NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Istorija crkve » ISTORIJA SRPSKE CRKVE

ISTORIJA SRPSKE CRKVE

 

ISTORIJA SRPSKE CRKVE
 

 
Rimokatolička crkva
 
Znamo da je centar hrvatskoga državnoga života bila severna Dalmacija (od reke Cetine na sever) a centar njihovog crkvenog života grad Nin (više Zadra). Kad je za vlade kralja Tomislava ukinuta Ninska biskupija i potčinjena Splitu, centar crkvenoga života postaje Split. No, kao što znamo, u ranije vreme u tom kraju postojala je Solinska biskupija koja je bila za celo primorje. Split je nasledio tradicije i prava Solinske biskupije. Kad je za vlade Lava Isavrijana 732. godine Drač potpao konačno pod Carigrad u crkvenom pogledu, onda je Split bio gospodar Dalmacije (u crkvenom pogledu). No, sam Split nije uvek bio uz Rim, sve je zavisilo od političkih prilika. Kad su Dalmaciju držali vizantijski carevi, onda je u njoj preovlađivao grcizam i pravoslavlje, te su se episkopi posvećivali u Carigradu, a kad je bio slabiji uticaj Vizantije, onda se pristupalo Rimu. No, od početka X veka, naročito posle splitskih sabora 925. i 928. godine jača uticaj Rima. U političkom, pak, i nacionalnom pogledu Split ostaje hrvatski sve do propasti hrvatske države (1098). U XI veku zetski kralj Mihajlo obnavlja Dukljansku arhiepiskopiju 1067. godine pod nazivom: Dukljansko-barska a jednovremeno nalazimo da i Dubrovnik dobija arhiepiskopiju. Na taj način u XI veku već imamo tri arhiepiskopije u Splitu, Baru i Dubrovniku. One su sve bile katoličke, sve su ponikle pod uticajem političkih prilika, jer je svaka veća oblast htela da ima svoju arhiepiskopiju. Ali narodnost nije igrala važnu ulogu, jer se Srbi i Hrvati nacionalno ni po čemu nisu razlikovali.
No, u toku vremena Srbi ostaju pod jačim uticajem Vizantije i pravoslavlja, a Hrvati pod jačim uticajem Rima i zapada uopšte. Na taj način vrši se diferenciranje: Hrvati postaju katolici a Srbi pravoslavni. Jedini izuzetak za Srbe da su katolici nalazimo u Bosni i južnoj Dalmaciji (južno od reke Cetinje i delom u zapadnoj Bosni u delovima koji se dodirivali sa Splitskom arhiepiskopijom).
U Panoniji, kao što znamo, živeli su Sloveni, zapadno od Zagreba preovlađivali su Hrvati i oni su dugo vremena bili bez posebne biskupije. Tek krajem XI veka osnovana je biskupija u Zagrebu oko 1093. godine. Što se tiče Slavonije i Srema, kao što smo napred govorili, tamo je preovlađivalo pravoslavlje. Iz povelje cara Vasilija II znamo da je Srem potpadao pod Ohrid. Ova episkopija obuhvatala je sobom ne samo Srem današnji, već i Banat do Karpata, na severu Bačku a na zapadu verovatno do Zagreba. Da je tamo bilo mnogo pravoslavnih dokazuju nam i papska pisma iz XII, XIII i XIV veka u kojima se pape žale da je u ovoj eparhiji više grčkih manastira nego latinskih, mada je mađarska zvanično katolička država od 1038. godine. Najzad, i sam fakt da je u Sremu osnovana prva katolička eparhija tek 1229. godine potvrđuje gornji navod. No, kako su Srem i Slavonija bili u političkom pogledu pod Mađarima to je i katolička crkva bila pod Kaločkom arhiepiskopijom. Pod njom je bila Zagrebačka i Pečujska biskupija, kao i Đakovačka (Bosanska).
Iz zapisa i istorijskih spomenika doznajemo da je pravoslavnih u Sremu i Slavoniji bilo dosta u XIII i XIV veku i da je pravoslavlje naročito ojačalo za vlade kralja Dragutina koji je upravljao pored Mačve s Beogradom još i Sremom i delom Slavonije. Najzad iz represalija cara Dušana prema katolicima, zbog gonjenja pravoslavnih u Mađarskoj, doznajemo da je u Sremu bilo dosta pravoslavnih.
Zagrebačka biskupija uzdigla se u toku vremena u arhibiskupiju (1852) a Đakovo u Slavoniji postalo je biskupska stolica kad se bosanski biskup oko polovine XIII veka uklonio iz Bosne u Đakovo zbog bogumila. Na taj način u Sremu i Slavoniji i pre najezde Turske bilo je dosta pravoslavnih, ali nadjačao je broj katolika.
Od kaluđerskih redova u Bosni su, kao što smo kazali, bili predstavljeni franjevci a u Mađarskoj dominikanci. No, sem njih pominju se cisteriti (Topusko), templari (u Vranu, na primorju, Našice i dr), Ivanovci, Pavlini (beli fratri). Najznatniji su im manastiri bili u Remetama kod Zagreba, Lepoglavi i Dugici na Uni.
Dolazak Turaka u Mađarsku i bitka na Mohaču 1526. godine učinili su te se katolici iseliše ispred Turaka. Na taj način u XVI veku ne postoje više katoličke biskupije u Sremu, Kninu i Modruška (Krbava). Sve crkve i manastire katoličke u zauzetim krajevima Turci porušiše a sveštenici i kaluđeri još ranije razbegoše se. Na taj način katolicizam beše gotovo uništen u ovim krajevima. Katolika beše malo zaostalo u Bosni i Slavoniji.
No zato kad, krajem XVII i početkom XVIII veka, Austrija potisnu Turke otpoče nasilno obraćanje u katolicizam o čemu smo napred govorili.
Katolicizam je bio državna vera u Austriji i dvor je bio pod jakim uticajem jezuita. Carica Marija Terezija htela je da sve narode prevede u katolicizam zbog čega su se Srbi morali seliti u Rusiju. Od Josifa II nešto je malo popušteno, ali ipak katolicizam je bio netrpeljiv prema svakoj drugoj religiji.
Što se tiče rada mnogobrojnih katoličkih nadbiskupa i biskupa, može se reći da su to bili verne sluge austrijske koji svome narodu ništa dobro učinili nisu. Jedini izuzetak u tom pogledu predstavlja biskup đakovački Štrosmajer (1815-1905). On je na vatikanskom saboru (1867. godine) bio protivan uvođenju novih dogmata u katoličku crkvu, a u nacionalnom pogledu bio je veliki Jugosloven. On je osnovao u Zagrebu Akademiju nauka i umetnosti, kao i muzej.
U Jugoslaviji katoličku crkvu predstavljaju Nadbiskupija beogradska za Srbiju (pre 1914. godine njoj je potčinjena biskupija skopska); Arhibiskupija barska u Crnoj Gori – Nadbiskupija vrh. bosanska (Sarajevo) – potčinjena joj banjalučka i mostarska (mostarsko-duvnjanska i trebinjska); nadbiskupija zagrebačka – potčinjene biskupije senjsko-modruška (krbavska), biskupija Krk i đakovačka. Do svetskoga rata postojala je i Nadbiskupija zadarska pod kojom su bile dalmatinske biskupije; no, kako je Zadar pripao Italiji to je sada svaka biskupija samostalna i opšti neposredno sa Vatikanom. Isto tako delovi raznih biskupija u Banatu i Bačkoj čija su sedišta biskupa ostali pod Mađarima, obrazovale su posebne administrature Banatska sa sedištem u Velikom Bečkereku i Bačka sa sedištem u Subotici.
Unijati imaju jednu biskupiju u Križevcima (Hrvatska) a za širenje unije u Bosni centrala je Banja Luka.
Za spremu sveštenika osnovao je „sjemenište“ u Zagrebu biskup Đura Drašković. Jezuiti su imali tamo akademiju u XVII veku. Po ugledu na ovu osnovaše oni u XVII i XVIII veku u Varaždinu, Požegi, Osijeku i Petrovaradinu. Kad ovaj red bi ukinut (1773. godine) prihvatiše škole franjevci.
Hrvati doskora nisu imali više bogoslovske škole, no su mladiće slali u Beč, Rim, Bolonju i druga mesta. U Rimu postoji zavod Svetog Jeronima.
Najzad da napomenemo da je za širenje katolicizma osnovano u Rimu 1622. godine od pape Grgura XV odeljenje za propagandu (congregatio de propaganda fide). Papa Urban VIII spojio je to sa školom gde se spremaju budući propagandisti. Mnogi Hrvati školovali su se u ovoj školi.

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *