NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Knjige i izabrani članci » HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

 
Protojerej – stavrofor Srboljub M. Miletić

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA
UMETNOST I ARHITEKTURA

 
SREDIŠNJI NIVO
 
CRKVENO – DRŽAVNI SABOR U RASU
 
Središnji nivo živopisa u naosu crkve, počinje scenom iznad ulaznih vrata, na zapadnom zidu naosa, na kojoj je neuobičajen prikaz Stefana Nemanje u skromnom, ne carskom odelu, sa krunom na glavi, okružen arhijerejima i vlastelom. od njega se prema krajevima scene udaljuju, s njegove leve strane Zapadni Ugri u vojničkim odelima, a sa njegove desne istočni bogumili. Simvolično, on oslobađa Srbiju od vojne i duhovne okupacije. Lik Stefana Nemanje – sv. Simeona Mirotočivog, nalazi se takođe i na južnom delu galerije ove crkve.
Scena je postavljena u centralni deo jer je, po mnogima, crkveno – državni Sabor u rasu 1186. godine bio centralna i značajna prekretnica u istoriji srpske države i naroda. U svom kapitalnom delu istorija srpskog naroda, vladimir Ćorović o Stefanu Nemanji kaže:
 

„Pre Nemanje, dve glavne srpske oblasti, Zeta i Raška, behu dva jaka i nepomirljiva suparnika. Zeta, kao primorska oblast, bila je pod jakim uticajem stare romanske kulture i umetnosti, sa mnogo elemenata njene etničke tradicije… U Zeti je bio dobar procenat Romana i Arbanasa i uticaj te etničke mešavine morao se i politički osećati. Prema takvoj Zeti stala je konzerva-tivna, patrijarhalna i rasno mnogo čistija raška, u kojoj se čuvao narodni jezik i s njim ostalo narodno nasleđe. U njoj je uticaj istočne crkve, s narodnim slovenskim elementom, bio toliko jak, da je Nemanja, kada se vratio u tu oblast, morao biti kršten po istočnom obredu. (Pre toga je kao dete bio kršten u latinskom obredu, koji istočna crkva ne priznaje).“
„Politička aktivnost Nemanjina, gotovo kroz ceo njegov život, uslovljena je upornom borbom između vizantije i Mađarske o prevlast u severnim delovima Balkanskog Poluostrva. Zahvalju-jući toj borbi, naročito posle smrti moćnog cara Manojla, uspelo je nemanjinom državničkom talentu da Srbiju razvije kao osetnog političkog činioca na Balkanskom Poluostrvu i da joj da državni program među srpskim i srodnim slovenskim plemenima za čitav niz vekova. od Nemanje počinje prava srpska država Srednjega veka; do njegove pojave mi smo imali samo istoriju plemena, lokalne pokrete i lične pokušaje, ali nismo imali prave državne misli. On je, kako je to već lepo istakao njegov sin, Stefan Prvovenčani, „skupljač izgubljenih delova svog otačastva, a i obnovitelj.“[1]
„Nakon povratka iz vizantijskog zatočeništva, tokom svoje druge vladavine (1172-1196), veliki župan Stefan Nemanja uređuje rašku državu po ugledu na vizantijsko carstvo. U to vreme je sekta bogumila počela da se širi u Srbiji, čak i među vlastelom. Pošto mu je, prema predanju, jedan od vojnika rekao ‘da se mrska i trikleta jeres već ukorenjuje u državi tvojoj,’ Stefan Nemanja, uz pomoć arhijereja Jeftimija, 1186. godine saziva Sabor kod Petrove crkve u Rasu, na koji poziva monahe sa igumanima, jereje, starešine i sve velmože, od malih do velikih. na tom Saboru su bili prisutni ne samo crkveni velikodostojnici već i sve važnije velmože. Prisustvo velmoža je značilo da su bogumili prestali biti samo stvar Crkve, već su toliko ojačali da su postali i stvar države. Bogumili tada nisu imali uporište samo u raškoj sirotinji, već i među velmo-žama, koji se uopše nisu trudili da sakriju svoje verovanje.“[2]
Mnoge velmože su se na Saboru otvoreno protivile predloženim merama, pokušavajući da spreče predstojeći progon. Dok se na Saboru vodila velika raspra, „kad je govorio ovaj Sveti, i dok je bila velika prepirka, dođe kći jednoga od Nemanjinih pravovernih velmoža, čiji je muž bio jedan od krivovernih, i od koga je pobegla. ona pade Nemanji pred noge, govoreći mu:
‘Gospodine, gospodine moj evo vidim kako država tvoja raspravlja o ovoj mrskoj i odvratnoj veri. vaistinu, gospodine moj, po bračnom zakonu bih isprošena od oca mojega, sluge tvojega, koji je mislio da je jednoverstvo u državi tvojoj. i bih u tih zakonoprestupnika, i videh, gospodine, gde uistini služe otpadniku od slave Božje, samome sotoni. i ne mogući trpeti smrada gluvih idola i mrske jeresi, istrgoh se iz ruke njihove i pobegoh, i vapijem moći tvojoj: porazi krstom one koji se bore s nama, da nauče nečastivi neprijatelji kako je moćna vera tvoja, gospodine.’ A Sveti, izvedav ovu pred sabor svoj, sabran protivu te lukave jeresi, izobliči krivoverje njihovo, i savetova se sa svetiteljem svojim Jeftimijem i sa časnim črncima, i sa velmožama svojim, i, nimalo ne zadocnev, posla na njih vojsku, naoružanu od slavnih svojih, govoreći: `revnujući porevnovah za Gospodom Bogom svedržiocem`!“[3]
Od ove centralne scene, sa njene leve i desne (južne i severne) strane nižu se likovi svetih srpskih vladara, vlastele i bogougodnih muževa i žena iz našeg roda.
 


 
NAPOMENA:

  1. V. Ćorović, Istorija srpskog naroda, Niš 2001, Stefan Nemanja, str 131.
  2. http://sr.wikipedia.org/SaborprotivbogumilauRaškoj
  3. Stefan Prvovenčani, Sabrani spisi, Prosveta, Beograd 1988, str. 71.

Jedan komentar

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *