NASLOVNA » Apologetika, BIBLIOTEKA » Jedino moguće hrišćanstvo

Jedino moguće hrišćanstvo

Znanje o našoj pravoslavnoj veri i Crkvi nas najbolje štiti od zbunjivanja i zavođenja od strane raznih sekti i kultova. Međutim, samo znanje nije dovoljno; moramo živeti Pravoslavljem da bismo ga voleli, i moramo ga voleti da bismo njime živeli. Samo znanje o njemu, bez njegovog upražnjavanja, jalovo je znanje. Mitropolit moskovski Filip je jednom rekao: „Veruju ti ne pripada ako ga nisi proživeo.“
Neka naša braća i sestre se osećaju nelagodno radi toga što smo mi verska manjina i zato što smo drugačiji od drugih hrišćanskih grupacija. Neki od njih bi želeli da se mi „izmenimo“. Oni se moraju pomiriti sa činjenicom da Pravoslavlje znači, pored ostalog, hrabrost biti drugačiji – snagu ostati nepromenjen. Istinski hrišćani su uvek bili manjina u društvima u kojima su živeli. Biti drugačiji ne znači biti pogrešan ili inferioran. Hrišćani su bili manjina u rimskoj imperiji. Apostoli su bili drugačiji od svojih savremenika; hrišćanski mučenici iz ranog doba hrišćanstva i sveti Oci su se razlikovali od svoje društvene sredine.
Da bi ostala verna sebi, svojoj suštini i svom biću, Pravoslavna crkva ne sme menjati sebe, nego se mora truditi da izmeni svet. Ona se mora odupreti predlozima i zahtevima koji dolaze iznutra i spolja i čiji je cilj njena izmena a, u stvari, zahtev da se sekularizuje i protestantizuje. Ona se ne sme menjati, jer sve dotle dok se pridržava svojih principa, ostaje ono što je oduvek bila – crkva potpunog osvećenja, crkva u kojoj čovek nalazi istinskog sebe i pravi put ka Bogu; crkva u kojoj je hristolikost, a ne udobnost, najvažnija briga i smisao postojanja. Snaga, dubina i lepota Pravoslavlja se sastoji upravo u njegovom vernom očuvanju autentičnog hrišćanstva.
Pravoslavlje je vera čija je uloga i zadatak „sveosvećenje svega“. Pravoslavlje nije moglo, ne može i ne sme nikada da menja Hrista, već hrišćane, jer za pravoslavne vernike i Pravoslavnu crkvu Hristos je jedan, isti i nepromenjiv – a to je takođe i pravoslavna vera.
Pravoslavna crkva se, isto tako, ne sme menjati, jer je ona čuvar autentičnog hrišćanstva. Ovo priznaju i neki nepravoslavni pisci teolozi koji su upoznati sa Pravoslavljem.
U „Velikim religijama sveta“ (izdanje „Lajf“ časopisa) tvrdi se: „Pravoslavna crkva je nastala u Svetoj zemlji pre nego što je bilo hrišćana u Rimu. Novi zavet je bio najpre napisan na grčkom i najraniji crkveni Sabori bili su po svom karakteru pravoslavni“.
M.DŽ.Giju, autor knjige „Duh Istočnog Pravoslavlja“ , izražava divljenje Pravoslavnoj crkvi ovim rečima: „Zahvaljujući bogatoj kulturi koja je prožima i geniju naroda koji je sačinjavaju, Crkva na Istoku je savršeno uklopila u svoj liturgijski i duhovni život samu suštinu Sabora i bogoslovlja prvih osam vekova“.
Isti autor izjavljuje i sledeće:
„U saglasnosti sa svojom trostrukom misijom: proročkom, svešteničkom i kraljevskom, koja karakteriše jedinstvo njene akcije, Crkva na Istoku nije nikada prestala da objavljuje Tajnu, da je čuva bezbednu od svake izmene u jeresi, da je proslavlja liturgijski i da rukovodi svoje verne u njihovom intimnom prihvatanju i razumevanju iste…“
Imajući u vidu da čak i nepravoslavne osobe koje su upoznate sa Pravoslavnom crkvom smatraju istu za istinsku Hrišćansku crkvu, razumljivo je da pravoslavni hrišćani ili bar većina njih, čvrsto veruju da je Pravoslavna crkva istinska, originalna Hrišćanska crkva. Tako, na primer, Pavle, arhiepiskop Finske pravoslavne crkve, tvrdi kategorički da „Pravoslavna crkva nema potrebe da podnosi dokaz svoje istorijske autentičnosti; ona je jednostavno direktni nastavak Crkve apostolskog doba“.

Rimokatolicizam – pobuna protiv Hrista i prvi protestanizam
Podela crkve, koban događaj u istoriji Hrišćanstva, najavio je početak neprekidne borbe Istočne pravoslavne crkve za očuvanje svog postojanja i identiteta. Češće nego i jedna druga grana Hrišćanstva, Pravoslavna crkva je bila izložena neprijateljstvu i progonima od strane raznih nehrišćanskih i hrišćanskih protivnika. Teritorije nastanjene pravoslavnim vernicima su često osvajali i okupirali razni neprijatelji Pravoslavlja: Arapi, Turci, Tatari i krstaši. Oni su u prošlosti ugrožavali i samo postojanje Pravoslavlja, dok su u novijoj istoriji to činili komunisti, Nemci, ustaše i muslimani. Oni su razorili na hiljade pravoslavnih crkava i manastira i pobili i zatočili stotine hiljada pravoslavnih hrišćana. Nije im, međutim, uspelo da unište Pravoslavlje.
Formalno, podela Crkve se dogodila 16. jula 1054. godine. Međutim, neki istoričari smatraju da je ona stvarno počela u 860-tim godinama i postala stvarnost za vreme krstaškog osvajanja i okupiranja Carigrada 1204 – 1261. Više činilaca – dogmatskih, kanonskih, kulturnih i istorijskih – doveli su do podele Crkve. Ljudski element i lične ambicije su takođe igrali važnu ulogu u toj podeli.

Jeres rimokatolicizma

Ovde ćemo nabrojati samo glavne razlike između Pravoslavne i rimokatoličke crkve:

  • Filiokve (ishođenje Svetog Duha);
  • Papski primat (prvenstvo);
  • Papska nepogrešivost;
  • Upotreba beskvasnog hleba za Sveto pričešće;
  • Tačan momenat osvećenja Svetih darova;
  • Pričešćivanje vernika samo hlebom – Telom Hristovim;
  • Purgatorijum;
  • Anino bezgrešno začeće Bogorodice;
  • Celibat sveštenstva;
  • Nevršenje miropomazanja zajedno sa krštenjem;
  • Miropomazanje kao isključiva nadležnost biskupa;
  • Promena kalendara;
  • Proslavljanje Uskrsa protivno pravilima utvrđenim na Vaseljenskim Saborima;
  • Krštenje kropljenjem, a ne pogruživanjem.

 

Protestanizam – opozicija rimokatolicizmu

Prvo što se moramo zapitati je: Šta je protestanizam? Henri van Dusen, koji je i sam protestant, ovako definiše protestanizam:
…grana hrišćanstva koja je nikla u 16. veku s namerom da povrati originalnu hrišćansku veru u život čišćenjem crkve na Zapadu, u te dane njene najgore izopačenosti, zloupotreba i neumerenosti.
Polazeći od ove definicije, ali ne potvrđujući ili osporavajući njenu tačnost, možemo s pravom zaključiti da protestantizam nije nikada bio i nije originalna Hrišćanska crkva; nije postojao pre 16. veka. Nikao je, zapravo, kao opozicija zloupotrebama vršenim u Zapadnoj, to jest rimokatoličkoj crkvi.
Gornji zaključak nam omogućava da uvidimo da je protestanizam izdanak rimokatolicizma, a ne hrišćanstva kao takvog. Namera protestantske reformacije da obnovi „originalnu, autentičnu veru i život“ je bila plemenita, ali se mora zaključiti da protestantizmu nije uspelo da tu nameru ostvari. Žao nam je, ali moramo reći da, sa istorijske i dogmatske tačke gledišta, protestantizam nije put ka autentičnom Hrišćanstvu, nego put koji udaljava od njega.

Jeres protestantizma

S tačke gledišta svete Pravoslavne crkve, protestantizam ispoveda mnoga pogrešna i jeretička učenja u oblasti hristologije (učenje o Hristu), pneumatologije (učenje o Svetom Duhu), eshatologije (učenje o spasenju) i eklesiologije (učenje o crkvi). Sledeća pogrešna verovanja, iako nisu sva zajednička svakoj protestantskoj sekti, niti ih se drži protestantizam u celini, predstavljaju glavne tačke po kojima se protestantizam razlikuje od Istočne pravoslavne, odnosno Prvobitne hrišćanske crkve:

  • Unitarizam, to jest nepriznavanje Svete Trojice;
  • Odricanje božanstva Isusa Hrista (moderni arijanizam);
  • Nepriznavanje bezgrešnog začeća Isusa Hrista;
  • „Filiokve“ i druga pogrešna verovanja o Svetom Duhu;
  • Pogrešno učenje o suštini ljudske prirode pre prvog pada i posle njega. Tvrdnja da je ljudska priroda, čija se suština navodno izmenila zbog prvog greha, nepopravljivo pokvarena.
  • Pogrešna i jeretička učenja o spasenju: (tvrdnja da je blagodat Božija jedini faktor u ljudskom spasenju; ljudska (dobra) dela su nevažna za spasenje duše; predestinacija (predodređenje); grehove može oprostiti jedino Bog, ili se ljudska priroda ne može nikada od njih očistiti; neverovanje u besmrtnost duše i Strašni sud);
  • Nepravoslavna učenja o Crkvi: (eklesiološki monofizitizam – to jest, odbacivanje ljudske prirode crkve; odbacivanje jerarhije; odbacivanje nepogrešivosti Crkve; prihvatanje samo svete tajne krštenja i svetog pričešća, ali u stvari, odbacujući njihov sakramentalni vid, a prihvatajući samo simbolični; odbacivanje vidljivih sredstava pobožnosti i duhovnosti (post, askezu itd);
  • Odbacivanje poštovanja Majke Božije i kulta svetaca;
  • Odbacivanje Svetog Predanja, učenja Svetih Otaca, kao i odluka sedam Vaseljenskih sabora kao izvora učenja i discipline;
  • Dozvoljavanje sveštenicima i episkopima da se žene i posle rukopoloženja, da se razvode i da se više puta žene (ili udaju, pošto imaju i žene-sveštenike i episkope);
  • Rukopoloženje žena;
  • Nemanje apostolskog prejemstva;
  • Način rukopolaganja sveštenstva;
  • Krštavanje samo odraslih (neke, a ne sve protestantstske sekte);
  • Odbacivanje ukazivanja poštovanja svetim predmetima: ikonama, relikvijama svetitelja, Časnom krstu;
  • Odbacivanje molitava za preminule;
  • Tumačenje Svetog Pisma povereno pojedincima;
  • Promena kalendara i praznovanje Uskrsa protivno pravilima ustanovljenim na Vaseljenskim saborima;
  • Ukidanje monaštva.

Ovo nije potpuna lista doktrinarnih principa koji su karakteristični za razne protestantske sekte; ipak, kako se vidi, broj važnih tačaka po kojima se one razlikuju od Prvobitne hrišćanske pravoslavne crkve su mnogobrojne. Postaje jasno da protestantizam nije nikada imao niti sada ima četiri osnovna kvaliteta prave Hristove crkve, odnosno da nikada nije bio niti je sada jedina, Sveta, saborna i Apostolska Crkva – kako po svom postanju, tako i po svojoj suštini.

Pravoslavlje – jedino moguće hrišćanstvo

Kako smo dosad ukratko govorili o rimokatolicizmu i protestantizmu, sada treba da se osvrnemo na učenje same Pravoslavne crkve.
Smatra se da je broj pravoslavnih hrišćana u svetu, koji praktikuju svoju veru, 15.000.000; međutim, broj krštenih pravoslavnih vernika je mnogo veći. Ne treba zaboraviti da je u nekim zemljama zabranjeno slobodno ispovedanje pravoslavne vere. Danas najveći broj pravoslavnih vernika živi u Rusiji, Ukrajini, Grčkoj, Rumuniji, Srbiji, Bugarskoj i Makedoniji, ali se njihov broj u Zapadnoj Evropi, Americi, Australiji, Novom Zelandu i mnogim drugim zemljama stalno povećava.
Samo ime Svete Pravoslavne crkve nosi u sebi tvrdnju da je ona autentična hrišćanska crkva, jer reč pravoslavna proizilazi iz dveju grčkih reči koje znače „ispravno verujuća“, „koja uči ispravno“, „koja ispoveda ispravno“. Prema tome, ona samim svojim nazivom potvrđuje da je ona ispravno verujuća i ispravno učeća crkva.
Ta ista Crkva je takođe poznata pod nazivima Istočna pravoslavna i Grčka pravoslavna crkva. Osim toga, ispred ove titule se obično nalazu pridev koji ukazuje na nacionalno poreklo posebnih pravoslavnih crkava, to jest: Ruska, Srpska, Bugarska, Sirijanska, Albanska i slično.
Izvori pravoslavnog učenja su Sveto Pismo i Sveto Predanje.

Crkvu imaju samo pravoslavni
U Pravoslavlju, Crkva se smatra izvorom i predmetom vere. Ona je isto toliko duhovno iskustvo koliko je ustanova. Crkva je Telo Hrista, svog Osnivača, a ona je i: „koja je tijelo njegovo, punoća Onoga koji sve ispunjava u svemu“ (Efescima, 1:23). Po svojoj prirodi Crkva je vidljiva i nevidljiva, božanska i ljudska, nebeska i zemaljska.
Zadatak crkve je oduvek bio da pomaže svojim članovima da postignu krajnji cilj i smisao svoga postojanja: Hristolikost. Uloga i misija Crkve je da održava nepromenjene najviše duhovne standarde time što čuva istovetne hrišćanske principe. Očekivalo bi se radi toga da ljudi saobražaju svoj život tim principima, a ne da menjaju ta merila kako bi odgovarala ljudskim slabostima. U Crkvi pravac kretanja treba da bude od ljudskog ka božanskom.
Pravoslavna crkva je i Saborna. Njena sabornost, to jest univerzalnost, ne označava samo činjenicu da ona ima pripadnike u celom poznatom svetu, već je to u isto vreme proklamacija njene sabranosti, jednodušja, sinteze vlasti, odgovorne slobode prožete sveobuhvatnom ljubavlju.
Pravoslavna crkva je apostolska, jer je ona izgrađena – „Na temelju apostola i proroka, gde je ugaoni kamen sam Isus Hristos“ (Efescima, 2:20). Njen apostolski karakter je zasnovan i na činjenici da ona uči u saglasnosti sa apostolskom tradicijom i nastavlja apostolsku misiju i prejemstvo, a ovo poslednje se smatra „sredstvom za rasprostranjenje apostolskog učenja i osobenim obeležjem istinske Crkve koje je odvaja od lažnih“. Pravoslavna crkva je apostolska i po tome što je misionarska po svojoj prirodi i što ostvaruje osnovnu misiju apostola: hristijanizaciju celog sveta.
Sve istinske pravoslavne crkve, to jest kanonske, u celom svetu sačinjavaju jednu, svetu, sabornu, apostolsku, istočno – pravoslavnu crkvu. One imaju istovetne dogme, kanone, svete tajne i liturgijske oblike.
Što se tiče administracije, sve pravoslavne crkve spadaju u jednu od sledeće dve kategorije: autokefalne, to jest samoupravne, i autonomne, to jest one koje nemaju svoju višu jerarhiju, nego je primaju od neke druge pravoslavne crkve.
Autokefalne pravoslavne crkve su sledeće:

  • Carigradska vaseljenska patrijaršija (Turska)
  • Jerusalimska patrijaršija(Izrael)
  • Aleksandrijska patrijaršija (Egipat)
  • Antiohijska patrijaršija (Jordan)
  • Moskovska i sveruska patrijaršija (Rusija)
  • Srpska patrijaršija (Srbija)
  • Bugarska patrijaršija (Bugarska)
  • Rumunska patrijaršija (Rumunija)
  • Gruzijanski katolikat (Gruzija)
  • Grčka crkva (Grčka)
  • Kiparska arhiepiskopija (Kipar)
  • Albanska pravoslavna crkva (Albanija)
  • Finska pravoslavna crkva (Finska)
  • Poljska pravoslavna crkva (Poljska)
  • Čekoslovačka pravoslavna crkva (Češka i Slovačka)
  • Sinajska arhiepiskopija (Egipat)

Autonomne pravoslavne crkve raznih jurisdikcija postoje u Kini, Japanu, Koreji, Severnoj Americi, Australiji, Novom Zelandu i u raznim državama Zapadne Evrope. U ovu grupu spadaju i mnoge eparhije u celom svetu koje imaju autonomni status.

 


Izvor:
ĆELIJE, Blagovesti, 2001. godine

 

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *