NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Dijaspora » MELETIOS (Metaksakis)

MELETIOS (Metaksakis)

<p claJEREJ SRBOLJUB MILETIĆ

MELETIOS (Metaksakis)
mitropolit, arhiepiskop, papa i patrijarh
 
Jula meseca 1935. godine u Cirihu, Švajcarska, nakon teške šestodnevne agonije umire najkontraverznija ličnost u dvomilenijumskoj istoriji Pravoslavne crkve, i njegovo telo biva preneto u Kairo, Egipat, gde je sahranjeno uz najviše počasti. Jedan od nesumnjivo najvećih reformatora u Pravoslavnoj crkvi uopšte, za sobom ostavlja veoma rovitu i uzburkanu situaciju, čije posledice će se osećati još mnogo decenija, a najverovatnije i vekova. Iza njegovog lika i dela ostaje pitanje koliki je njegov lični doprinos savremenim i budućim iskušenjima, nemirima i izazovima u pravoslavnoj Crkvi?
Njegova ličnost i uloga su danas već prešli dovoljnu istorijsku distancu i čini nam se da prosto vapiju za objektivnom procenom podjednako, istoričara i teologa. Pokušaćemo ovde da izložimo i zbog čega. Iznećemo samo osnovne podatke i neke od istorijskih činjenica koje se tiču ovog čoveka bez presedana u Pravoslavnoj Crkvi, koji je u svojoj, relativno kratkoj ali veoma burnoj karijeri, između ostalog, uspeo da redom bude poglavar tri autokefalne pomesne pravoslavne crkve, da se izbori za donošenje velikog broja odluka koje su pre njega bile nespojive sa Pravoslavljem, koji je pokušao da izmeni same osnove pravoslavne eklesiologije, i tako začne čitav niz pitanja na koja će još mnoge generacije pravoslavnih teologa moći, a možda i morati, da daju zrele, trezvene i duhovno zdrave odgovore. Ali, počnimo od početka.
Patrijarh Meletije Metaksakis je rođen u selu Parsas na ostrvu Kritu, 21. septembra 1871. godine, i na krštenju je dobio ime Emanuel. Bogosloviju Svetog Krsta u Jerusalimu je upisao 1889. godine. Zamonašen je sa imenom Meletije i rukopoložen za jerođakona 1892. Nakon završetka bogoslovskog školovanja postavljen je 1900. godine od strane patrijarha Damjanosa za sekretara Svetog sinoda Jerusalimske patrijaršije. Osam godina kasnije, Meletije je od strane istog patrijarha, 1908. godine, izbačen iz Svete Zemlje zbog „aktivnosti protivu Svetog Groba“.[1]
Po tvrđenju istoričara Aleksandra Zervudakisa, istražnog oficira britanskog Ministarstva odbrane (1944-1950), Meletije 1909. godine posećuje Kipar i tu, sa još dva pravoslavna sveštena lica,[2] stupa u red engleske masonske lože.[3] Sledeće, 1910. godine, Metaksakis postaje mitropolit Kitiona na Kipru, a već 1912. pokušava da postane Carigradski patrijarh. Pošto mu to ne polazi za rukom on se posvećuje naporima da zauzme položaj kiparskog arhiepiskopa. Međutim, njegove neskrivene političke ambicije, autoritativni karakter, i možda najviše od svega, modernizam koji je ispoljavao, izgleda da su odigrali odlučujuću ulogu u njegovom neuspehu.[4] Razočaran, on napušta svoju pastvu i 1916. god. odlazi u Grčku gde uz pomoć svog rođaka Venizelosa, revolucionara koji se nalazio na čelu Grčke vlade, postaje Arhiepiskop atinski 1918. godine. Kada je sledeće godine Venizelos izgubio izbore u Grčkoj, Metaksakis takođe biva svrgnut sa svog trona.
 
<p cla
<p claMeletije Metaksakis (1871 – 1935)
 
Dok je još bio Arhiepiskop atinski, Meletije je sa grupom istomišljenika posetio Englesku gde je vodio razgovore o jedinstvu između Anglikanske i Pravoslavne crkve. Kao Arhiepiskop atinski, Meletije je takođe osnovao "Grčku pravoslavnu arhiepiskopiju u Severnoj Americi". Pre toga, tamo nisu postojale posebne jurisdikcije, već su parohije, koje su se sastojale od raznih etničkih grupa, uključujući i Grke, zvanično bile pod jurisdikcijom Ruskog episkopa. Padom carske Rusije i preuzimanjem vlasti od strane Boljševika, Ruska crkva je izolovana a njene eparhije van Sovjetskog Saveza izgubile su svoj oslonac. Osnivanje čisto grčke etničke eparhije u Americi od strane Arhiepiskopa Meletija, predstavljalo je prvu u nizu daljih podela. Različite grupe su potom tražile i dobijale podršku svojih matičnih Crkava.[5]
Nakon svrgavanja u Atini, Meletije februara 1921. godine, odlazi u Ameriku, gde je, na osnovu odluke Svetog arhijerejskog sabora SPC od 10. 12. 1920. u to vreme boravio i sv. vladika Nikolaj Velimirović sa zadatkom da „ispita stanje, potrebe i želje Srpske pravoslavne crkve u Sjedinjenim Državama“. U svom izveštaju Svetom arhijerejskom saboru od 13/26 juna 1921. sv. vl. Nikolaj spominje i susret sa Meletijem i o tome kaže:
Gledište Grka najbolje su mi objasnili Mitropolit atinski Meletije Metaksakis, koji se sada nalazi u Americi kao izbeglica, i Aleksandar episkop Rodostolski, koga je isti Mitropolit Meletije pre tri godine odveo u Ameriku i tu delegirao da vrši dužnost episkopa nad grčkom crkvom u Americi.“
„Mitropolit Meletije veli, da prema propisima kanonskim, vrhovni nadzor nad crkvom u Americi mora da pripadne patrijarhu carigradskom. Poziva se na kanon 28. IV Vaseljenskog sabora, shodno kome sve crkve u zemljama „varvarskim“ spadaju pod jurisdikciju patrijarha u Carigradu. Ova jurisdikcija, prema njegovom mišljenju, bila bi više počasna, a konkretnije bi se ona projavljivala samo u slučajevima apelata od jedne nezadovoljne strane.“[6]
Svakako da je ovo bila interesantna novost za sv. vl. Nikolaja, koju je u svom izveštaju odlučio da prenese i Saboru SPC, jer niko pre toga nije na ovaj način tumačio 28. kanon IV Vaseljenskog sabora. Ni jedan Carigradski patrijarh pre Meletija nije pokušavao da zameni prvenstvo časti sa prvenstvom vlasti, ili sabornost Crkve nekakvim mitom o vrhovnom sudiji u „slučajevima apelata od jedne nezadovoljne strane“.
Pored nastojanja da zasnuje jedan potpuno novi poredak među pomesnim crkvama i njihovim dijasporama, Meletije je u Americi nastavio da neguje i svoje izuzetno dobre odnose sa Anglikancima. Tako je grčki ambasador u Vašingtonu 17. decembra 1921. godine izvestio Perfekturu u Solunu da je Meletije „u odeždi uzeo učešća na anglikanskom bogosluženju, klečao sa anglikancima na molitvi, celivao njihov presto, propovedao i kasnije blagoslovio prisutne!“[7] Kada je Sveti sinod Grčke crkve saznao za njegove aktivnosti, formirana je u novembru 1921. komisija sa zadatkom da ispita Meletijev slučaj. Međutim, dok je istraga još bila u toku, Meletije je iznenada i neočekivano izabran za Carigradskog patrijarha. Sinodska komisija je ipak nastavila svoj rad i na osnovu njenih nalaza Sveti sinod Grčke crkve je 9. decembra 1921. svrgao Meletija Metaksakisa zbog čitavog niza prekršaja Kanonskog prava, kao i zbog prouzrokovanja šizme.[8] Uprkos ovakvoj odluci Meletije je ustoličen u tron Carigradskih arhiepiskopa 24. januara 1922. godine, a zatim je, pod velikim političkim pritiskom, presuda o Meletijevom svrgavanju povučena 24. septembra iste godine.
Mitropolit Germanos (Karavangelis), koji je u međuvremenu, redovnim postupkom već bio izabran za Arhiepiskopa Carigrada, objašnjava prilike oko iznenadnog obrta situacije. On kaže: „Oko mog izbora na Vaseljenski tron 1921. godine nije bilo nedoumica. Od sedamnaest glasova, šesnaest ih je bilo u moju korist. Tada, mi je jedan od mojih prijatelja, laik, ponudio 10,000 funti da se odreknem svih prava na izbor u korist Meletija Metaksakisa. Prirodno, odbio sam ovu ponudu sa nezadovoljstvom i gađenjem. Odmah zatim, neočekivano jedne noći, tročlana delegacija od strane „Nacionalne lige za odbranu“ posetila me je energično ubeđujući da se odreknem kandidature u korist Meletija Metaksakisa. Delegati su govorili o tome kako Meletije može da donese 100,000 dolara Patrijaršiji, kako je on u vrlo prijateljskim odnosima sa protestantskim biskupima u Engleskoj i Americi, kako može da bude od velike koristi u grčkim internacionalnim odnosima i kako međunarodni interesi zahtevaju da Meletije bude izabran za Patrijarha. To je takođe, bila i volja Elefteriosa Venizelosa.“
„Razmišljao sam celu noć o ovim predlozima. Ekonomski haos je vladao u Patrijaršiji. Vlada u Grčkoj je prestala da šalje pomoć, a nije bilo drugih izvora prihoda. Redovne plate nisu isplaćivane u poslednjih devet meseci. Patrijaršijske dobrotvorne ustanove su bile u kritičnom materijalnom stanju. Iz ovih razloga i za dobro naroda, prihvatio sam taj predlog.[9]
Nakon ovog dogovora, 23. novembra 1921. usvojen je predlog Sinoda carigradske patrijaršije da se izbor patrijarha odloži. Odmah zatim, episkopi koji su glasali za ovo odlaganje zamenjeni su drugima, tako da je dva dana kasnije, 25. novembra 1921. godine, izabran Meletije. U međuvremenu, zamenjeni episkopi sastali su se u Solunu i izdali saopštenje da je „izbor Meletija učinjen u suprotnosti sa svetim kanonima“, najavljujući da će preduzeti „valjani i kanonski izbor Patrijarha Konstantinopolja“.[10] Uprkos svemu ovom i na opšte iznenađenje, Meletije je, dva meseca kasnije, ipak postao Carigradski patrijarh.
Moglo bi se reći da od tada, njegovim izborom počinje jedno sasvim novo poglavlje u Pravoslavnoj crkvi. Kao vatreni borac za političke ideje panjelinizma, energični modernista i reformator Crkve, Meletije je započeo niz promena i uticao na donošenje mnogobrojnih odluka sa veoma dalekosežnim posledicama. 1922. godine Sinod njegove Patrijaršije, izdaje encikliku kojom priznaje validnost anglikanskog rukopoloženja,[11] a na Meletijevu inicijativu od 10. maja do 8. juna 1923. godine u Carigradu se sastaje takozvani „Svepravoslavni kongres“, koji uprkos odlukama sabora iz 1583.[12] i potom, 1587. i 1593. odlučuje da promeni kalendar u Pravoslavnoj crkvi. Vrlo je karakteristično za ovaj kontraverzni skup, za koji u literaturi postoje razni nazivi: „Sve-pravoslavni kongres“, „Pravoslavno sabranje“,[13] i t.d., da su na njemu bili prisutni predstavnici samo tri pomesne Pravoslavne crkve: Grčke, Rumunije i Srbije, dok su predstavnici ostalih, pa i najbližih crkava: Antiohijske, Jerusalimske i Aleksandrijske patrijaršije, odlučili da ne prisustvuju. Kao vaseljenski patrijarh, Meletije je predsedavao sednicama ovog skupa kome je prisustvovao i anglikanski biskup Čarls Gor, koji je, na Meletijev poziv, sedeo sa njegove desne strane i uzimao učešća u radu ovog kongresa.[14]
Može se reći da je uvođenje novog kalendara za parohijsko sveštenstvo i narod, a posebno za monaštvo, predstavljalo krajnje razočarenje širom Pravoslavlja. Ovaj gest je uglavnom protumačen kao vidljiva projava namere Carigrada da se približi Zapadu, na štetu vekovnog bogoslužbenog jedinstva pomesnih pravoslavnih Crkava. Tako je tzv. „Svepravoslavni kongres“, sačinjen od predstavnika tri pomesne crkve, uspeo da prihvati novi kalendar iz istih onih razloga unije, iz kojih su ga raniji pravoslavni sabori osudili i odbacili: „radi istovremenog proslavljanja velikih hrišćanskih praznika od strane svih Crkava“.[15]
Šta god i koga god da je predstavljao ovaj skup, istoričari će najverovatnije morati da konstatuju da je ovo bio jedan od najžalosnijih događaja u životu Crkve Hristove u 20. veku. Diktiran sa vrha i nametnut u suprotnosti sa ranijim saborskim odlukama, političkim pritiscima sprovođen, tzv. novi kalendar, izazvao je raskole i krvave ulične obračune, kojima nije izbegao ni sam Meletije. Vernom narodu pravoslavnom širom sveta nisu bile po volji Meletijeve modernističke reforme u Crkvi. U Carigradu je došlo do velikih nemira u kojima je ogorčeno pravoslavno stanovništvo demoliralo Patrijaršijske prostorije i samog Meletija podvrglo telesnim povredama.[16] Ne dugo za tim on je bio prisiljen da napusti Carigrad i abdicira, u septembru iste, 1923. godine.
Po svoj prilici, patrijarh Meletije je imao velike planove, i ovaj mali i neslavni skup se nije bavio samo jednom temom. Pored pitanja promene kalendara, takođe su se raspravljala i pitanja određivanja fiksiranog dana proslave Vaskrsa (promena pashalije je inače zabranjena 1. Vas. Saborom i Antiohijskim Saborom pod pretnjom raščinjenja klirika koji to pokuša), zatim stupanje u brak nakon rukopoloženja đakona i prezvitera, drugi brak sveštenika, pitanje ublažavanja posta, pomeranje većih svetiteljskih praznika u dan nedelje, i t.d.[17] U vezi ovog skupa, arhimandrit Dr Justin Popović u svojoj predstavci Svetom arhijerejskom saboru SPC, od 7. 5. 1977. god. kaže:
Pitanje pripremanja i održavanja novog „Vaseljenskog Sabora“ Pravoslavne Crkve nije ni novo ni skorašnje u ovom našem veku istorije crkve. To pitanje je pokrenuto još u vreme nesrećnog patrijarha Carigradskog Meletija Metaksakisa, poznatog uobraženog moderniste, reformatora i tvorca raskola u Pravoslavlju, na njegovom takozvanom „Svepravoslavnom kongresu“ u Carigradu 1923. godine.“
 
<p cla
<p claMeletije Metaksakis i anglikanski arhiepiskop Lang,
konferencija u Lambetu 1930. godine
 
Kao vaseljenski patrijarh, Meletije je naročitu pažnju posvetio pokušajima potpunog preuređenja odnosa među pomesnim pravoslavnim crkvama u svetu, a posebno prema njihovim dijasporama. Njegove odluke, pisma, tomosi i enciklike, bile su ne samo kontraverzne, već ponekad i u logičkoj suprotnosti jedne sa drugima. „Ne priznajući autokefaliju Albanskoj Crkvi, pod izgovorom da pravoslavno stanovništvo sačinjava manjinu, Meletije, uprkos aktima Ruske Crkve, priznaje otcepljenje Poljske Crkve koja se isto tako nalazi u manjini u Poljskoj i tu crkvu potom potčinjava Konstantinopolju.“[18]
Kao što je u svom izveštaju Saboru SPC sv. vl. Nikolaj Velimirović predočio, patrijarh Meletije je pokušavao da proširi tumačenje 28. pravila 4. Vaseljenskog Sabora i na neki način obuhvati ne samo grčku, već i dijaspore svih ostalih crkava. Po prvi put u istoriji jedan patrijarh pokušava da povede Carigradsku patrijaršiju u potpuno nekanonski i skandalozan administrativni osvajački pohod u tuđe zemlje i na tuđu pastvu. Sveštenik Živko Panev o tome piše:
„Ne pitajući Atinski Sinod, on je iskoristio svoje veze sa grčkim stanovništvom u Americi 1922. i podčinio ga sebi. Godine 1922. izdaje Tomos (rešenje) o osnivanju arhiepiskopije za Severnu i Južnu Ameriku u Njujorku, sa tri episkopije: u Bostonu, Čikagu i San Francisku. Istovremeno, on preduzima korake za potčinjenje Carigradu i dijaspora drugih nacionalnosti. Prvi korak u tom pravcu dogodio se 1922. god. naznačenjem egzarha za čitavu zapadnu i centralnu Evropu u Londonu sa titulom mitropolita Tijatirskog, posle čega će Konstantinopolj početi da osporava prava mitropolitu Evlogiju da upravlja ruskim parohijama u Zapadnoj Evropi.
9. jula 1923. Meletije je potčinio sebi eparhije Ruske Crkve u Finskoj, pod vidom autonomne Finske Crkve. 23. avgusta 1923. Carigradski sinod pod njegovim predsedništvom izdaje Tomos o potčinjenju Carigradu ruskih eparhija u Estoniji, pod vidom autonomne Crkve.
Pod predsedništvom Meletijevim Carigradski Sinod rešava, da je za Pravoslavnu Dijasporu u Australiji potrebno stvoriti novu eparhiju, sa katedrom u Sidneju, potčinjenu Carigradu, što će se i ostvariti 1924. god.“[19]
Zbog Meletijevih postupaka Srpska crkva je takođe, dolazila u sukob sa Carigradskom patrijaršijom. Ona je imala svoju eparhiju u Čehoslovačkoj, za koju je 25. septembra 1921. godine, patrijarh Dimitrije hirotonisao episkopa češko-moravskog Gorazda Pavlika (koga su 4. septembra 1942. godine, streljali Nemci).[20] Uprkos tome, Patrijarh Meletije je 4. marta 1923. godine, hirotonisao arhimandrita Savatija za „arhiepiskopa Praga i cele Čehoslovačke“, i izdao mu tomos br. 1132 o uspostavljanju stare Kirilo-metodijevske arhiepiskopije koju je potom stavio pod jurisdikciju Carigradske patrijaršije.[21]
Osim autokefalne Albanske crkve, koju Meletije nije priznavao, na prostoru Albanije je bilo Srba o kojima je duhovno staranje vodila Srpska crkva. Tako je sekretar manastira Dečana, Viktor Mihailović, 18. juna 1922. hirotonisan za vikarnog episkopa Skadarskog. Međutim, Carigradska patrijaršija je vodila dugogodišnji spor sa Srpskom crkvom po pitanju jurisdikcije u Albaniji, a za to vreme je unijatska propaganda, direktno vođena iz Vatikana, uspešno obavljala svoj posao. Episkop skadarski Viktor je bio na teškim mukama (od kojih ga je spasila smrt 8. septembra 1939. godine). Po njegovoj želji sahranjen je u porti manastira Dečana.[22]
Meletijevo priznavanje anglikanskog rukopoloženja prouzrokovalo je negodovanje čak i kod Rimokatolika. Kod Pravoslavnih vernika i sveštenstva, Meletijevske inovacije u Crkvi su izazivale veliki nemir i ogorčenje, a po pitanju novog kalendara čak i raskole. U Carigradu se 1. juna 1923. godine, okupio veliki broj sveštenstva i vernih koji su revoltirani, napali na Fanar sa ciljem da svrgnu Meletija i izbace ga iz grada. Međutim, Metaksakis je izdržao još mesec dana u veoma napetoj atmosferi, da bi tek 1. jula 1923. godine, pod izgovorom bolesti i potrebe za lečenjem, napustio Carigrad. Potom, uz intenzivne pritiske od strane grčke vlade i intervencije Atinskog arhiepiskopa, patrijarh Meletije najzad podnosi ostavku na svoj položaj 20. septembra 1923. godine.
Novi kalendar, koji je na njegovo insistiranje izglasan na nesrećnom kongresu u Carigradu 1923. godine, ubrzo su sprovele samo tri pomesne pravoslavne crkve: Carigradska, Grčka i Rumunska. U ostalima se to nije dogodilo zbog bojazni od daljih nemira i raskola, kao i zahvaljujući snažnoj reakciji koja je bila veoma negativna. Jerusalimski patrijarh je istakao da je novi kalendar neprihvatljiv za njegovu Crkvu zbog opasnosti od prozelitizma i unijaćenja u Svetoj Zemlji. Verovatno najveća opozicija novom kalendaru ispoljena je od strane Aleksandrijske patrijaršije, čiji je patrijarh Fotije, nakon dogovora sa Antiohijskim patrijarhom Grigorijem, Jerusalimskim Damjanosom i Kiparskim arhiepiskopom Kirilom, sazvao pomesni sabor, na kome je odlučeno da apsolutno ne postoji potreba za promenom kalendara. Sabor je izrazio veliki bol i žaljenje što se takav predmet uopšte našao na dnevnom redu, konstatujući da promena kalendara predstavlja opasnost za jedinstvo Pravoslavlja ne samo u Grčkoj već svuda u svetu.
Međutim, ubrzo je Aleksandrijska patrijaršija i sama doživela veliku promenu. Pre toga, na Grčkoj vojnoj i političkoj sceni je došlo do velikih promena usled poraza koje im je 1924. godine, Kemal Ataturk naneo u Maloj Aziji. Došlo je i do velike razmene stanovništva u kojoj je oko 1,400,000 Grka iz Male Azije moralo da pređe u Grčku, iz koje je takođe izašlo oko 300,000 Turaka.[23] Nakon svoje ostavke na presto Carigrada i ovih burnih i sudbonosnih događaja, patrijarh Meletije se našao u Aleksandriji, gde je uz političku podršku naimenovan za drugog kandidata za tron Aleksandrijske patrijaršije.[24] U to vreme, Egipat je bio pod britanskim mandatom, a Egipatska vlada je imala pravo da od dva naimenovana kandidata potvrdi jednog za aleksandrijskog patrijarha. Vlada u Kairu je godinu dana odugovlačila sa svojom odlukom, da bi najzad, pod uticajem anglikanskih veza i pod pritiskom Engleske vlade, 20. maja 1926. potvrdila Meletija za papu i patrijarha aleksandrijskog. Nimalo obeshrabren pomesnim saborom svoga prethodnika, i pod izgovorom brige za jedinstvo grčke dijaspore sa maticom (u Grčkoj je pod pritiskom revolucionarne vlade novi kalendar bio već uveden), Meletije je ubrzo i u Aleksandriji uveo novi kalendar. Tako je navodna briga za grčku etničku dijasporu odnela prevagu nad brigom o jedinstvu Crkve i odlukama ranijih sabora.
Kao vođa crkvene delegacije, Meletije Metaksakis je uzeo učešća i na konferenciji u Lambetu[25] 1930. godine, gde je vodio razgovore o jedinstvu (uniji) između Anglikanaca i Pravoslavnih.
Pred kraj svoga života, ovaj izbeglica iz Svete Zemlje, sa Kitiona, iz Atine i Konstantinopolja, Meletije Metaksakis, nestabilni, neumorni i ambiciozni duh, iako ozbiljno bolestan, pokušao je da se kandiduje još i za patrijarha jerusalimskog. Međutim, on umire 28. jula 1935. godine i biva sahranjen u Kairu. Za njim ostaje jedan burni period, nestabilno vreme političkih pritisaka i diplomatskih ekshibicija neprimerenih u Crkvi Hristovoj, čije posledice će se osećati još dugo…
 

Sveštenik Srboljub Miletić
 


 
NAPOMENE:

  1. Batistos, D., Proceedings and Decisions of the Pan-Orthodox Council in Constantinople, May 10 – June 8, 1923, Athens, 1982
  2. Jedan od njih je bio potonji mitr. Vasilije, zvanični predstavnik Vaseljenske patrijaršije.
  3. Alexander I. Zervoudakis, „Famous Freemasons,“ Masonic Bulletin, No 71, January – February, 1967.
  4. Benedict Englezakis, Studies on the History of the Church of Cyprus, 4th – 20th Centuries, Vaparoum, Ashgate Publishing Limited, Aldershot, Hampshire, Great Britain, 1995, p. 440
  5. Metropolitan Theodosius, Archbishop Of Washington, The Path To Autocephaly And Beyond: „Miles To Go Before We Sleep“
  6. Ep. Nikolaj Velimirović, Sabrana dela, knj. 10, Hilmestir 1983. Str. 467.
  7. Delimpasis, A.D., Pascha of the Lord, Creation, Renewal, and Apostasy, Athens, 1985, p.661.
  8. Delimpasis, A.D., Pascha of the Lord, Creation, Renewal, and Apostasy, Athens, 1985, p.661.
  9. Isto str.662.
  10. Isto, str. 663.
  11. Encyclical on Anglican Orders, from the Oecumenical Patriarch to the Presidents of the Particular Eastern Orthodox Churches, 1922.
  12. Lokalni Sabor u Carigradu iz 1583, sazvan kao reakcija na poziv rimskog pape Grigorija XIII da pravoslavni prihvate novi kalendar, na kome su učestvovali patrijarh Jeremija carigradski, Silvester patrijarh aleksandrijski, Sofronije patrijarh jerusalimski i brojni drugi saborski oci između ostalog jasno kaže: „Ko god ne sledi običajima Crkve koji su utvrđeni na Vaseljenskim Saborima, i svetoj Pashi i kalendaru koji nam oni određuju da sledimo, nego hoće da se ravna po novoizmišljenoj pashaliji i njenom kalendaru papinih bezbožnih astronoma i protiveći se (običajima Crkve) želi da odbaci i oskvrni dogmate i običaje Crkve koje smo nasledili od naših Otaca, neka bude na takvoga ANATEMA i neka bude odlučen od Crkve i zajednice vernih.
  13. Sibev T., Pitanje crkvenog kalendara, Sinodsko izdanje, Sofija, 1968, str 33-34 (na Bugarskom).
  14. Sam naziv „kongres“, svedoči da takav skup ne odgovara pravoslavnoj tradiciji.
  15. Enciklika Carigradske Patrijaršije, „Svim Crkvama Hristovim“, januar 1920. g.
  16. „The Julian Calendar,“ Orthodox Life, No. 5 1995, p. 26.
  17. Jeromonah Sava (Janjić), Ekumenizam i vreme apostasije, Prizren, 1995. str. 11 (fusnota 11).
  18. Sveštenik Živko Panev: Pitanje dijaspore – Istorijski i kanonski osvrt, Pariz, rukopis.
  19. Isto.
  20. Sava, episkop šumadijski, Srpski jerarsi od devetog do dvadesetog veka, Beograd 1996, str. 135-136.
  21. Sergije Troicki, Crkvena jurisdikcija nad pravoslavnom dijasporom, Sremski Karlovci, 1932, str. 4.
  22. Dr Dimšo Perić, Srpska pravoslavna crkva i njena dijaspora, Istočnik, list srpske pravoslavne eparhije Kanadske, 1998. god. Br. 38
  23. „U XX veku grčko stanovništvo u Turskoj je pretrpelo brutalne progone i genocid. Godine 1920. samo je u Carigradu bilo oko 100.000 Grka. Posle Prvog svetskog rata i poraza Grka kod Smirne 1922. godine, tamošnji Grci su doživeli pravu katastrofu, „velika katastrofa“. Grci iz Male Azije su raseljeni i izbegli. Ovo je ostvareno posle potpisivanja mira u Lozani (Švajcarska) 1923. godine. Posle toga ostao je samo neznatan broj Grka u Carigradu, kao i Turaka u zapadnoj Trakiji. Danas u Carigradu ima oko 4.000 Grka.“ – Prot. dr Radomir Popović, Pravoslavlje na raskršću vekova, Beograd, 1999. Str. 23
  24. Prvi kandidat je bio Mitropolit Nikolas iz Nubije.
  25. Konferencija svih anglikanskih biskupa, koja se održava svakih deset godina u rezidenciji Kenterberijskog arhiepiskopa, raspravljajući o pitanjima vere, morala i poretka u Anglikanskoj crkvi.

   

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *