NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » ISTORIJA SRPSKE CRKVE

ISTORIJA SRPSKE CRKVE

 

ISTORIJA SRPSKE CRKVE
 

 
Protestantizam u Slovenačkoj i Hrvatskoj
 
Nezadovoljstvo Rimskom crkvom izazvalo je reformaciju početkom XVI veka. Ona je obuhvatila srednju i severnu Evropu, no ona nije prošla neopaženo i u Slovenačkoj i Hrvatskoj. Ona je prvo zahvatila Slovenačku, pa se iz Kranjske spustila u Hrvatsku. Najprimamljivija strana nove vere bila je ta što je služba bila na narodnom jeziku, a kao praktična posledica toga bila je što su svi narodi koji pre toga vremena nisu imali svoju nacionalnu književnost, preko crkve došli do iste.
Glavni organizator reformacije u Slovenačkoj bio je Primož Trubar. On je iz Trsta došao u Ljubljanu 1531. godine i živo radio na reformaciji, ali ga ljubljanski episkop protera. Tada on ode u Nemačku te je nastavio rad dalje od otadžbine. Godine 1562-5. vrati se, no i ovoga puta proteraše ga, i on ode u Nemačku gde umre 1586. godine. On se smatra za osnivača slovenačke književnosti, jer je prevodio i štampao knjige na slovenačkom jeziku. Njegovi saradnici bili su Juraj Dalmatin i Adam Bohorić. Bohorić je stvorio slovenački pravopis a Dalmatin je preveo Sveto pismo na slovenački jezik (1584). Širenju reformacije u Slovenačkoj i Hrvatskoj mnogo je doprineo i Jovan Ungnad, bivši veliki župan varaždinski. On se odselio u Urah (blizu Tibingena) i tamo osnovao štampariju sa latinicom, ćirilicom i glagoljicom. Tu je naštampao mnogo knjiga namenjenih Slovencima, Hrvatima i Srbima. Do danas se sačuvalo oko 250 primeraka, a računa se da je štampano raznih knjiga u 25.000 primeraka.
No, uskoro dođoše jezuiti (1578) koji uništiše sav ovaj rad, zatvoriše škole, proteraše učitelje, zatvoriše štampariju i svi su se morali vratiti u katolicizam; ko nije hteo morao se seliti iz države.
Nezadovoljstvo rimokatoličkom crkvom bilo je i u Hrvatskoj naročito kod inteligencije. Glas o novoj veri, u kojoj se služi služba na narodnom jeziku i dozvoljava se prevod Svetog pisma i drugih knjiga na narodni jezik, nađe odjeka i kod Hrvata. Iz Slovenačke prešlo je u Hrvatsku luteranstvo, a iz Mađarske kalvinizam. U krajevima pod Austrijom naročito u primorju odmah su pristali uz novu veru glagoljaši. To su bili hrvatski sveštenici koji su upotrebljavali slovenski jezik, ali sa glagoljicom. Uz sveštenike pristala je bila i hrvatska inteligencija.
Življi pokret nego u primorju, ali u pravcu kalvinizma, bio je u Međumurju. Sin sigetskog junaka Nikole Zrinjskog Juraj osnovao je na svom imanju u Nedelištu kod Čakovca štampariju (1572) i u njoj štampao mnoge protestantske knjige na kajkavskom narečju. Ta je štamparija posle preneta u Varaždin (1586) a kad je zabranjen bio protestantizam, onda je ona bila preneta u Ugarsku.
Protestantizam nije se mogao održati u Hrvatskoj. Godine 1604. sabor je doneo odluku da u Hrvatskoj može biti samo katolička vera. Kad su Mađari 1606. godine uspeli u Beču da dobiju ravnopravnost protestantizma sa katolicizmom, pokušaše na saboru u Požunu 1608. godine da tu ravnopravnost prošire i na Hrvatsku. Hrvatski poslanici izjaviše da u Hrvatskoj nema mesta nijednoj drugoj veri do katolicizmu. Jezuiti i franjevci pripisuju sebi u zaslugu što protestantizam nije imao uspeha u Hrvatskoj.
Na taj način kroz ceo XVII vek u Hrvatskoj bila je jedina vera katolicizam. Kad je car Leopold oterao Turke iz Slavonije i Srema po Karlovačkom miru onda je on počeo naseljavati i Nemcima. Među njima bilo je i protestanata. Zbog toga Austrija beše popustljivija prema protestantima. Ali to ne beše pravo katolicima, zbog toga se otvori potajna borba koja se završi poznatim Toleranz-Patent-om cara Josifa II. Konačno, pak, uređenje ovih verskih odnosa završeno je 1859. godine carskim patentom koji je protestante u Slavoniji i Hrvatskoj izravnao sa katolicima.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *