IZABRANA DELA I ČLANCI

 

IZABRANA DELA I ČLANCI
 

 
O PATRIJARHU NIKONU
 
ŠIRINA DUHA PATRIAJRHA NIKONA
 
Nikon je bio hrišćanski kosmopolita. On je duboko i iskreno verovao u sabornost Crkve, s trepetom je u svojoj duši osećao potrebu za opštenjem i sjedinjenjem Pomesne Ruske Crkve sa svom Vaseljenskom Hristovom Crkvom, jer je samo u tome video zalog crkvenog napretka. Sveta i neporočna je samo Vaseljenska Crkva, kojom rukovodi Duh Sveti. Zato u Hristovoj Crkvi ne sme biti nacionalne izdvojenosti, već mora postojati bratsko sjedinjenje svih pravoslavnih plemena; svi treba jednim ustima i jednim srcem da slavoslove i opevaju Trijedinog Istinitog Boga. Nacionalne razlike, predanja treba da se potčinjavaju jedinstvenom vaseljenskom opštecrkvenom predanju, i sačuvaj Bože da mu se protivimo. Čim pojedina lokalna predanja budu postavljena iznad vaseljenskog, čim se otkrije uporno protivljenje glasu Vaseljenske Crkve, odmah se dešava crkveni raskol. Tako je bilo sa Zapadnom Rimskom Crkvom, slično se desilo i u Ruskoj Crkvi za vreme patrijarha Nikona, kad je on sa svojim crkvenim reformama i ispravkama želeo da oslabi naš crkveni provincijalizam, čemu su se usprotivila neka lica, koja su od tada postala raskolnici. Patrijarh Nikon je želeo da uništi razlike, koje su postojale između Ruske i Vaseljenske Istočne Crkve; njegova deviza bila je jedna Sveta Saborna i Apostolska Crkva. Zato se on, kad je postao patrijarh, i prihvatio da tako revnosno ispravlja naše bogoslužbene činove i obrede. Sam patrijarh, može se reći običan ruski seljak (neka se niko od čitalaca ne sablazni ovom rečju, jer i apostoli su bili prosti Galilejci – ribari, ali su ulovili vaseljenu, posramili razum razumnih i mudrost premudrih), naučio je grčki, odlično je služio liturgiju na grčkom i uveo je grčko pojanje za pevnicama.
U njegovo vreme Moskva je postala pravoslavni panteon. U njoj su stalno u velikom broju boravili grčki, arapski, srpski i drugi svetitelji, arhimandriti, sveštenici, monasi i mirjani, i u moskovskim hramovima se ime Božije slavilo na svim jezicima: grčkom, arapskom i mnogim drugim.[1] Evo šta znače reči Njegove Svetosti Patrijarha: „Iako sam po telu Rus, po duši sam Grk.“ Ovde nije u pitanje davanje prednosti jednoj naciji u odnosu na drugu, već kosmopolitizam u odnosu na nacionalizam. Nikon je poštovao Grke zbog toga što su u celini sačuvali vaseljensko Pravoslavlje, i nije verovao onim naivnim bajkama, koje su u to vreme bile raširene u ruskom društvu, da su posle unije (koja nije imala uspeha) Grci potpuno izgubili pravu veru, ili kako su se izražavali neki Rusi, „kod Grka se izgubio i svaki trag Pravoslavlja, a kod nas u Rusiji je sve čisto, i neoskrnavljeno, i sveta pravoslavna vera sija kao sunčeva svetlost; ovom verom su se spasavali naši oci, mnogobrojni ruski prepodobni i čudotvorci; nema šta da se ispravlja, jer je i bez toga sve pravilno, dalja ispravljanja su izvrtanja, oštećivanja svete pravoslavne vere; dva Rima su pala zbog odstupanja od vere, Moskva je treći Rim i jedinstveno pravoslavno carstvo na zemlji napreduje i ukrašava se zbog pobožnosti, a četvrtog (Rima) neće biti.“ Nikon nije delio ovakve naivne poglede i odbacivši nacionalno samoljublje, počeo je smireno da uči od Grka.
Nikon nije bio samo veliki crkveni poslenik, već i državni; on se tako i nazivao po carevoj želji: Veliki Gospodar. Car i patrijarh su bili veliki prijatelji, pri čemu se, pošto je patrijarh imao jači karakter, car u svemu potčinjavao Nikonovom uticaju.
Nikon je po carevoj želji uzimao najaktivnije učešće u upravljanju državom; njegov značaj je bio posebno jak za vreme carevih putovanja, kad je s potpunom vlašću vladao državom. Zato je Nikon bio vinovnik svih velikih dela koja su učinjena za vreme vladavine Alekseja Mihajloviča. Zahvaljujući njemu Malorusija je prisajedinjena Moskvi, uspešno su se vodili ratovi sa Šveđanima i Poljacima. Za vreme kuge (1653. i 1654. godine) patrijarh je revnosno čuvao carsku porodicu prevozeći je iz jednog mesta u drugo, zbog čega je car, došavši po prestanku kuge u Moskvu (vrativši se iz poljkskog pohoda) izrazio patrijarhu najživlje priznanje i darovao mu je titulu Velikog Gospodara, kojom se nazivao samo carev deda, patrijarh Filaret, i bez obzira na Nikonovo protivljenje, naredio je da se u svim aktovima piše ova titula, ali Nikon nije dozvoljavao da se ona objavljuje u crkvama (a još ima ljudi koji tvrde da je patrijarh bio vlastoljubiv i častoljubiv). Da je Nikon do kraja svog života ostao patrijarh, možda bi Poljska bila podeljena 100 pre nego što se to desilo (za vreme carice Katarine II krajem XVIII veka) i možda bi ponovo bile vraćene pod vlast ruskih careva iskonske ruske oblasti, severozapadna i jugozapadna pokrajina i ne bi se tako dugo pravoslavna vera proganjala u ovim zemljama.
Zanimljiva je sudbina Malorusije u crkvenom smislu. Bez obzira na to što je Malorusija još 1654. godine bila prisajedinjena Moskvi, patrijarh Nikon je ostavio Kijev u vlasti Konstantinopoljskog patrijarha, iako je imao kanonsko pravo da ga potčini sebi, nego ga je tek posle Nikonove smrti patrijarh Joakim Savjolov potčinio vlasti Moskovskog patrijarha. Kao što vidite, on nije stremio ka ličnoj vlasti, za šta ga krive skoro svi istraživači. U svemu je imao na umu najviši cilj – da sve slije, objedini pod glavom Hrista, da bude Bog sve u svemu (1 Kor. 15, 28). On je pozivao, na primer, u Iverski manastir oblivance[2]-Beloruse i odnosio se prema njima sa snishodljivom ljubavlju, dok su jerarsi pre njega prekidali oblivance arhijereje, pogružavajući ih u vodu u odeždama.
 


 
NAPOMENE:

  1. U Uspenskom hramu se Jevanđelje čitalo na grčkom.
  2. Oblivanci su ljudi koji nisu kršteni i ne krštavaju pogružavanjem u vodu, već polivanjem vodom, poput katoličkog krštenja.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *