IZABRANA DELA I ČLANCI

 

IZABRANA DELA I ČLANCI
 

 
BIOGRAFIJA
 
Blaženjejši mitropolit Kijevski i Galicki Antonije Hrapovicki (1863. – 1936.) spada među među najistaknutije pravoslavne teologe kraja 19. I početka 20. veka.
Potiče iz starog plemićkog roda Hrapovicki pa je i rođen na porodičnom imanju Vatagino, Novgorodske gubernije 17. marta 1863. godine. Na krštenju je dobio ime Aleksej (u čast sv. Alekseja, „čoveka Božijeg“). Porodica Hrapovicki prvo prelazi u drevni Novgorod, a zatim u Peterburg gde Aljošu, mimo njegove volje upisuju u gimnaziju. Ali 1881. godine pošto je briljantno završio srednju školu, Aleksej se upisuje na Petrogradsku duhovnu akademiju. Još kao mladi gimnazijalac stalno posećuje razne religiozne kružoke, javna predavanja, učestvuje u disputima, sam osniva grupe mladih koji se interesuju za duhovni život. Nije slučajno da ga je celi život pratila legenda da je on u stvari prototip Aljoše Karamazova u romanu Dostojevskog, što je skromni vladika uvek negirao.
Samo 4 dana po završetku Akademije, on prima monaški čin sa imenom Antonije (u čast sv. Antonija Rimljanina, Novgorodskog čudotvorca) i kao mladi jeromonah postaje te 1885. godine postaje profesor bogoslovije u zapadnom gradiću Holm. Značaj rada u toj bogosloviji ne sme se potceniti: to je bilo žarište borbe protiv unijata pa je mladi teolog Antonije imao prilike da pokaže svoj sjajni govornički dar, svoju zapanjujuću erudiciju. Već naredne godine on brani magistarski rad (Psihološki argumenti u korist slobodne volje i moralne odgovornosti) i postaje docent u svojoj matičnoj Akademiji. Povratak u prestonički Petrograd pruža mu priliku da se zbliži sa mnogim istaknutim ličnostima tog vremena: protojerejem Jovanom Kronštatskim, filosofom i književnim kritičarem Orestom Milerom (preko kojeg je i upoznao Dostojevskog), filozofom i pesnikom Vladimirom Solovjovim i dr. Zbog zaštite studenata od administracije 1889. godine on biva premešten za rektora Moskovske duhovne akademije, gde zatiče istaknute naučnike: crkvenog istoričara J. Golubinskog, filosofa Kudrjavceva, istoričara V. O. Ključevskog. Iz korena je promenio odnos profesora i studenata: vrata njegovog rektorskog stana bila su takoreći danonoćno otvorena za sve koji su želeli da nešto pitaju, na nešto da se požale, da razreše neku dilemu… Taj odnos prema omladini, pa i prema svima kojima je potrebna uteha u nevolji, vladika Antonije je sačuvao do poslednjeg dana svog ovozemaljskog života, o čemu su godinama kasnije pričali posetioci čuvenih njegovih „čajepitija“ u Sremskim Karlovcima.
Tih godina u centru njegove pažnje su dogmatika i pastirsko bogoslovlje, pa 1891. g. on osniva i sam uređuje časopis Bogoslovski vesnik koji veoma brzo postaje jedan od najuglednijih pravoslavnih časopisa u teološkom svetu. Ali, on ne prati samo crkveni, već i društveni, književni život Rusije. Pažljivo studira sva dela Lava Tolstoja, posećuje ga u moskovskom domu u ulici Hamovniki, dugo polemiše s njim, pa je docnije Tolstoj znao da kaže: „mene razume samo otac Antonije“. Rad sa teološkom omladinom ubrzo donosi plodove: mnogi njegovi ucenici postaju monasi, sveštena lica, a ne kao što je bilo do tada – da odlaze na unosnije ali građanske dužnosti. Međutim dolazak novog Moskovskog mitropolita Sergija prekinuo je taj plodotvoran rad: konzervativni Sergije počeo je da progoni „buntovnog“ rektora i njegove „pogubne novotarije“ pa je uspeo da premesti arhimandrita Antonija na dužnost rektora provincijske Akademije u gradu Kazan. Međutim, ubrzo, 1897. godine otac Antonije je izabran za episkopa, a 1900. godine poslat u grad Ufu.
Tako je stavljena tačka na njegov zvanični pedagoški rad koji je trajao 15 godina, a otpočeo period od 36 godina arhijerejskog služenja Crkvi i ljudima. Za tih 15 godina on je izveo korenite promene u tri Akademije, među njegovim bivšim učenicima bili su dva patrijarha (Sveti Tihon i Sergije), dva arhiepiskopa, 35 episkopa, stotine monaha i sveštenika. Rad u siromašnom kraju sa sedištem u gradu Ufa na obroncima Urala pokazao je velike misionarske sposobnosti vladike Antonija: za kratko vreme broj parohija se udvostručio. Osim toga, tu se naročito ispoljila jedna osobina koja će ga krasiti celog života: milosrđe i nesebično žrtvovanje za jadne i paćenike. Za vreme strahovite gladi (1899. – 1901.) vladika Antonije je slao stotine monaha i monahinja da dele hranu sirotinji iz manastirskih zaliha. Ali ni tu nije ostao dugo: 1902. godine postavljen je za episkopa Volinskog sa sedištem u gradu Žitomir. Na toj katedri vladika Antonije je ostao 12 godina. Tih 12 godina su možda najplodotvornije godine u njegovom životu: iako je Volinska eparhija pokrivala veliku teritoriju sa 3 miliona stanovnika, vladika Antonije, osim organizacije crkvenog života stiže da piše, propoveda, obnavlja drevni manastir iz XIII veka Počajevsku Lavru, gde osniva i štampariju, ponovo oživljava rad Žitomirske bogoslovije, što je veoma značajno zbog položaja njegove eparhije kao najisturenijeg bastiona pravoslavlja u Rusiji prema Latinima. Iako van ruskih „prestonica“ Moskve i Petrograda, može se slobodno reći da arhiepiskop Volinski Antonije postaje najuticajnija ličnost Ruske crkve i van granica Rusije. On se bori za vaspostavljanje patrijaršije (koju je 1721. godine samovoljno ukinuo Petar I), bori se za kanonizaciju novih ruskih svetitelja (što svesrdno podržava i poslednji imperator ruski, car-mučenik Nikolaj II) tako da posredno ili neposredno učestvuje u proslavljanju Svetih Germogena, Joasafa Belgorodskog, Ane Kašinske, Serafima Sarovskog, … 1911. godine izlaze sabrana dela vladike Antonija u 3 toma, a on postaje doktor teoloških nauka. Ali, vladika ne piše samo stručne teološke rasprave (od kojih je jedna od najčuvenijih Dogmat iskupljenja) već sastavlja i službe svetiteljima, dopisuje se sa mnogim teolozima i običnim ljudima. 1914. godine premešten je u Harkov gde ostaje do početka krvavih tragičnih događaja 1917. godine. Kao beskompromisni borac za Crkvu on je opasan po nove „revolucionarne“ vođe, pa ga proteruju iz Harkova. On odlazi u čuveni manastir Valaam gde priprema veliki Sveruski crkveni sabor koji će i početi sa radom u Moskvi na Veliku Gospojinu 15. (28.) avgusta 1917. godine. Vladika Antonije je najveći autoritet tog veličanstvenog skupa, najveći kandidat za novog ruskog patrijarha. Na prvom glasanju on dobija ubedljivo najviše glasova, ali se taj prvi izbor poništava i menjaju pravila. Biraju se tri kandidata pa se žrebom određuje ko će stati na čelo Ruske crkve. Opet arhiepiskop Antonije (Hrapovicki) dobija najviše glasova. Njegovi protivkandidati su mitropolit moskovski Tihon i novgorodski Arsenije. Ljudskom voljom on bi i postao tada sveruski patrijarh, ali je Božja volja presudila drukčije: da njegov učenik (sada Sveti) Tihon primi taj težak podvig vođenja Ruske crkve u novim uslovima terora, a vladika Antonije svojim ogromnim autoritetom i mudrošću okuplja jadne ruske izgnanike koji će uskoro napustiti svoju domovinu.
Sabor postavlja vladiku Antonija za mitropolita Kijevskog i Galickog (tu titulu je nosio do kraja života) i on stiže u uzavreli drevni ruski grad, „majku svih ruskih gradova“, Kijev. Uz pomoć Nemaca, tada je Ukrajinom vladao Skoropadski, koji je insistirao na „nezavisnoj ukrajinskoj crkvi“ pa je vladika Antonije bio nepoželjan. U decembru 1918. godine on je uhapšen i interniran u manastir Bučač gde provodi pod najsurovijim uslovima pola godine. Tek je na intervenciju međunarodne javnosti oslobođen, da preko Carigrada stigne u Novorosijsk, pa u Rostov na Donu i Kijev. U Novorosijsku on organizuje Višu crkvenu upravu na Jugu Rusije (tada je to bio centar Bele armije) ali s obzirom na kritično stanje, na prevaru je prebačen u Carigrad, pa u Atinu, gde je primljen sa ogromnim počastima. On služi i propoveda u grčkim hramovima, drži predavanja na Akademiji nauka, posećuje Svetu Goru Atonsku, gde namerava i da ostane. Ali ga poslednji zapovednik ruske armije, general Petar Vrangel, preklinje da se vrati u Rusiju da pomogne dostojanstveno povlačenje i odlazak u izgnanstvo stotine hiljada ruskih nesrećnika. U septembru 1920. godine mitropolit Antonije se vraća u Rusiju da provede poslednjih 40 dana na tlu svoje Domovine. On organizuje Vrhovnu crkvenu upravu i sa još nizom episkopa po drugi put, sada već zauvek, napušta Rusiju da u Carigrad stigne 19. novembra 1920. godine. Vaseljenska Patrijaršija, najviše baš zahvaljujući velikom ugledu mitropolita Antonija, priznaje ruskim arhijerejima u izgnanstvu pravo na organizaciju nezavisne Ruske crkve u izgnanstvu na osnovu 39. pravila Šestog Vaseljenskog sabora. Pošto većina Rusa ne ostaje u Turskoj, vladika Antonije prihvata poziv mitropolita Srbije i regenta Aleksandra, i u februaru 1921. godine prelazi sa svojim Svetim sinodom u Srbiju, u Sremske Karlovce. Sabor ruskih arhijereja u izgnanstvu bira ga za Poglavara Ruske zagranične crkve na čijem čelu on i ostaje 15 godina, do kraja svog života.
Iako je u podnaslovu svoje prve knjige napisane u izgnanstvu (Slovar k tvorenijam Dostojevskogo, Sofija, 1921.) rekao: „Ne dolžno otčajivatsja“, ipak su tegobe tih godina van Domovine često dovodile Vladiku do očajanja. Neprestana borba za očuvanje jedinstva pastve i Crkve od zavidljivih i ambicioznih arhijereja koji su bili spremni i na raskol, stalne vesti o krvavim progonima Crkve u Rusiji, velika nemaština u kojoj je živela njegova pastva, sve je to pritiskalo kao breme vladiku Antonija. Bio je okružen izuzetnom pažnjom Patrijarha Dimitrija (koji je dolazio u svoje vreme njemu u Harkov), Patrijarha Varnave (njegovog učenika iz Petrogradske duhovne akademije), kralja Aleksandra (koji ga je kao mladić upoznao u Rusiji gde se školovao u najuglednijoj vojnoj školi, Pažeskom korpusu), i mnogih drugih Srba koji su poštovali i voleli tog velikog pravoslavnog duhovnika. 1935. godine obeležen je redak jubilej: pedesetogodišnjica crkvenosluženja mitropolita Antonija, preštampana su njegova najznačajnija dela, održan čitav niz duhovnih akademija njemu u čast.
Mitropolit Kijevski i Galicki Antonije, mirno je usnuo u Gospodu 10. avgusta 1936. Godine u Sremskim Karlovcima, a sahranjen u Beogradu, u ruskoj kapeli Iverske Božje Majke, na Novom groblju.
Njegovo delo i dalje živi među pravoslavnim teolozima i ostaće trajno.
(Ruski Almanah, br.03/04 za 1993.godinu, Zemun – Sremski Karlovci)

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *