NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Knjige i izabrani članci » HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

 
Protojerej – stavrofor Srboljub M. Miletić

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA
UMETNOST I ARHITEKTURA

 
RADOVI
 
Radovi su počeli tokom 2000. Godine. Prvu fazu je činilo učvršćenje temelja crkve, tako što je izvan bočnih zidova sa svake strane izbušeno po 6, ukupno 12 stubova od armiranog betona, prečnika 80 sm i dubine oko šest metara – do čvrste podloge. Istovremeno sa ovim potpornim stubovima izliveno je kroz temelje, ispod poda crkve, šest poprečnih i dve uzdužne betonske grede, širine 60 i dubine 80 sm, koje se na suprotnim stranama oslanjaju na ovih 12 stubova – nosača temelja.
Po učvršćivanju osnove popunjeni su predimenzionirani prozori i učvršćeni zidovi hrama. Potom su na vrhu, svi zidovi povezani vencem od armiranog betona. Konačno, na njima su podi-gnuti novi krov i kupola, viši od starih za oko 1,5 m.
 

 
Drugi deo radova je predstavljao zamenu kupole i krova crkve savremenim materijalima i lakšom konstrukcijom.
Prvobitni krov je potpuno uklonjen, a nova krovna konsturukcija je podignuta u vis za oko 1,5 m tako da bi omogućila visinu pravilnog polukružnog svoda lađe crkve i dva polukružna svoda nad bočnim galerijama.
Sve gornje, kao i bočne tačke polukružnih svodova, pričvršćene su za krovnu konstrukciju koja je najpre, potpuno pokrivena vodootpornim pločama, premazanim debelim slojem plastične izolacije. Između vodootpornih ploča i svodova postavljena je toplotna izolacija od mineralne vune, debljine 5 sm, iznad koje je postavljena aluminijumska folija.
Hram je pokriven kamenim pločama od crnog škriljca, uvezenog iz Engleske.
 

 
Pri vrhu spoljnih zidova ispod krova su dodate polukružne ukrasne arkade, a crkva je omalterisana i obojena u belo.
Priprata je odvojena od lađe crkve zidom i unutrašnjim vratima, a duž severnog zida priprate uzidana je krstionica u obliku krsta, sa posebnim delovima za odrasle i decu.
U lađi crkve, u nastavku horskog prostora, sa obe strane produžena je galerija, iznad koje su izgrađeni novi svodovi polukružnog oblika, čime je hram dobio na unutrašnjem izgledu i akustici. Unutar crkve je dodato 12 stubova koji nose galeriju i centralno kube.
Išlo se na minimalno, kompromisno rešenje, za koje se mogla dobiti građevinska dozvola od nadležnih opštinskih vlasti. Crkva nije smela da bude „spljeskana“ ili „zgnječena“, ili pak „razvučena“ u svojim osnovnim oblicima. Dodatkom galerije duž severnog i južnog zida, arhi-tektura enterijera je dobila na ,,intimnosti“ ali ne i na potpunoj čistoti oblika, jer za to nije postojala potrebna visina. Da bi se visina povećala krov je podignut na nivo postojećih nad-zidaka. Zbog postizanja pravilnog polukruga centralnog svoda, kao i galerije[1] duž zidova, spoljni volumen hrama povećan je za 1,5 m u visinu. Centralni svod, kao i svodovi iznad galerija su pravilnog polukruga. Sve gornje tačke svoda u brodu crkve, kao i gornje tačke polukružnih svodova galerije, pričvršćene su za krovnu konstrukciju. Time su elegantno i racionalno dobi-jeni maksimalno povišeni svodovi nad brodom crkve, kao i nad severnom i južnom stranom galerije, a hram je mogao da „prodiše“.

Galerija u nastavku horskog prostora
 
Takođe, odlučivanju za izgradnju galerije je doprinelo i mišljenje da, ukoliko bi i postojala kakva sumnja u arhitektonsku usklađenost, dobrim živopisom bi ona mogla biti sasvim ublažena.
Galerijom, koja povećava korisni prostor, enterijer crkve je značajno dobio na svom dostojanstvu, a arhitektonska kompozicija gotovo da „zvoni“ u svom skladu, za šta je svakako, najzaslužnije rešenje arhitekte dr Predraga Ristića iz 1996. godine.
Unutrašnja visina broda je povećana. Dobilo se oko 30 m2 korisnog prostora, a akustika je postala mnogo bolja.
 

Spoljni izgled prema planu arh. dr. P. Ristića
 
Zaključak:
 
Izgled prvobitnog hrama Sv. arhiđakona Stefana je imao primese postmodernizma. Predloženim rešenjem arh. dr Predraga Ristića te primese su uklonjene i hram je doveden u kanone i pravila pravoslavne arhitekture, što je sa radošću bilo prihvaćeno podjednako od parohijana, od strane stručnih, kao i od neupućenih. Kada je crkva obnovljena, nije bilo ni jednog drugog komentara osim iskrenih pohvala, počevši podjednako, od patrijarha Pavla, koji je ovaj hram posetio 11. novembra 2004, princa Aleksandra i princeze Katarine Karađorđević (novembra 2005), većeg broja episkopa, kao i od strane sveštenika, profesora umetnosti i drugih stručnjaka, parohijana i posetilaca, isto koliko i od mnoštva vernog naroda. Bio je to nesumnjiv dokaz proverenih vrednosti, koje verujući ljudi jednostavno osećaju, a stručnjaci prepoznaju.
Opšti je utisak, jednako stručnih i neukih ljudi, da je nakon renoviranja prema planu dr Predraga Ristića, hram Sv. arhiđakona Stefana zablistao obnovljenim sjajem, kao jedan od najlepših primera klasične srpske sveštene umetnosti izvan matice.
 


 
NAPOMENA:

  1. Postoji priličan broj crkava (starih i novih, posebno u Grčkoj) koje imaju takve galerije. U pravoslavnim crkvama postoje galerije čak i na nekoliko spratova, ali su te crkve neuporedivo više, pa se galerije komotno nadgrađuju. U nekim crkvama, koje je projektovao arh. dr. Predrag Ristić, ima i pet nivoa galerija.

Jedan komentar

  1. Blazena Stojna Monahinja Jefimija moli Gospoda Boga za nas.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *