostoli i proroci: Tako dakle, niste više stranci ni došljaii, nego ste sugrađani svetih i domaći ste Božiji, nazidani na temelju apostola i proroka, Gde je ugaoni kamen Sam Isus Hristos (Ef. 2, 1920. uporedi 1. Petr. 2, 4. Otkriv. 21, 14). Prema ovakvoj sadržini bogonadahnutog učenja apostolskog o temelju i glavi Crkve, prirodno je da sveti oci, uzimajući u obzir ta apostolska predanja i učenja, nikako nisu mogli imati niti se mogla u njima začeti ideja o apsolutnoj vlasti i prvenstvu apostola Petra i rimskih episkopa, niti su mogli dati Crkvi kakvo i drugo, sasvim neprirodno i nepoznato tumačenje onoga mesta u Evanđelju, nego tumačenje istinito i pravoslavno, niti su mogli samovoljno izmisliti novu dogmu o potpunom prvenstvu rimskog episkopa, kao tobož, naslednika Petrova, jer Crkvu rimsku nije osnovao u glavnome apostol Petar, čiji je apostolski rad u Rimu sasvim nepoznat u istoriji, nego nebesni apostol neznabožaca Pavle kroz svoje učenike, čija je apostolska služba u Rimu inače svakome poznata. (Vidi Dap. 28,15; Rim. 1,915,1516).
15. Bogonosni Oci, poštujući episkopa rimskog samo kao episkopa prestoničkog grada u državi, ustupiše mu predsedništvo starešinstvo časti, smatrajući ga prosto kao prvog episkopa po redu, tj. prvog među jednakima, koje su starešinstvo ustupili docnije i Carigradskom, kada je ovaj Grad postao prestonica rimske države, kao što o tome svedoči XXVIII Kanon IV Vaseljenskog Sabora u Halkidonu, koji između ostaloga, veli i ovo: „Isto i mi odlučujemo i ustanovljavamo u pogledu povlastica najsvetije Crkve istoga Carigrada, Novoga Rima; jer su i prestolu Rima Oci darovali povlastice. Sledeći pak, istome razlogu, sto pedeset najbogoljubivijih episkopa su priznali jednake povlastice i najsvetijem prestolu Novoga Rima“ (prevod ep. dr. N. Milaš). Iz ovoga pravila vidi se da je episkop rimski ravan u časti episkopu Crkve Carigradske i drugima, ostalih nezavisnih Crkava, i ni u jednom se Kanonu ni kod koga od svetih Otaca ni slučajno ne nalazi da je bio ili da je sam episkop Rima vođ Saborne Crkve i nepogrešivi sudija episkopa ostalih nezavisnih i samoupravnih Crkava, ili naslednika apostola Petra i namesnik Isusa Hrista na zemlji.
16. Svaka pomesna autokefalna Crkva na Istoku i Zapadu beše sasvim nezavisna i samoupravna u vreme Sedam Vaseljenskih Sabora; i kao episkopi autokefalnih crkava na istoku, tako i oni u Africi, Italiji, Galiji, Germaniji i Britaniji, upravljali su stvarima svojih Crkava, svaki kroz svoje mesne Sinode (sabore), pri čemu episkop Rima nije mogao nikako da se meša, nego je i sam bio potčinjen saborskim odlukama. Povodom važnijih pitanja, koja su zahtevala potvrdu saborne Crkve, sazivan je Vaseljenski Sabor, koji jedini beše i jeste najviši Sud u Sabornoj Crkvi. Takav beše stari crkveni život; i episkopi behu nezavisni jedan od drugoga i slobodni sasvim svaki u svojim granicama, držeći se jedino odredaba saborskih, seđahu pravo jedan pored drugog na Saborima, i ni jedan od njih nikad nije zahtevao monarhično pravo nad celom Sabornom Crkvom; i ako su katkad, podstaknuti slavoljubljem, neki episkopi rimski zahtevali potpuno pravo u Crkvi nepoznate apsolutne vlasti, bili su pristojno ukoravani i opominjani. Dakle, očigledna je zabluda i neistinito je tvrđenje Lava HŠ, kad kaže u svojoj enciklici, da pre epohe velikoga Fotija, ime rimskog Prestola beše sveto kod svih naroda hrišćanskoga sveta, pa i sam Istok isto tako, združivši se sa Zapadom bez otpora, potčinjen beše rimskom arhijereju, kao tobože zakonitom nasledniku apostola Petra, i sledstveno tome namesniku Isusa Hrista na zemlji.
17. Za devet vekova Vaseljenskih Sabora istočna Pravoslavna Crkva nikad nije priznavala potpuno dostojanstvo rimskih episkopa u prvenstvu, te tako nikad nije ni bila potčinjena ovima, kao što jasno svedoči Crkvena istorija. Nezavisni odnosi Istoka prema Zapadu jasno se i čisto vide iz ono malo vrlo značajnih reči velikoga Vasilija, koje piše i šalje svetom Evseviju, episkopu Samosatskom: „Jer doista, obožavajući gordost i zle običaje, sve se više nada u gordost i naduvenost. I zato, ako nam Bog bude milostiv, na šta nam je potrebno ostalo? Ali ako ostane gnjev Božiji, kakva nam je pomoć od zapadne naduvenosti, koja niti sledi za istinom, niti se da naučiti istoj; lažnim pojmovima obuzeta, čini sad ono, što i ranije za vreme Markela.“ (pismo 239). Ovu nezavisnost Crkve Carigradske u drugoj polovini IH veka branio je i Fotije, svešteni Jerarh Carigradski i svetilnik, predviđajući predstojeći prevrat crkvenoga života na Zapadu. On se trudio, najpre mirnim putem, da otkloni opasnost; ali rimski episkop Nikola I, pokušavajući da sebi potčini Carigradsku Crkvu, svojim bezgraničnim i protivkanonskim uticajima na Istoku, doveo je stvari do rastrojstva i žalosne crkvene nesuglasice. Prvo seme ovih povlastica apsolutne vlasti papstva bačeno je u Psevdoklimentine, a doterano je i obrađeno tačno za vreme ovoga Nikole, u takozvanim odredbama Psevdoisidorijama, koje su apsolutno falsifikati ukaza (i pisama) starih episkopa Rima, na osnovu kojih se protiv istorijske istine i stanja Crkve u zloj nameri propovedalo da je tobož hrišćanska starina dala episkopima rimskim neograničenu vlast nad celom Sabornom Crkvom.
18. Ove događaje, s bolom u duši, navodimo ponovo jer papska crkva, iako već priznaje falsifikat i neistinitost onih odredaba, na kojima se osnivaju njena potpuna prava i povlastice, ne samo da, po svojoj navici, ne teži povratku kanonima i odredbama Vaseljenskih sabora, nego i na samom izmaku XIX veka, šireći jaz koji već postoji, zvanično je proklamovala i nepogrešivost episkopa Rimskog, na veliko čuđenje hrišćanskoga sveta! Pravoslavna Istočna i Saborna Hristova Crkva, osim neiskazano ovlašćenog Sina i Slova Božijeg, nikoga drugog ne zna da je bio nepogrešiv na zemlji; pa i sam apostol Petar, kojeg papa misli da je naslednik, tri put se odreče Gospoda i dva put je ukoren od Apostola Pavla za neuputnost prema istini evanđelskoj (Gal. 2, 14.). Posle je Papa Liverije u IV veku potpisao arijansko ispovedanje; isto tako se Zosim, u V veku, držao jeretičkog ispovedanja koje je odricalo praroditeljski greh. Vigilije je u VI veku osuđen zbog jeresi od V Vaseljenskog Sabora, a Honorije, koji je pao u monotelitsku jeres osuđen je od VI Vaseljenskog Sabora u VII veku kao jeretik, i pape, naslednici njegovi, priznaše i primiše osudu njegovu.
19. Tako, imajući pred očima sve ovo i postupno se prosvećujući širenjem pismenosti, narodi na Zapadu otpočeše protestvovati protiv novačenja i zahtevati, kao što beše u XV veku na saborima u Konstanci i Vasiliji, povratak u crkveni život prvih vekova, u kome božanskom blagodaću ostaju i ostaće kroz sva vremena verne Crkve pravoslavne na Istoku i Severu, koje jedine i čine jednu Svetu, Sabornu i Apostolsku Hristovu Crkvu taj Stub i tvrđavu istine. To isto učiniše u XVII veku u Germaniji episkopi; a u ovome veku nauka i suda, 1780. godine, jednodušno se probudi hrišćanska svest u licu viđenijih klirika i bogoslova germanskih, zbog izvedene u Sinodu Vatikana sasvim nove dogme o nepogrešivosti papa; posledica ovoga protesta jesu razna sastavljena verska društva opštine starokatolika, koja odbacuje papstvo i u svemu nezavisno od njega žive.
20. Uzalud nas, dakle, upućuje episkop Rima na izvore, te da tamo tražimo i vidimo šta su mislili praoci naši i šta nam je ostalo iz prve epohe hrišćanstva. U ovim izvorima mi pravoslavni nalazimo one stare i Bogom dane blagodati, kojih se i do danas brižljivo držimo, a nikako novačenja koja rodiše docnija vremena, sujetnih misli na Zapadu, i koje je usinila Zapadna Crkva i čuvala ih do danas. Pravoslavna, dakle, Istočna Crkva, s pravom se u Hristu ponosi da je Crkva sedam Vaseljenskih Sabora i devet prvih vekova hrišćanstva, i sledstveno tome jedna, Sveta, Saborna i Apostolska Hristova Crkva, Stub i tvrđava istine (1. Tim. 3,15), a sadašnja rimska Crkva jeste Crkva novotarija, falsifikovanja spisa Crkvenih Otaca i izvrnutog tumačenja Svetog Pisma i odbijaće se od pravoslavlja dokle god bude ostala pri svojim zabludama. „Jer bolji je i časni rat, veli božanstveni Grigorije Nazijanzin, nego mir koji odvaja od Boga.“
21. Ovo su, kratko rečeno, važne i samovoljne novotarije papske Crkve u veri i upravi Crkvenoj, i jasno je da iste navalice prećutkuje papska enciklika. Te novotarije, koje se odnose na bitna mesta vere i upravnog sistema Crkve, i koje vidno stoje protiv crkvenog stanja prvih devet vekova, čine nemogućim željeno sjedinjenje crkava; zato je neiskazane žalosti puno svako pobožno i pravoslavno srce, gledajući papsku Crkvu da gordo ostaje pri svojim zabludama i da nimalo ne doprinosi svetom cilju sjedinjenja, kada se ne odriče tih jeretičkih novotarija, i ne vraća se na staro stanje jedne, Svete, Saborne i Apostolske Hristove Crkve, čiji je deo tada i sama bila.
22. A šta da se kaže o onome što piše Rimski Pontifeks i upućuje slavnim slovenskim narodima? Sigurno niko i nikad neće poreći to da su se, vrlinom i teškim apostolskim trudom svetih Kirila i Metodija, mnogi od slovenskih naroda udostojili spasiteljne blagodati. To svedoči istorija, da su za vreme velikog Fotija ovi Grci iz Soluna, apostoli Slovena i prisni prijatelji božanskog oca, poslani radi obraćanja u veru slovenskih plemena, ne iz Rima, već iz Carigrada, gde su se i spremali za tu svetu službu u sveštenom manastiru Svetoga Polihronija, kao sabraća toga manastira. Sasvim je nepravilno ono što u enciklici svojoj Rimski Pontifeks trubi, da se, tobož, porodio bio lep odnos i uzajamnost između slovenskih plemena i jerarha rimske Crkve; jer i ako njegovo Blaženstvo neće da zna, opet istorija jasno govori da svešteni apostoli Slovena, o kojima je reč, više podneše zla i opasnosti u radu njihovom od episkopa rimskih, prokletstvima i protivzakonim radnjama ovih (i gnusno behu gonjeni od Franačkih episkopa papista), nego od samih neznabožačkih stanovnika onih zemalja. Zna, svakako, Njegovo Blaženstvo, da su upokojeni u Gospodu Sveti Metodije i dve stotine njegovih učenika, najviđenijih, posle mnoge borbe protiv nezakone radnje Pontifeksa rimskih, proterani iz Moravske i sprovedeni vojnom silom preko granice, odakle su se posle rasejali po Bugarskoj i drugim mestima, i da je posle izgnanja obrazovanijeg slovenskog klira (sveštenstva) izbačena i tipičnost istočna sa slovenskim jezikom koji beše u upotrebi, te je tako vremenom uništen svaki trag pravoslavlja u onim eparhijama. I ovo je sve učinjeno zvaničnom saradnjom episkopa rimskih, na način koji najmanje služi na čast svetinji episkopskog dostojanstva. Ali od svih ovih zlih pokušaja spasene su Božanskom Blagodaću nepovređene Pravoslavne Slovenske Crkve, i premile kćeri pravoslavne Istočne a naročito velika i slavna Bogospasajema Rusija. One čuvaju i čuvaće do svršetka vekova pravoslavnu veru, dajući jasne dokaze svoje slobode u Hristu. Uzalud, dakle, papska enciklika obećava slovenskim crkvama srećne dane i veličinu; jer blagovoljenjem preblagoga Boga imaju već sva ta blaga, i čvrsto stoje uz svoje otačasko Pravoslavlje, ponoseći se njime u Hristu.
23. Pošto ovako stoje stvari, a ty su i dokazi iz Crkvene Istorije, koji se ne mogu poreći, ali starajući se po dužnosti, upućujemo reč narodima na Zapadu, koji iz neznanja istinite i neumitne istorije crkvene lakoverno se povukoše i sleduju protivevanđelskim i bezakonim novotarijima papstva i, otcepljeni tako, daleko se nalaze od jedne, Svete, Saborne i Apostolske Pravoslavne Hristove Crkve, koja je Crkva Boga živoga stub, i tvrđava istine (1. Tim. 3,15) i u kojoj svetliše u pobožnosti i pravoslavnoj veri njihovi preci i praoci kroz celih devet vekova, i behu verni i časni članovi iste, sledeći verno i stalno odredbama Bogom sabranih Vaseljenskih Sabora.
24. Narodi Hristoljubivi slavnih zemalja na Zapadu! Radujemo se, inače, gledajući Vas, da imate ljubav Hristovu, rukovođeni svojim zdravim shvatanjem, da je bez vere u Hrista nemoguće ugoditi Bogu (Jev. 14, 16), ali je jasno, samo po sebi, svakome koji pravo misli, da spasonosna vera u Hrista na svaki način treba da je prava u svemu i saglasna Svetome Pismu i apostolskim predanjima, na kojima se osniva učenje Božanskih Otaca i sedam Vaseljenskih Sabora. Sem toga, jasno je da Saborna Crkva Božija, koja drži u svojim krilima nedirnuto, neporemećeno i nepovređeno tu spasiteljnu veru, kao Božanski zavet, onako, kako je od vajkada predana, i od božanskih Otaca Duhom Svetim razvijena i utvrđena prvih devet vekova, jeste ista, jedna i jednaka, neprestano kroz sva vremena, a ne ona koja se menja i različito doteruje tokom vremena, budući da evanđelske istine nikad ne primaju promene i izmene ili napredak u vremenu, kao razni filozofski sistemi, jer je: Isus Hristos isti juče i danas i u vekove (Jev. 13, 8). Odatle i sv. Vikentije iz sveštenog manastira Lerina u Galiji, mlekom otačaske pobožnosti othranjen, a živeo je oko polovine V veka, vrlo mudro i pravoslavno slika istinu vere i opštost Crkve, kad kaže: „U samoj vaseljenskoj Crkvi svim sredstvima valja se držati onoga u šta su verovali svuda, u šta su verovali uvek, u šta su verovali svi: jer vaseljensko je, kao što pokazuje i samo značenje te reči, stvarno i naročito samo ono, što koliko je god moguće, obuhvata sve uopšte. A toga pravila ćemo se držati samo onda ako budemo sledili sveopštost, starinu, saglasnost“. No, kao što je napred rečeno, Zapadna Crkva je od desetog veka naovamo uvukla kroz papstvo u sebe razna strana i jeretička učenja i novačenja, te se tako otcepila i udaljila od Istočne i Pravoslavne Hristove Crkve. I koliko je nužda vašeg povratka i dolaska ka starim i nepovređenim učenjima Crkve radi postignuća željenog u Hristu spasenja, lako ćete razumeti ako savesno uzmete u obzir poruku Solunjanima nebesnoga apostola Pavla, gde kaže: Tako dakle, braćo, stojte čvrsto i držite predanja, kojima ste naučeni bilo našom rečju, bilo poslanicom.“ (2. Sol. 2, 15); još i Galaćanima, što piše isti božanski apostol: „Čudim se, da se od Onoga, koji vas pozva blagodaću Hristovom, tako brzo odvraćate na drugo evanđelje, koje nije drugo, samo što vas neki zbunjuju i hoće da izvrću evanđenje Hristovo.“ (Gal. 1,68.) „No klonite se tih izvrtača evanđelske istine jer takvi ne služe Gospodu našem Isusu Hristu nego svome trbuhu, i blagim i laskavim rečima varaju srca nezlobivih.“ (Rim. 16,18) i dođite u krilo jedne, Svete Saborne i Apostolske Božije Crkve, koja se sastoji iz celine Bogom zasađenih blagorodnih vinograda u pravoslavnoj Vaseljeni, u nerazdvojnom jedinstvu jedne spasitelne vere u Hrista, u svezi mira i u Duhu sjedinjenih jedne s drugom svetih Božijih Crkava, te da postignete u Hristu željeno spasenje i da se tako i u vama proslavi prehvalno ime Gospoda i Boga i Spasa našeg Isusa Hrista, koji je stradao za spasenje sveta.
25. Mi pak, koji smo, blagodaću i blagovoljenjem Preblagoga Boga, časni udovi Tela Hristova tj. Jedne, Svete, Saborne i Apostolske Njegove Crkve, držimo se otačaskog i apostolskog predanja, blagočešća i pobožnosti. Pazimo i čuvajmo se svi od lažnih apostola koji, dolazeći u obliku ovaca, pokušavaju varati i mamiti prostodušnija srca kod nas, raznim i sumnjivim obećanjima, misleći da je sve pravo što rade, i obraćaju ka uniji, ako se samo prizna papa za najvišeg i nepogrešivog i apsolutnog gospodara cele Crkve i jednog na zemlji naslednika Hristovog i izvor svake blagodati!!! Naročito pak Božijom milošću postavljeni episkopi, pastiri i učitelji svetih Božijih Crkava – pazite dakle, na sebe i na sve stado u kome vas Duh Sveti postavi za episkope da napasate Crkvu Gospoda i Boga koju steče krvlju Svojom, (D. ap. 20, 28) kako bismo mogli dati odgovora. Zato se tešite uzajamno i izgrađujte jedan drugoga kao što i činite. A Bog svake blagodati, koji vas pozva na večnu svoju slavu u Hristu Isusu, neka vas On usavrši, ukrepi i utemelji, (1. Solunj. 5,11; 1. Petr. 5, 10) i neka poda svima da se prosvete svetlošću Njegove blagodati i upoznaju istinu svi koji su izvan i daleko od jednog, svetog i opšteg kola pravoslavnog slovesnog stada. Jemu že slava i deržava vo vjeki vjekov. Amin.
 
Iz Carigradske Patrijaršije,
avgusta meseca, 1895. Godine.
 
Konstantinopoljski Antim
Kizički Nikodim
Nikomidijski Filotej
Nikejski Jeronim
Bruski Natanail
Smirnski Vasilije
Filadelfijski Stefan
Limnijski Atanasije
Dirahijski Visarion
Velegradski Dorotej
Elasonski Nikodim
Karpat. i Kason. Sofronije
Eleveterpoljski Dionisije
 


 
NAPOMENE:

  1. Episkop Nikolaj Velimirović predgovoru prevoda dela Sv.Serafma Sarovskog: O cilju hrišćanskog života.
  2. Ovo svoje istorijsko delo napisao je Sv. Nektarije još 1895. godine kao rektor Rizarijeve bogoslovije u Atini. Počev od te godine objavljivao je izvesne delove ovoga rada u časopisu „Jeros Sindezmos“. U potpunosti je objavio I tom (koji obuhvata period do Sv. Fotija) tek 1911. godine, a II tom (od Fotija do pada Carigrada) sledeće 1912. godine. U predgovoru I toma pisac obećava da će izaći i III tom, ali se on nije pojavio, niti je do danas pronađen u zaostalim iza Svetoga rukopisima.
  3. Grčki originalni tekst ove Poslanice nalazi se u „Ta Dogmatika ke Simvolika mnimia tis Ortodoksu Katolikis Ekklisias“ u izdanju profesora J. Karmirisa, t. II, 901-925, Atina 1953. Postoje i prevodi ove „Okružne Poslanice“: ruski (Moskva 1849. g. i Petrograd 1850.), francuski (Pariz 1850) i „rumunski (Bukurešt 1935). Među sastavljače ove Poslanice nesumnjivo treba ubrojati učenog i mudrog Konstantija, bivšeg patrijarha Carigradskog (1830-34), a verovatno ne treba isključiti ni izvesno učešće još učenijeg miropolita Moskovskog Filareta (Drozdova).
  4. Dovoljno je samo spomenuti pojavu velikog ruskog narodnog teologa Alekseja Homjakova, koji nije propuštao priliku da u svojim delima ne ukaže na duh sabornosti koji provejava u ovoj Poslanici. Nesumnjiv je uticaj ove poslanice i na našeg episkopa Dalmatinskog Nikodima Milaša.
  5. I ovaj odgovor se može naći kod Karmirisa, t. II, 930-946. Ruski prevod izdan u Petrogradu 1896. g.
  6. Karakteristično je, i na to treba podsetiti, da je na isti način u svoje vreme napadao Svetog Fotija i druge branioce Pravoslavlja poznati „ekumenista“ Jovan Vek, patrijarh Carigradski u 13. veku (vidi Migne, PG 141, 925-941 i 972-980). Ali takvo ponašanje i takav mentalitet, i ranije i sada, dolazi nam i protura se sa Zapada, od pristalica papizma (kakav je bio i Vek), koji, po rečima Sv. Nektarija, „bacaju kamen prokletstva protiv korifeja naše svete Katoličanske i Apostolske Crkve, protiv njenih najsvetijih muževa, kao da su oni jedini krivci za raskol i jedini krivci što se isti produžuje kroz vekove“ (knj. II, str. 6).
  7. Sr. o tome karakteristčne reči Sv. Nektarija citirane na kraju ovog članka, str. 109-110.

 


<span claPATRIJARŠIJSKA I SINODALNA POSLANICA
EPISKOPIMA, KLIRU I PASTVI
NAJSVETIJEG, APOSTOLSKOG
I PATRIJARŠIJSKOG KONSTANTINOPOLJSKOG PRESTOLA
(iz 1895. godine)

ŠTAMPANO IZDANJE

 Knjiga: ISTINA JE JEDNA – Sveti Oci Pravoslavne Crkve o rimokatolicizmu
 Biblioteka: Ikumenske studije
 Priredio: Vladimir Dimitrijević
 Zahvalnost: Ovo izdanje je pomogla
Pravoslavna internet grupa „VERUJEM“
 Izdavač: LIO, Gornji Milanovac
 Za izdavača: Slobodan Obradović
 Recenzent: Borisav Čeliković
 Slog i prelom: Predrag Milovanović
 Tiraž: 500

 INTERNET IZDANJE

 Objavljeno: 11. avgust 2009.
 Izdaje: © Svetosavlje.org
 Urednik: prot. Ljubo Milošević
 Osnovni format: Vladimir Blagojević
 Digitalizacija: Zoran Gaćeša
 Korektura: Protojerej stavrofor Srboljub Miletić
 Dizajn stranice: Stanoje Stanković

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *