NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Knjige i izabrani članci » HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

 
Protojerej – stavrofor Srboljub M. Miletić

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA
UMETNOST I ARHITEKTURA

 
KRUNISANJE STEFANA PRVOVENČANOG
 
Scena prikazuje sv. Savu, koji kruniše svoga brata Stefana, zbog čega je postao poznat i kao Ste-fan Prvovenčani (kruna predstavlja venac, krunisanje = venčanje). jer sv. Sava „venča blagovernoga brata svojega i pomaza ga duhom svetim na kraljevstvo.“[1]
 

Stefan Prvovenčani je bio drugi sin velikog župana Stefana Nemanje, mlađi brat Vukana, a stariji brat svetog Save. On je nasledio presto od svoga oca Nemanje, koji se odrekao prestola na državnom saboru u Deževu 1196. ostavljajući ga srednjem sinu Stefanu, a sam se zamonašio.
Kako bi srbija postala međunarodno priznata kraljevina Stefan Prvovenčani je tražio od pape venac (krunu). Prvi put je svoj zahtev izložio 1204. godine, ali se tome usprotivio njegov stariji brat Vukan Nemanjić koji je vladao Zetom i nosio staru dukljansku krunu zetskih kraljeva, želeći da bude jedini srpski kralj. Zbog toga je došlo do sukoba između braće, i Vukan je preoteo vlast Stefanu.
Uz posredovanje mlađeg brata Save, 1205. godine su se Stefan i Vukan pomirili i potpisali sporazum po kojem Stefan postaje veliki župan, a Vukan udeoni knez „jugozapadne srbije“.
„Ojačavši, naime, u vlasti svojoj i proširivši ne malo svoju zemlju, Stefan tada zažele da dobi-je za sebe kraljevsku krunu i počast. Kako pak u to vreme latini behu ovladali većim delom grčkoga carstva pa i samim Carigradom, a iza latina stajaše moćni papa u rimu, Stefan htede da kraljevsku krunu dobije od rimskoga pape, a za uzvrat ovome obećavaše svoje priznanje i potči-njenost. Ovo oneraspoloži njegovog svetog brata Savu, jer time prećaše velika opasnost Pravo-slavlju i blagočešću, te zato Sava otide iz Srbije pravoslavnome caru i patrijarhu u Nikeju i tamo dobi za Srpsku Crkvu samostalnu arhiepiskopiju. Sam Sava bi u Nikeji rukopoložen za prvog srpskog arhiepiskopa, i vrativši se u srbiju on otkloni opasnost koja je pretila pravo-slavnoj veri i Crkvi u srpskom narodu. Sava tada dozva sebi svog brata Stefana, i bratski sa njim razgovarajući o onome što je istinska i prava duhovna korist za njega i sav narod srpski, sazva sa Stefanom veliki Crkveno-narodni sabor u Žiči, na spasovdan 1221. godine. Na ovom saboru u Žiči sveti srpski arhiepiskop pomaza svoga brata Stefana na kraljevstvo, jer ga na pravoslavni način venča za kralja i samodršca srpske zemlje i države. od tada Stefan bi nazvan Prvovenčani kralj svih srpskih zemalja, jer tek od svetoga Save dođe pravo kraljevstvo Stefanu i njegovim naslednicima Nemanjićima.“[2]
Domentijan kaže da je čin krunisanja obavio sveti Sava „posle velikog vhoda svete Liturgije, uzevši sveti venac u velikom svetilištu, venča blagovernoga brata svojega i pomaza ga Duhom Svetim na kraljevstvo.“[3]
 


 
NAPOMENA:

  1. Živorad janković, Krunisanje Stefana Prvovenčanog, Pravoslavlje br. 940, http://pravoslavlje.spc.rs/broj/940/tekst/krunisanje-stefana-prvovencanog/
  2. dr. Justin Popović, Žitija svetih za septembar, spomen prepodobnog oca našeg simona Monaha, kralja srpskog Stefana Prvovenčanog.
  3. Zna se da se u Vizantiji carsko krunisanje obavlja na malom vhodu. Na lestvici vladara kralj je niži od cara, a poznat je princip da se dodela nižih činova vezuje za kasnije momente na liturgiji. (Živorad Janković, Krunisanje Stefana Prvovenčanog, Pravoslavlje br. 940, http://pravoslavlje.spc.rs/broj/940/tekst/krunisanje-stefana-prvovencanog/)

Jedan komentar

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *