NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Knjige i izabrani članci » HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

 
Protojerej – stavrofor Srboljub M. Miletić

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA
UMETNOST I ARHITEKTURA

 
REDOSLED SCENA
 
Središnji nivo slikarstva crkve počinje iznad ulaznih vrata, scenom Državno – crkveni Sabor u Rasu, na kojoj je prikazan sv. Stefan Nemanja okružen arhijerejima i vlastelom. Od njega se prema krajevima scene udaljuju zapadni Ugri i istočni bogumili.

Državno-crkveni Sabor u Rasu
 
Od ove centralne scene hronološkim redom se nastavlja niz dopojasnih figura svetih i blago-rodnih žena na severnom, i svetih careva i muževa na južnom zidu galerije. S obzirom na to da su ispod njih, a iznad stasidija, takođe dopojasne figure, oni su prikazani u svojim tronovima i prestolima, kako bi se napravila potrebna razlika u prostoru. Ispred svake figure na zidu galerije postavljen je sto sa odgovarajućim atributima svetitelja i svetiteljki. Ispred nekoga je kruna, Slovo ljubve kod despota Stefana, Zakonik ispred cara Dušana, i tako dalje. Na severnoj strani, na stolovima ispred carica su krune, pred despoticama su dijademe, a pred Jefimijom je njen čuveni vez – pohvala sv. knezu Lazaru.
Posmatrajući taj središnji niz likova iz srpske istorije u jednoj ravni, dobija se utisak kao da oni sada i ovde zasedaju u vremenu, na isturenom prostoru „balkona“ galerije, istovremeno obuhvaćeni eshatološkim i biblijskim ličnostima i scenama u okolnom prostoru hrama. Kolo-nada stubova galerije, koji drže svod iznad njih, čini da ovaj skup svetih izgleda kao da sedi u jednoj posebnoj, centralnoj prostoriji nekog svetog dvora, okružen večnim događajima Carstva Božijeg u ovom i onom svetu. Tako je u ovoj hagiografiji ne prosto zastupljena, već i umetnički i teološki uklopljena Biblijska istorija i nacionalna hrišćanska istorija Srba.
Od scene Rođenja Gospoda Isusa Hrista hronološkim redom idu teme koje je prostor dozvoljavao. Scene su povezane jednim pejzažom, bez podele, onako kako pred Bogom sve teče i sve je – sada-šnjost. Ove teme teku do leve pevnice iznad koje su scene iz Velike Nedelje, koje uključuju pranje nogu apostola. Posle suđenja i scene Gospod pred Pilatom, sledi Put mučeništva (Via Dolorosa), potom Raspeće i iznad toga Silazak u ad – slavno Vaskrsenje Hristovo. Potom se na južnu pevnicu nastavlja Javljanje Gospoda Isusa Hrista Mironosicama, kao i Luki i Kleopi.
Cela ova tematika se završava scenom Drugog dolaska Gospoda Isusa Hrista iznad južne pevnice. Tu je Gospod naslikan u svojoj slavi, sa Majkom Božijom, svetim Jovanom Krstiteljem, apostolima i anđelima.
Ispod njega je dramatični prikaz Put duše posle smrti i lestvica na kojoj se anđeli bore da svaku dušu spasu, pomažući ljudima u njihovim dobrim delima, dok se nečiste sile trude da otmu svoje. U oblacima iznad njih sa Hristove desne strane su duše pravednih, a sa Njegove leve strane, u ognjenoj reci, duše koje nisu uspele da dosegnu Carstvo Božije. Kompozicija ima 76 likova.
I ovde je živopisana jedna od glavnih ikonografskih tema pravoslavne Crkve, 12 velikih praznika koji čine Jevanđelski ciklus. Međutim, iz ovog ciklusa nedostaju scene Blagovesti i vaskresenja Lazarevog. Ostale su raspoređene u svodovima naosa: Roždestvo, Sretenje, Krštenje Gospodnje, Preobraženje, Cveti, Veliki Petak (Raspeće Hristovo), Vaskresenje, Vaznesenje, Duhovi i Uspenje (usnuće, smrt Bogorodice, Velika Gospojina).
Treba naglasiti da je u pravoslavnoj umetnosti Vaskresenje uvek predstavljeno scenom Silazak u Ad. U njoj Hristos, gazeći preko Satane, koji je okovan i leži pored razvaljenih vrata Ada, pruža ruku Adamu i Evi, iza kojih stoje Proroci, David, Solomon i drugi starozavetni pravednici.

Jedan komentar

  1. Blazena Stojna Monahinja Jefimija moli Gospoda Boga za nas.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *