NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Knjige i izabrani članci » HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

 
Protojerej – stavrofor Srboljub M. Miletić

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA
UMETNOST I ARHITEKTURA

 
SVETA JEFIMIJA
 

Pored kneginje Milice, na spoljnom zidu galerije nalazi se i lik njene pomoćnice i znamenite savremenice Jefimije.
Prva srpska pesnikinja, despotica, gospođa i majka, rođena je oko 1350. godine pod imenom
Jelena, kao kći uglednog ćesara Vojihne, na dvoru cara Dušana. Udajom za despota Jovana Uglješu Mrnjavčevića, mlada Jelena postaje despotica.
Sreća mlade despotice je kratko trajala, koliko i život njenog deteta. Po smrti sina, koji je živeo samo četiri godine, u bici kod Černomena, 26. septembra 1371. godine, gine joj muž, a ubrzo joj umire i otac. Strašne tragedije, koje su jedna za drugom zadesile mladu ženu, značile su potpuni preokret u njenom životu: izgubila je porodicu, dom, sve posede, prihode, državu… Ophrvana neizmernim bolom, ali naoružana nepokolebivom verom i pobožnošću, Jelena kreće putem monaškog života i dobija novo ime – Jefimija. Ubrzo, ona dobija i novo utočište, kao i velikog zaštitnika, kneza Lazara, na čijem dvoru u Kruševcu otpočinje novi život.
Posle Kosovskog boja, kada Srbija ostaje bez vladara, vojske i vlastele, a Turci počinju da haraju, ubijaju i skrnave crkve i manastire, Jefimijina mudrost i rečitost, bila je od neizmerne pomo-ći kneginji Milici, koja je kao Lazareva udovica preuzela vladavinu nad Srbijom. Jefimija je Milici (koja se takođe zamonašila pod imenom Jevgenija) pomagala u teškim i odlučujućim državnim pitanjima. Sa kneginjom Milicom, odlazi u Ser na dvor turskog sultana Bajazita, da bi stala u odbranu mladog Stefana Lazarevića, budućeg srpskog despota, koga su njegovi suparnici oklevetali za izdaju, ne bi li se domogli prestola. Na inicijativu Jefimije, dve despotice su tada uspele da od Bajazita izmole i mošti velike svetiteljke svete Petke, i prebace ih iz Trnova u Srbiju.
Svu snagu materinske ljubavi koju nije mogla da pruži svome sinu, Jefimija je darovala Mili-činom sinu, mladom Stefanu Lazareviću, koji je u svojoj povelji naziva „despoticom, gospođom i – majkom“.
Poslednje dane svog zemaljskog života Jefimija je sa kneginjom Milicom (Jevgenijom) provela u manastiru Ljubostinji (zadužbini kneginje Milice), u kojoj je posle Kosovskog boja zamonašen veliki broj udovica, srpskih plemkinja čiji se muževi nisu vratili sa Kosova.
U pamćenju srpskog naroda Jefimija živi kroz tri zapisa koji danas spadaju u najznačajnije stranice srpske srednjevekovne književnosti. Prvi je „tuga za mladencem Uglješom“, ispisan na dvostrukoj drvenoj ikoni, darovanoj manastiru Hilendaru.
Drugi je pokajnički tekst molitve koju je Jefimija „zlatnom i srebrnom žicom i svilenim koncem plave, smeđe i crne boje“ izvezla na zavesi za carske dveri u Sabornoj crkvi u Hilendaru.
Treći i najveći pesnički domet Jefimija je ostvarila u delu „Pohvala knezu Lazaru“, u kojoj ga veliča kao novog mučenika koji je svojim stradanjem na bojnom polju ostvario dva podviga: „ostavio je propadljivu visotu zemaljskog gospodstva“ i „sjedinio se sa vojnicima nebeskog cara“. U svoje stihove, koje je izvezla na pokrovu, Jefimija je utkala sliku velikih nesreća i decenija gladi koje su snašle njen narod.
Pošto je primila „veliku shimu“ pod imenom evpraksija, Jefimija je umrla 1405. godine. Sahra-njena je u manastiru Ljubostinji, gde i danas njene mošti počivaju.
Ime mudre savetnice kneginje Milice, čija je diplomatska veština pomogla da se očuva srpski presto, i prve srpske pesnikinje ostalo je zabeleženo u istoriji srpske i svetske književnosti. Jefimijini pesnički zapisi spadaju u prva ostvarenja žena pisaca na evropskom tlu.

Jedan komentar

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *