Izbor predstavnika crkvene opštine

Pitanje:
Pomaže bog čestiti oci, bio bih vam veoma zahvalan ako biste na jedan opširniji način, naravno koliko vam to prostor doѕvoljava napisisali na koji način se pristupa kandidovanju potencijalnih kandidata i izbor u crkveni parrohijki odbor odnosno predstavnike crkvene opštine.. Koje vrline potencijalni kandidati moraju da bezpogovorno ispunjavaju: Da su kršteni, venčani u crkvi, da redovno posećuju sveti hram, da se redovno ispovedaju i dr.Kakva je za njih obaveza polaganja zakletve, kakve su duhovne i druge sankcije ѕa nepoštovanje položene zakletve. Odnos sveštenika prema crkvenom odboru. Situacija kad na jednoj crkvenoj opštini ima više parohija. Primeri iz života: Ne biraju se u crkvene odbore i funkcije čestiti pravoslavci, bogoljubi ako nisu dobro stojeći „BIZNISMENI“ veliki pod znacima navoda sponzori, darodavci ktitori. Ima mnogo slučajeva kad se i zna poreklo para „darodavaca“. O posetama svetom hramu i učestvovanju u liturgijskom životu nema ni govora. Sa druge stane na marginama su iskreni čestiti vernici spremni na druge velike duhovne podvige organizovanje duhovnog života u svojoj parohiji. Ostajem u nadi vašeg odgovora.
Dragan


Odgovor:
Dragi Dragane, Pošto si tražio opširniji odgovor, evo najpre nešto
o crkvenoj opštini
Ustav SPC je pokazao mnoge nedostatke koji se do danas nisu otklonili ni u zemlji ni u dijaspori. Na primer, iz Ustava SPC se ne vidi jasno šta je crkvena opština, a šta parohija. Kada govori o tome ko su pravna tela u našoj Crkvi, Ustav SPC Čl. 5. nabraja: „Patrijaršija, eparhije, crkvene opštine, manastiri, zadužbine, samostalne ustanove ili takvi fondovi i prema crkvenoj nameni pojedini hramovi”. Nigde se ne pominje i parohija, ostavljajući utisak da je ona, kao osnovna jedinica Crkve u njenom administrativno-pravnom poretku prevaziđena jednom drugom administrativnom jedinicom, nazvanom „crkvena opština”, kao i da bez crkvene opštine grupa vernih parohijana ne pretstavlja nikakav crkveno-pravni subjekat i priznato telo u svojoj sopstvenoj Crkvi. „Crkvena opština se kao organizaciona jedinica u našoj Crkvi pojavljuje u drugoj polovini 19. veka na teritoriji tadašnje Karlovačke mitropolije, da bi se Ustavom iz 1931. godine, koji je još na snazi, proširila na celu teritoriju Srpske pravoslavne crkve. Kanonsko predanje Pravoslavne crkve ne poznaje ovu ustanovu, tako da možemo govoriti o novini u organizaciji Crkve. Carskom voljom odnosno, carskim Reskriptom iz 1868. godine, (umesto parohija, prim. ur.) crkvene opštine su postale obavezni način organizovanja crkvenog života u Karlovačkoj mitropoliji, koja se tada nalazila na teritoriji Austrougarske monarhije.” Ovim pravnim aktima, politika austrougarske monarhije je imala dvostruki cilj „sa jedne strane ona je potisnula nacionalne težnje Srpskog naroda sa nepovoljnog po nju, političkog – na crkveno polje, a sa druge strane, sledujući devizi dividi et impera (zavadi pa vladaj) , zadovoljavala je težnje srpskih svetovnjaka na račun borbe između – verne kanonima jerarhije i naivnih rodoljuba svetovnjaka. Obe strane su se našle u bezizlaznom položaju. Svetovnjaci, usled oduzimanja od strane države većine svetovnih prava od crkvenih instituta koji su mogli štiti narodna prava u obliku nasrtaja na kanonska prava jerarhije, misleći da čine nacionalnu politiku, u suštini su razrušavali nacionalnu Crkvu lišavajući je pravoslavnog crkvenog ustrojstva.” Mnoge kritike su izrečene na račun ove ustanove, koja duboko zadire u kanonski poredak Pravoslavne crkve, a posebno od ljudi koji su iskusili njeno dejstvo u praksi. Jedni su prigovarali da se parohija ovim gestom deli na dve vlasti: jerarhijsku i demokratsku – u kojoj laici biraju svoje predstavnike u liku predsednika i drugih zvaničnika; da se parohija, koja je imala sveštenika na čelu, sada stavlja pod vlast saveta ili skupštine sa predsednikom na čelu i da se time uvodi svetski način poslovanja i organizovanja. Drugi su govorili da je to korak bliže ka tome, da se jerarhiji ostavi u nadležnost samo briga o stvarima vere a laicima o administraciji Crkve. Ili, još jasnije, da se na taj način u Srpsku crkvu uvodi ustrojstvo protestanskih crkvenih opština. Osim toga, ustrojstvo crkveno-školskih opština daje u praksi podvojenost, u kojoj predsednik, koji je obavezno laik, može da stvara neprestanu napetost između sebe, odbora i sveštenika.
Loše iskustvo sa ovom ustanovom, stečeno na teritoriji Austro-ugarske, nije sprečilo da se ona uvede i u Ustav SPC od 1931. godine i tako postane opšteobavezna za celu Srpsku crkvu. Takvo ustrojstvo je izazivalo dosta napetosti posebno svuda u dijaspori. Crkvene opštine su često bile mesto gde su se promovisali ili sukobljavali određeni politički, ili čak lični interesi i ciljevi, pojedinih partija i uticajnih ljudi. Nedostatke ovakvog ustrojstva politička emigracija je obilato koristila, ucenjujući jerarhiju i uslovljavajući svoju pomoć i podršku određenim ustupcima i kompromisima. U slučaju da su pojedini parosi branili kanonski poredak Crkve, bili su izlagani raznovrsnim intrigama i proglašavani za „klerikaliste”, netolerantne, autokrate, ili jednostavno loše i nepopularne sveštenike, za koje se od nadležnog episkopa obično zahtevalo udaljavanje i premeštaj.
Od strane ne malog broja laika, aktivnih u „upravama” crkvenih opština, postojala je neprestana težnja da se samim ustrojstvom jedne takve crkvene opštine što više ograniči jerarhijska vlast nad njom. Između ostalog, to se ogledalo i u insistiranju na nazivu „crkveno-školska” opština, ili pak, u traženju načina da se njena imovina i fondovi stave pod upravu takvih tela, koja bi bila izabrana na „demokratski” način, koja nebi bila crkveno – jerarhijska po svom ustrojstvu. Kao nekakvo upravno telo jedne parohije, administrativna jedinica nazvana „crkveno-školska opština”, ima svoje posebno članstvo. Za razliku od parohijana, članova parohije, članovi crkvene opštine su u praksi počeli da se nazivaju „finansijski članovi”, a njihova glavna uloga i svrha postepeno sve više prerasta u odlučivanje i upravljanje celokupnim životom i radom lokalne crkvene zajednice. Parohija, o kojoj sveštenik vodi brigu, postala je tako samo baza za regrutovanje članova crkvene opštine čiji članovi, preko godišnje skupštine i izabranog upravnog odbora, planiraju i upravljaju svim aktivnostima i imovinom crkve. Parohijani postepeno i sve više zauzimaju pasivan stav u životu svoje parohije. Gotovo sva njihova aktivnost se svodila na to da u proseku nekoliko puta godišnje, uglavnom o većim praznicima, dođu u sveti hram, da se u njemu krste ili venčaju, da jednom godišnje primaju sveštenika kod svojih kuća, radi osvećenja vodice ili slavskog obreda.
Budući u večitom iskušenju da imitiraju svetovne modele društva, članovi crkvenih opština nastoje da uvode demokratski sistem po pitanju poslovanja i svih vrsta odlučivanja u crkvenim telima, što uključuje i pitanje „zapošljavanja” odgovarajućeg sveštenika. Od drevnog principa sabornosti i savetovanja vernih u odlučivanju, prelazi se na glasački sistem u organizaciji osnovne crkvene jedinice u kojoj uloga sveštenika, koji i dalje obavlja najveći deo administrativnog posla i korespodencije, postaje sve više sekundarna, sa tendencijom da se potisne do potpuno podređenog položaja. Od mnogih „finansijskih” članova sveštenik – paroh je smatran i tretiran kao lice u radnom odnosu, zaposleno od strane crkvene opštine. Ovakav sekularistički pristup je bio svojstven shvatanju mnogih Srba u dijaspori, koji su bili pod snažnim uticajem svesti svojih partija, udruženja, klubova i raznih asocijacija. Antagonizam, prouzrokovan različitim političkim i ideološkim pogledima, nastavio je da cepa naše iseljeništvo na sve više grupa tokom čitave druge polovine DŽDŽ veka. Gotovo svi pripadnici pojedinih asocijacija bili su istovremeno i članovi crkvenih opština, koji su često zauzimali važne pozicije u njihovim upravama. Tako su svoja politička trvenja prenosili i na teren Crkve. To je najčešće izazivalo konfliktne situacije u crkvenim opštinama, što se vrlo negativno odražavalo na samu misiju Crkve. Sveštenik je u toj situaciji malo šta mogao da učini da bi zaštitio red i poredak. Crkvene opštine su, za pojedine članove, postajale arene za politička trvenja i sučeljavanja, a sami sveštenici su ostali na terenu, u svakodnevnoj praksi, pravno i moralno nezaštićeni takvim nedefinisanim poretkom. Nedostatak pravnog saveta, nespremnost, neznanje i nesnalaženje mnogih sveštenika u novoj sredini, ali isto tako i nedobijanje određenih uputstava u tom smislu od viših crkvenih tela i vlasti, činili su napore u organizovanju još težim nego što je objektivno to bila situacija u novoj sredini. Uporedo sa formiranjem crkvene administracije, osnivanjem Crkvenog saveta i postepenim razvojem crkvenih tela, krajem pedesetih godina je rastao i uticaj sekularizma u parohijskom životu. Nasuprot crkvenoj opštini kao jednom novijem obliku organizacije, značaj parohije kao duhovno-administrativne crkvene jedinice bio je potisnut i zapostavljen. Umesto parohija i vernih parohijana, u svim dokumentima se vide samo crkvene opštine, njihovi članovi i upravni odbori. Članovi crkvene opštine
Što se tiče crkvene opštine i njenih članova na primer, u Ustavu SPC Eparhije za Australiju i Novi Zeland, se kaže slično kao i u svim ostalim ustavima u pravilima u SPC širom sveta: Crkvena opština je organizovana verska zajednica parohijana na čelu sa sveštenikom, na određenom području, koji su se dobrovoljno obavezali da pomažu u upravi i održavanju lokalne crkvene imovine za svoju duhovnu korist i verski život. Crkvenu opštinu sačinjava jedna ili više parohija.
Član 55: Članovi jedne crkvene opštine su ona lica koja redovno ispunjavaju svoje verske i moralne obaveze prema Crkvi i opštini, i koji primernim hrišćanskim životom ispunjavaju i druge uslove predviđene za članove crkvene opštine. Prema tome, da bi se neko lice moglo smatrati članom jedne crkvene opštine, treba da ispunjava i sledeće uslove: 1) da je član parohije; 2) da je star najmanje osamnaest (18) godina; 3) da živi primernim životom, prema moralnom učenju Svete pravoslavne crkve; 4) da je gotov da u svako doba brani interese Srpske crkve i Pravoslavlja uopšte; 5) da uživa glas dobrog i pobožnog hrišćanina i da je dobar i koristan član zajednice u kojoj živi; 6) da redovno učestvuje u crkvenim bogosluženjima; 7) da redovno prima Svete tajne ispovesti i pričešća u parohijskoj crkvi i da izvršava ostale hrišćanske dužnosti Crkvom propisane; 8) da se drži propisa Ustava Srpske pravoslavne crkve u Australiji, Novom Zelandu i Južnoj Africi.
Član 56: Članovi crkvene opštine ne mogu biti sledeća lica: 1) lica koja svojim nemoralnim životom i vladanjem služe na sablazan drugima; 2) lica koja rade protiv Crkve, Eparhije i Pravoslavlja uopšte; 3) oni koji se javno deklarišu i za koje se dokaže da su anarhisti, nihilisti, agnostici, ateisti, bigamisti, kao i oni koji ih javno pomažu.
Član 57: Lice koje želi da postane član crkvene opštine mora podneti molbu za prijem u članstvo. Molba mora da sadrži potrebne podatke koji se odnose na molioca da bi paroh i Upravni odbor mogli proceniti njegove kvalifikacije za članstvo.
Član 58: 1) Molbu jednog lica za prijem u članstvo crkvene opštine pregleda Upravni odbor na sednici i posle preporuke parohijskog sveštenika donosi odluku.
2) Lice koje nije primljeno za člana ima pravo da se žali Godišnjoj skupštini crkvene opštine, a po potrebi i Eparhijskom upravnom odboru, u roku od 14 dana od dana kada je primio odluku crkvene opštine. Odluka EUO na žalbu je konačna i obavezna za obe strane. Niko ne može biti redovan član u više crkvenih opština. Izuzeće daje Arhijerej.
3) Lice za koje Upravni odbor crkvene opštine utvrdi da je nepodobno i da svojim radom šteti opštem dobru crkvene opštine, predložiće se Godišnjoj skupštini za isključenje iz članstva. Na odluku Godišnje skupštine dotično lice ima pravo žalbe EUO-u u roku od 14 dana od dana donošenja odluke.
Član 59: Novi članovi crkvene opštine mogu glasati na skupštini i uživati ostale privilegije člana, ako su bili članovi najmanje šest (6) meseci.
Član 60: Članstvo u jednoj Srpskoj pravoslavnoj crkvenoj opštini se priznaje u svim crkvenim opštinama, u vreme kada se promeni mesto boravka. Ako se član preseli iz jednog mesta u drugo, njegovo članstvo je ispravno i nastavlja se u novoj opštini, koja će potvrditi status njegovog članstva u njegovoj ranijoj opštini.
Pozdravlja te, o. Srba


[1] Protojerej dr Zoran Krstiħ: Aktuelni crkveni Ustav i proces sekularizacije, Glasnik Srpske pravoslavne crkve 10. 0ktobar 2003. str. 240 – 244.
[2] Dr Sergije Troicki, Svetosavlje, organ udruženja studenata Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta u Beogradu, godina 8, novembar – decembar Beograd, str.7-8.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *