O JEDINSTVU CRKVE

Sergije Trojicki
 

O JEDINSTVU CRKVE[1]
 
 
U organu „vladimirovaca“ koji su se odvojili od jedinstva Ruske Crkve, „Crkvenom Vesniku“ (br. 63-64, 1956, avgust-novembar), u članku prof. A. Kartašova „Ujedinjenje pravoslavlja“ dokazuje se da „Pravoslavlje u svojoj sveukupnosti živi ne samo protivno kanonskom idealu, nego i elementarnoj kanonskoj normi“. „Živi razdvojeno, zatvorivši se u okvire državnih granica“. Dok, po mišljenju autora, u našu epohu antihristovih iskušenja mi treba da imamo na umu, kao ideal, jedinstvo antičke, još uvek nepodeljene, Vaseljenske Crkve, i moramo da težimo ponovnom uspostavljanju tog jedinstva, koje treba da se ispoljava u sabornosti, i to ne u privremenoj sabornosti – u vidu Vaseljenskih Sabora – već u vidu permanentne instance, što je neophodno za jedinstvenu borbu sa antihrišćanskim snagama. Takve snage su tehnički progres, nauka i socijalno blagostanje. „Zemno čovečanstvo, raskrčivši svoj put od svih religioznih autoriteta i znamenja, gordo, s demonskom ohološću vodi zavedene mase ka očigledno efektnim dostignućima tehničkog progresa. Pitanje cilja tog progresa je isprazno pitanje dveju starica – filosofije i religije. Nova neprikosnovena boginja koja ih uklanja jeste „nauka“. Ona je jednostavno iskustveno smenila, prema njenom mišljenju, varljive, iluzorne prizive biblijske Premudrosti… Opravdana pozitivnim iskustvom, boginja tehnike i socijalnog blagostanja nema nikakve ozbiljne suparnike… I u trenutku ove „nevidljive borbe“ mi smo celom svetu otkrili raspad naše Crkve na frakcije koje su u međusobnom neprijateljstvu“… Carigrad je shvatio opasnost, postavio temelj za učešće pravoslavlja u ekumenističkom pokretu i pokrenuo pitanje Vaseljenskog Sabora.
Načinivši nekoliko nepristojno oštrih ispada protiv simpatizerskog odnosa prema ekumenističkom pokretu jeraraha Ruske Crkve, g. Kartašov prelazi na patetično-ushićene ditirambe na adresu patrijarha Carigradskog.
„Iskonsko, zaista katoličansko prvenstvo časti i vođstva patrijarha carigradskog (kurziv g. Kartašova), koje lučom neugasivom isijava iz istorije i slova kanona istočne, a ujedno i zapadne crkve, ne može ni ćutke, ni sektaško-reformacijski da bude odbačeno od pravoslavlja… kanonska stena prvenstva Drugog Rima za Istok, kao i prvenstva Prvog Rima za Zapad jeste neraspadljiva i nepromenljiva osnova naše vere“ (njegov kurziv).
Nazvavši zatim poziv Moskovske Patrijaršije upućen drugim pravoslavnim Crkvama na Savetovanje 1948. godine „ciničnim pokušajem“ da se objedine i saberu ove Crkve, g. Kartašov dokazuje da pravoslavlje treba da se objedini putem potčinjavanja administrativnom centru organizovanom pri Vaseljenskom tronu. „Potrebno je samo da svaka autokefalna i autonomna pravoslavna crkva“ (da li i egzarhat „vladimirovaca“?) „uputi tronu Vaseljenskom makar po jednog opunomoćenog delegata u episkopskom činu. Ovi opunomoćeni crkveni poslanici bi sačinili, pri vaseljenskom centru, zajedno sa činovima patrijaršijske uprave, kao nekakvo poslaničko ministarstvo inostranih crkvenih poslova“.
Izloženi članak g. Kartašova se svodi na tri postavke:
1. Pošto pravoslavne autokefalne Crkve nemaju jedinstven administrativni centar – „Pravoslavlje u celini živi ne samo protivno kanonskom idealu, već i protivno elementarnoj kanonskoj normi“.
2. Administrativno objedinjenje pravoslavnih Crkava je neophodno radi obrazovanja jedinstvenog fronta za borbu protiv zavođenja masa dostignućima tehničkog progresa, nauke i socijalnog blagostanja.
3. Administrativni centar Pravoslavlja treba da bude Carigradski Sinod proširen predstavnicima autokefalnih i autonomnih pravoslavnih Crkava.
Razmotrimo ove postavke.
1. Pravoslavlje – tvrdi g. Kartašov – živi protivno elementarnoj kanonskoj normi. A gde je on pronašao tu normu? On ne navodi ni jedan kanon, tako da smo prinuđeni da mislimo da ili nikad nije ni video Krmčiju, ni Knjigu Pravila, ili obmanjuje svoje čitaoce, nadajući se da će mu poverovati na reč, jer ne postoji nijedan kanon koji bi zahtevao administrativno jedinstvo Crkve, već naprotiv – kanonski kodeks Pravoslavne Crkve štiti administrativnu samostalnost pomesnih Crkava i osuđuje crkveni imperijalizam. Ovakvu samostalnost obezbeđuje „episkopima svakog naroda“ već 34. Apostolsko pravilo. Obezbeđuju samostalnost pomesnim Crkvama i kanoni Prvog (4, 5, 6) i Drugog (2. i 6) Vaseljenskog Sabora. Pretenzije Antiohijske Crkve da potčini Kiparsku Crkvu Treći Vaseljenski Sabor svojim 8. kanonom osuđuje kao „novouvedenu stvar koja se protivi postavkama crkvenim i pravilima svetih Apostola, i koja poseže na slobodu sviju“, potvrđuje pravo kiparskih episkopa da sami biraju sebi mitropolita i episkope, a zatim izdaje obaveznu za vascelu Crkvu odluku koja treba da ostane nepromenljiva u sva vremena, jer se zasniva na dogmatskom učenju o Crkvi. Priznavši potpunu samostalnost Kiparske Crkve, Sabor nastavlja:
„Isto ovo da se poštuje i u drugim dijecezama, i u svim mitropolijama, da se ne bi potkradala gordost svetovne vlasti, i da ne bismo izgubili onu slobodu koju nam je darovao krvlju Svojom Gospod naš Isus Hristos, Osloboditelj svih ljudi“.
„Razumno je i pravedno priznao“ (Prvi Vaseljenski Sabor) – glasi kanonska poslanica Kartagenskog sabora papi Celestinu – „da koji god poslovi da iskrsnu, oni moraju da se rešavaju na svom mestu. Jer su oci rekli da ni u jednoj oblasti ne oskudeva blagodat Svetoga Duha kroz koju jereji Hristovi jasno sagledavaju istinu i nepokolebivo je čuvaju… Zar ima nekoga ko bi poverovao da Bog naš može jednom dati ispravnost suda, a bezbrojnim jerejima koji su se sakupili na saboru to isto otkazati… Pritom, kako će biti čvrst sud na kome neophodna lica svedoka ne mogu da budu predstavljena…“
G. Kartašov naziva idealom jedinstvo još nepodeljene Vaseljenske Crkve, ali Jedna Crkva uopšte ne može da bude podeljena, i ako on misli na onu epohu kada se Rimska Crkva još nije odvojila od jedinstva Crkve Vaseljenske, ni tada Crkva administrativno nije bila jedinstvena ne samo kanonski, već i praktično, pa je čak i u granicama jedne Vizantijske države postojalo nekoliko autokefalnih Crkava.
Πρω̃τον ψεϋδοςrazmišljanja g. Kartašova o crkvenom jedinstvu sastoji se u tome da on primenjuje na crkveno jedinstvo merila jedinstva državnog. Ali karakter jedinstva određenog predmeta ili organizacije zavisi od svojstava datog predmeta ili organizacije. Jedinstvo biljke, jedinstvo životinje ima drugi karakter nego jedinstvo kamena, minerala. Naročita vrsta jedinstva jeste jedinstvo organizacije i, najzad, ni sa čim uporedivo – jedinstvo onog nebesko-zemaljskog organizma koje se naziva Crkvom. I Simvol vere, nazivajući Crkvu jednom, odmah ukazuje na to da je jedna „sveta, saborna i apostolska Crkva“. Crkva je jedna zato što je sveta. Ali svet je, uže gledano, „samo Gospod“ i bogoopštenje, javljajući se izvorom svetosti Crkve, ujedno postaje i izvor Njenog jedinstva. Hristos se molio da Njegovi učenici „budu usavršeni u jedno“ zbog bogoopštenja kroz Njega (Jn. 17, 22-23). Apostol Pavle povezuje jedinstvo Crkve sa priopštenjem Telu Hristovom (1 Kor. 10, 16-17), a nikako ne sa potčinjenjem jedinom administrativnom centru.
Crkva je jedna, i zato što je saborna, katoličanska, tj. sveobuhvatna, obuzima ceo svet, a pošto je svet jedan, onda je i katoličnost Crkve izraz Njenog jedinstva. I svetost Crkve nije povezana s nekim mestom (Jn. 4, 21), jer, kao što uči Kartagenski Sabor, „ni u jednoj oblasti ne oskudeva blagodat Svetoga Duha“. A ako su postavke svake pomesne Crkve nadahnute Sv. Duhom, kako onda ona može da bude potčinjena nekakvoj permanentnoj višoj instanci?
Najzad, Crkva je jedinstvena i zato što je Crkva apostolska, što i danas ostaje onakva kakva je bila za vreme apostola, što smena pokoljenja ne narušava jedinstvo Crkve ili, drugim rečima, što Ona nije jedina samo u prostoru, već i u vremenu, i ni vreme, ni rastojanje ne mogu da naruše Njeno jedinstvo.
Dakle, g. Kartašov i drugi istočni papisti, pošto nisu u stanju da razumeju ovo uzvišeno pravoslavno učenje o crkvenom jedinstvu, maštaju da ga zamene, prema primeru zapadnih papista, učenjem o jedinstvu administrativnom. Sledeći isti primer oni citiraju reči Gospoda: „da svi jedno budu“ (Jn. 17,11; a ispravno je 21!) i: „da bude jedno stado i jedan Pastir“, zaboravljajući da nas je Jedan Pastir učio jedinstvu Njegovog stada „u nama“ (Jovan. 17, 21), tj. u Njemu i u Bogu Ocu, a ne administrativnom jedinstvu.
 

* * *
 
2. Prema mišljenju g. Kartašova, administrativno jedinstvo Crkve je potrebno „radi zajedničkog fronta protiv novog duhovnog potopa“ – opčinjenosti efektnim dostignućima tehničkog progresa, „nauke“ i socijalnog blagostanja, koji su zamenili „prizive biblijske Premudrosti“.
Ali zar neće otvaranje ovakvog, makar i „jedinstvenog fronta“, biti kobna greška Pravoslavlja, usled njegovog priklanjanja gnostičkom gnušanju od ploti?
Pa „dostignuća tehničkog progresa“ kojima se svi mi, ne izuzimajući ni glasnogovornika tog fronta, toliko široko koristimo, nisu ništa drugo nego ispunjenje prve po vremenu zapovesti biblijske Premudrosti o gospodarenju čoveka kao obraza Božjeg „nad svom zemljom“ (1 Mojs. 1, 26), i ispunjavajući ovu zapovest radnici na naučnom i trudbenom frontu čine sveto, Božje delo. G. Kartašov piše reč nauka pod navodnicima, a nauka i jeste sfera spoznajne delatnosti razuma koji je čoveku dao Bog, i ona je omogućila sva „dostignuća tehničkog progresa“. A što se više množi i širi na zemlji ljudski rod, to je i potreba za takvim dostignućima radi obezbeđenja njegovog postojanja sve veća.
G. Kartašov negoduje zbog sekularizacije tehnike, nauke i socijalnog blagostanja, i predlaže da se s njom borimo putem administrativnog objedinjenja pravoslavnog crkvenog fronta… Ali gde se, kada i zašto javila ovakva sekularizacija? Ona je nastala na Zapadu, gde je tada u potpunosti gospodarila mnogoljudna i velelepno administrativno objedinjena i organizovana Rimokatolička Crkva, a javila se zato što je ova Crkva, gorda zbog svoje mnogoljudnosti, svoje organizovanosti i administrativnog jedinstva, htela da rukovodi čovečanstvom ne putem molitve, propovedi i podviga, već putem spoljašnje prinude, i zaboravivši na hrišćansku slobodu, sistematski, surovo, sve do ognja inkvizicije, gušila je slobodu naučnog istraživanja i pokušavala da pokori sebi države.
Isto tako se sekularizacija „socijalnog blagostanja“ objašnjava uglavnom time da je Zapadna Crkva dugo vremena dogmatizovala monarhistički način upravljanja i borila se protiv demokratskih pokreta. I evo sada, kada sama Zapadna crkva počinje da shvata svoje vekovne greške i pokušava da ih ispravi, g. Kartašov polaže nade u spoljašnje administrativno ujedinjenje Pravoslavlja, koje bi, protivrečeći kanonima i svoj njegovoj mnogovekovnoj istoriji, napravilo od Pravoslavne Crkve samo bledu kopiju Zapadne Crkve i ne bi pobedilo, već naprotiv – pojačalo bi time kod pravoslavnog naroda duh sekularizacije.
 

* * *
 
3. Po mišljenju g. Kartašova, administrativno jedinstvo Pravoslavne Crkve mora biti ustanovljeno u vidu potčinjenosti svih pomesnih Crkava prvenstvu i vođstvu patrijarha Carigradskog (Istanbulskog?) putem upućivanja na njegov tron opunomoćenih predstavnika svake Crkve. Nužnost ovakvog potčinjavanja se motiviše, prvo, visokim položajem ovog patrijarha, i drugo, potrebom posedovanja autoritativne instance radi otklanjanja raspada Ruske Crkve i rešenja sporova koji nastaju između pomesnih pravoslavnih Crkava.
Već smo videli da je, po mišljenju g. Kartašova, prvenstvo Drugog Rima za Istok, kao i prvenstvo Prvog Rima za Zapad, „nerazdeljiva i nepromenljiva osnova naše vere„. Ali zar nepromenljiva osnova naše vere nije samo ono “ quod semper, quod ubique, quod ab omnibus creditum est“ (u šta su svi, uvek i svuda verovali i veruju). Kako može da bude predmet vere to prvenstvo, kada drevna Vaseljenska Crkva, Crkva epohe Vaseljenskih Sabora, nije imala pojma o prvenstvu Carigradskog patrijarha? Evo kako opisuje položaj Carigradskog episkopa u prve vekove postojanja Carigradske Crkve sam g. Kartašov u svojoj knjizi: „Na putevima do Vaseljenskog Sabora“: „Aleksandrija i Rim su doživljavali sebe kao da su čuvari Vaseljenskog Pravoslavlja od tog neblagoslovenog skorojevića – Carigrada i njegovog malog episkopa s majušnom eparhijom u okvirima jedne prestonice, koji formalno zavisi od isto tako malog mitropolita Iraklijskog. Nikakva crkvena prošlost, nikakve zasluge pred Crkvom i Pravoslavljem. Jedino razdražujuće pretenzije da bude nekakva nezvana glava Crkve – oruđe državne vlasti…“ (str. 96).
Rang časti Carigradskog episkopa je prvi put bio određen tek 3. pravilom Drugog Vaseljenskog Sabora, ali uopšte ne kao rang prvog episkopa, već kao „preimućstvo časti posle rimskog episkopa“, tj. kao rang drugog episkopa u Pravoslavnoj Crkvi, što je kasnije „expressis verbis“ bilo potvrđeno kako odlukom Halkidonskog Sabora („da bude drugi posle njega“), tako i 36. kanonom Trulskog Sabora („budući drugi posle njega“). Da bi dokazao kanoničnost prvenstva Carigradskog episkopa u drevnoj Crkvi, g. Kartašov pribegava sledećem postupku. Samo što je pomenuo nerazdeljivost drevne Crkve, on je deli na Zapad i Istok, a Carigradskom episkopu daje prvenstvo na Istoku, a Rimskom – samo na Zapadu. Ali kanoni su odredili rang glava autokefalnih Crkava u celoj Crkvi, a ne posebno za Istok i posebno za Zapad, i prvenstvo Rimskog episkopa se priznavalo ne samo na Zapadu, već i na Istoku, te Carigradski episkop u drevnoj Crkvi nije imao prvenstvo ne samo na Zapadu, nego ni na Istoku. Položaj prvog episkopa u Pravoslavnoj Crkvi Carigradski episkop je dobio prvi put tek sredinom 11. veka, i nije ga dobio na osnovu nekog kanona, već „via facti“ – usled otpadanja od Pravoslavne Crkve Episkopa rimskog. Ali ovakav položaj se nikako ne sme smatrati „nepromenljivom osnovom naše vere“. Nije takvom osnovom drevna Pravoslavna Crkva smatrala ni prvenstvo Rimskog episkopa, jer ni ono nema nikakvu dogmatsku zasnovanost. Iz 6. kanona Prvog Vaseljenskog Sabora se vidi da se prvenstvo Rimskog episkopa tretiralo kao položaj samo običnog, a ne božanskog prava („za rimskog episkopa je ovo obično“, σύνηθές ὲστιν) i kanonski značaj je ovo pravo dobilo tek na Prvom Vaseljenskom Saboru, zbog čega se u odlukama Halkidonskog Sabora kaže: „Prestolu drevnog Rima su oci dali dolično preimućstvo (πρεσβει̃α – starešinstvo); pri tome se ukazuje na motiv tog darovanja: „jer je Rim bio carski grad“. Ovakav politički razlog objašnjava kanonsko uzdizanje na drugo mesto Carigradskog episkopa: „Zato što je ovaj grad (Carigrad) Novi Rim“, glasi 3. kanon II Vaseljenskog Sabora, a odluka IV Vaseljenskog Sabora objašnjava da će Carigrad „biti uzvišen u crkvenim poslovima isto kao ovaj (Rim), jer ima čast da bude grad cara i sinklita i ima jednaka preimućstva kao i stari carski Rim“.
Tako da je, prema kanonima Pravoslavne Crkve, jedini razlog crkvenog uzdizanja kako Rima, tako i Carigrada – politički značaj tih gradova. Ali politički se uslovi menjaju, i pošto „cessante causa, cessat effectus“ (kad nestane uzrok, nestaje i posledica), onda se može izmeniti i crkveni položaj ovih gradova. Tako je upravo i učila sama Carigradska Crkva. U njenim kanonskim zbornicima, npr. u proširenom, od njenog kanoniste Aristina, Sinopsisu Stefana Efeskog postoji traktat koji je očigledno pripadao samom patrijarhu Fotiju: „Onima koji kažu da je prvi presto Rim“ (Atinska Sintagma IV, 409 – 415), gde se dokazuje da Rimski episkop može da bude lišen svog primarnog položaja u Crkvi, jer je Rim izgubio svoj pređašnji značaj glavnog grada pravoslavnog sveta. U drugom grčkom traktatu[2] koji je napisan još pre Trulskog Sabora i koji se obično nalazi u grčkim Nomokanonima u L naslova, i preveden je u ruskim Krmčijama u XIV naslova, sholija za tzv. 28. kanon Halkidonskog Sabora zastupa mišljenje da je Carigradski presto nazvan u ovom kanonu (slovenski prevod ga ne naziva kanonom) drugim, zato što je tada prestonica imperije bio Rim, a pošto je sada (posle pada Zapadno-rimske imperije) Rim izgubio značaj glavnog grada pravoslavnog sveta, a prestonica imperije je postao Carigrad, onda treba da mu pripada i prvenstvo. Ali i Carigrad je izgubio takav značaj, pretvorivši se iz grada sv. Konstantina – prestonice Vizantijske imperije u Istanbul – provincijski grad muslimanske države, i vlast Vaseljenskog Sabora koja je dala Carigradskom episkopu takav visok položaj u Crkvi može to i da izmeni, isto kao što je Prvi Vaseljenski Sabor izmenio položaj episkopa Majke svih Crkava – Crkve Jerusalimske – potvrdivši njegovo potčinjenje mitropolitu Kesarije Palestinske kada je Jerusalim izgubio svoj politički značaj i dobio novo ime – „Elija“.
Tako se faktičko prvenstvo Carigradskog patrijarha u Pravoslavnoj Crkvi nikako ne može smatrati ni kanonski čvrstim niti nepromenljivim.
Drugi motiv za administrativno objedinjenje Pravoslavlja pod vođstvom Carigradskog patrijarha je za g. Kartašova potreba za autoritativnim rešenjem svih sporova koji nastaju između pomesnih Crkava. Ali zar nije zalog autoritativnosti odluka određene instance njena bespristrasnost. Ima li neke nade da će instanca koju g. Kartašov projektuje biti nepristrasna?
Moramo da primetimo da, kako izgleda, i sam inicijator takve instance nejasno zamišlja njenu organizaciju i nadležnost. On čas govori o „vođstvu“ i „administrativnom primatu Arhiepiskopa carigradskog“ i naziva projektovanu instancu „izvesnim poslaničkim ministarstvom crkvenih poslova“, čas je naziva „apelacionom instancom za reviziju i regulisanje nastalih sporova“, a čas se nada da će ona biti „autoritativna arbitraža, neka vrsta izabranog (arbitražnog) crkvenog suda“.
Primenu arbitražnog suda u Crkvi predviđaju i kanoni (npr. 9. kanon IV Vaseljenskog Sabora, 17. kanon Kartagenskog Sabora), i odluke ovakvog suda smatraju toliko autoritetnim da ne dopuštaju nikakvu apelaciju protiv njih; ali instancu koju g. Kartašov projektuje nikako ne možemo nazvati arbitražnim sudom. Arbitražni sud se sastoji od sudija koje su izabrale same strane, a instanca koju projektuje g. Kartašov će se sastojati od članova Carigradskog sinoda i delegiranih episkopa iz svojih Crkava; a sastav Svepravoslavnog Kongresa i Predsaborske komisije u Vatopedu koji je svojevremeno organizovala Carigradska Crkva uverava nas da će i u takvoj instanci biti obezbeđeno „vođstvo“ Carigradskog patrijarha. Ali, u ovom slučaju, ni o kakvoj nepristrasnosti ove instance ne može biti ni govora.
G. Kartašov ukazuje na naše „sramotne svađe i juridikcijske raspade“. Zaista, poslednje decenije je takvih svađa i raspada u Pravoslavnoj Crkvi bilo možda više nego ikad. Ali gde je, u čemu je glavni uzrok ove žalosne pojave? – Ni u čemu drugom nego, da se izrazimo modernom rečju, u ekspanziji Carigradske Crkve koja je otpočela u ovoj deceniji; u papističkoj, antikanonskoj teoriji (koju je ona „Carigradska Crkva“ izmislila i uporno sprovodi u život) o potčinjavanju njoj cele pravoslavne dijaspore, o njenom isključivom pravu da proglašava autokefalnost i da daje patrijaršijske titule predstojateljima drugih Crkava, kao i da saziva međucrkvena Savetovanja i Sabore.
Uzmimo radi primera najbrojniju Pravoslavnu Crkvu – Crkvu Rusku. „Izvan granica pređašnje državnosti koja nam je davala spoljašnje formalno jedinstvo“ – piše g. Kartašov – „mi smo sa stidom otkrili unutar sebe i pokazali celom svetu raspad naše crkve na međusobno neprijateljske frakcije“.
Međutim, nije jasno pre svega zašto g. Kartašov koji je još odavno otišao „u Grke“ naziva Rusku Crkvu „našom“? A onda se ne sme nikako govoriti o raspadu Ruske Crkve u okvirima današnje državnosti, jer tamo vlada potpuno jedinstvo. Takozvana „Katakombna crkva“ postoji samo u mašti karlovčana-„anastasijevaca“. Zaista, jedno vreme je tom jedinstvu pretila tzv. „Živa crkva“, ali i to je bilo u značajnoj meri zbog podrške koju su joj ukazali fanariotski političari koji su želeli da iskoriste težak položaj Ruske Crkve. Na zasedanjima Carigradskog Sinoda početkom 1924. god. odlučeno je da se u SSSR pošalje specijalna komisija koja bi preispitala delovanje patrijarha Tihona, a patrijarh Grigorije VII u svojoj poslanici od 6. VI 1924. god. zahteva da se Ruska Patrijaršija zatvori a patrijarh Tihon odrekne upravljanja Ruskom Crkvom i preda vlast „Živoj crkvi“. Patrijarh Vasilije III je 1926. god. pozivao na tek projektovani Vaseljenski Sabor „Živu crkvu“, a Patrijaršiju nije zvao. U Pripremnu komisiju, koju je 1930. god. organizovao patrijarh Fotije u Vatopedu, sve Pravoslavne Crkve trebalo je da pošalju po dva predstavnika, dok je najbrojnija Ruska Crkva dobila pravo da pošalje u tu komisiju samo jednog predstavnika, a i to u dogovoru sa „Živom crkvom“, koja je dobila isto pravo. Naravno, ovo pravo Ruska Crkva nije iskoristila, a od „Žive crkve“ danas nije ostalo ni traga.
Sva privremena odvajanja od Ruske Crkve njenih delova van državnih granica (u Poljskoj, Finskoj, Liflandiji, Kurlandiji, Estoniji, Zapadnoj Evropi), koja su se dogodila uglavnom iz političkih razloga, izvršena su uz učešće i podršku od strane Carigradske Patrijaršije; zbog toga, prilikom rešavanja sporova koji nastaju u vezi sa pitanjem crkvene jurisdikcije u pravoslavnoj dijaspori, jedna od strana jeste Carigradska Crkva, te, dakle, rešavanje ovih sporova se nikako ne može prepustiti „vođstvu“ Carigradske Crkve, pošto pravna aksioma glasi: „Nemo in sua re judex esse potest“ („Niko ne može biti sudija u sopstvenoj pravnoj stvari“).
Ne treba zaboraviti ni one poteškoće koje bi iskusio administrativno-sudski centar Pravoslavlja koji je projektovao g. Kartašov, ako bi on bio organizovan u Istanbulu (u muslimanskoj državi, među muslimanskim stanovništvom, čije se neprijateljstvo prema Carigradskoj Crkvi u tako užasnim oblicima nedavno ispoljilo), kao ni siromašan položaj ove Crkve, skoro lišene svoje pastve i podvrgnute različitim uticajima inoslavnog sveta. Godine 1923., kada je bilo pokrenuto pitanje sazivanja Svepravoslavnog Sabora u Carigradu, svi ostali Istočni patrijarsi su, ne bez osnove, bili protiv ovog plana. Uopšte, ako bi se postavljalo pitanje organizovanja neke opštecrkvene pravoslavne instance pri nekoj autokefalnoj Crkvi, onda Carigradsku Crkvu treba proglasiti za najmanje pogodnu za takvo organizovanje.
Jedan od akata ekspanzije Carigradske Crkve, koja je počela 1923. god., bio je i potčinjavanje njoj „Zapadnoevropskog pravoslavnog ruskog egzarhata“, čiji je član g. Kartašov, koji sada predlaže da se ovoj Crkvi dodeli vrhovna administrativno-sudska vlast i na taj način prihvate njene papističke tendencije. A da bi potkopao poverenje čitalaca prema budućoj kritici ovog plana, on se trudi da ocrni ličnost mogućeg autora te kritike, povezujući „učeno podrivanje“ svih prava i pretenzija Vaseljenske katedre“ od strane našeg, tobož „najmljenog pera“[3] sa „ciničnim pokušajem“… da se saberu Pravoslavne Crkve oko današnje Moskve“, razumevajući pod „ciničnim pokušajem“ poziv Moskovske Patrijaršije upućen predstavnicima Pravoslavnih Crkava na Savetovanje 1948. god. u vezi sa pitanjima koja zabrinjavaju celu Pravoslavnu Crkvu, na koje su se ove Crkve rado odazvale.
Naše „učeno podrivanje“, koje u stvari nema u vidu prava, koliko papističke tendencije Carigradske Crkve, uopšte nije povezano sa Moskovskim Savetovanjem, i otpočelo je ne 1948. god., već još 1923., kada je panhelenista i mason, Carigradski patrijarh Meletije, počeo da sprovodi u život svoju novoizmišljenu teoriju o potčinjavanju Carigradskoj Crkvi cele pravoslavne dijaspore. Kao „poslednji mohikanac“, jedini koji je ostao živ od kanonista stare ruske akademske škole, smatrao sam i smatram za svoj sveti dug da razotkrijem kako ova teorija protivreči dogmatskom i kanonskom učenju Pravoslavne Crkve, kao i da nosi opasnost po mir i jedinstvo Pravoslavlja. Za lica koja se interesuju za ovo bolno pitanje navodim spisak mojih radova na ovu temu koji su objavljeni daleko pre Savetovanja 1948. godine:
 
A. Na ruskom jeziku:
1. O jurisdikciji Carigradskog Patrijarha van granica autokefalnih Crkava („Ruska misao“, 1923, jun-avgust, 354-362).
2. Jurisdikcija Carigradskog Patrijarha u oblasti dijaspore („Crkvene Vedomosti“, 1923, № 11-12, 16 -17).
3. „Isprazna ovosvetska gordost“ i Crkva (isto, 1924, № 17-24).
4. Razgraničavanje ili raskol? (Pariz 1932, str. 112-129).
5. O pitanju prava Carigradskog Patrijarha („Glas Litvanske Eparhije“, 1934, № 4-5).
6. Papističke težnje kod Grka (Pariz, 1935).
 
B. Na srpskom jeziku:
 
7. Svepravoslavni Kongres o drugom braku sveštenika („Hrišćanski život“, 1923, № 7-8).
8. Crkvene jurisdikcije nad pravoslavnom dijasporom („Glasnik Srpske Pravoslavne Patrijaršije“, 1932, izašao i kao posebna knjiga, – Sremski Karlovci, 1932, str. 1-127).
9. Papističke težnje kod Grka (isto, 1935, № 5-6).
10. Carigradska crkva kao faktor autokefalije („Arhiv za pravne i dr. nauke“, 1937, januar).
 
Na kraju članka se g. Kartašov poziva na autoritet mitropolita Evlogija, bogoslova T. A. Ametistova i prof. I. I. Sokolova.
 
„Bog je umudrio prisnopamjatnog vladiku Evlogija da svojevremeno stupi na ovaj zdravi i jedini pravilni put“, piše on. A u stvari je Gospod umudrio m. Evlogija da poslednjih godina svog života skrene s tog pogrešnog puta na koji ga je gurnulo njegovo „zlomudro“, prema izrazu Patrijarha Tihona, „okruženje“ i da se sjedini s Majkom-Crkvom. T. A. Ametistov bio je poznat ne kao „bogoslov“, već kao stručnjak za brakorazvodne poslove, a prof. I. I. Sokolov je „nadahnuto i neumoljivo propovedao“ ne samo „primat Carigradske crkve“, već u svojim poslednjim člancima i materijalističku ideologiju.
 

* * *

Videti još:

 


 
NAPOMENE:

  1. O Edinstve Cerkvi, „Vestnik Russkogo Zapadno-evropeйskogo Patriaršego Эkzarhata“, Pariž, 1957, N? 26.
  2. Grčki tekst i slovenski prevod ovog traktata je objavio prof. A. S. Pavlov („Viz. Vremenik“, t. 4, 1897. g., str. 147-154), a izdanje ponovio N. P. Rutkovski („Seminarium Kondakovianum“, t. 3, 1929. g. , str. 151-156). Prema minhenskom prepisu Nomokanona XIV titula, ovu sholiju je izdao kardinal Pitra („Juris eccles. gr. hist. et mon.“ 2, 646-647).
  3. Napomena redakcije Vesnika RZEPE : Mi ne možemo da sakrijemo naše krajnje čuđenje zbog toga što prof. A. V. Kartašov prilikom razmatranja tako bitnih za celo Vaseljensko Pravoslavlje problema bogoslovskog i kanonskog karaktera pribegava takvim „argumentima“. Sa svoje strane, smatramo za svoj dug da posvedočimo ovde da prof. S. V. Trojicki kao saradnik našeg organa nikad nije dobio nikakvu novčanu nagradu za svoj trud, kao i svi ostali naši saradnici

 


Prevod s ruskog: Biljana Vićentić

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *