NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Knjige i izabrani članci » HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA-UMETNOST I ARHITEKTURA

 
Protojerej – stavrofor Srboljub M. Miletić

HRAM SVETOG ARHIĐAKONA STEFANA
UMETNOST I ARHITEKTURA

 
SVEŠTENO SLIKARSTVO
(živopis, ikonografija)
 
Oslikavanje unutrašnjosti hrama ima dve osnovne uloge: prvo, da pomogne vernima da saučestvuju u sveštenosluženju kroz razumevanje Crkve kao zajednice sa Gospodom svih vernih kroz celu istoriju, od nastanka sveta do njegovog svršetka; i drugo, da ih svojim sadržajem i lepotom pobudi i olakša im molitvu Bogu.[1]
Sveštena ili crkvena umetnost, a posebno živopis (grč. ζωγραφία ), može se pratiti od samog početka Hrišćanstva: od drevnih fresaka u Megidonu, koje datiraju iz prvog veka (oko 70. godine), preko ranih hrišćanskih sarkofaga iz 2. veka i velikog broja sačuvanih dela ranohri-šćanske ikonografije rimskih katakombi iz narednih vekova. „Ikone su u Crkvi, i na Istoku i na Zapadu, postojale od samog početka Hrišćanstva, što potvrđuju brojna istorijska i arheološka svedočanstva, i naročito do danas sačuvane freske u katakombama Palestine, Male Azije, Kipra, Rima, Egejskih ostrva…“[2] Profesor Goran Janićijević posebno pominje živopis u ranohrišćanskim grobnicama u Nišu i Pečuju: „U ranom Hrišćanstvu teološka misao i ikonografija prate jedna drugu. Sve stvoreno u tom periodu bilo je izvornik za dalji rad i na polju bogoslovlja i na polju ikonopisa, odnosno živopisa.“[3]
Kako Crkva od samog početka doživljava ikonu, objašnjava episkop Danilo (Krstić): „Ikona je sveta slika nekoga sveca koji je podvigom uspeo da postane sličan (podoban) Bogočoveku Hristu… Bog je po svojoj suštini neopisiv, nepojmiv – večno tajanstvo. Zato je svaka teološka beseda o Njemu, kao i slika, neprimerena dostojanstvu Njegovom. Ali, On je blagoizvoleo da se stvarno javi u Starom Zavetu: Avraamu kao Tri angela i Mojseju kao Svetlost na Sinaju i kao Oganj u nesagorivoj kupini…“[4] „Ako su u Starom Zavetu slikani angeli, onda utoliko pre mora biti slikan Tvorac angela koji je postao Čovek…“[5]
Ipak, sve do Milanskog edikta i oslobođenja Hrišćanstva od gonjenja, Crkvena umetnost je bila retka i skrivena od očiju javnosti. Obraćanjem u Hrišćanstvo Konstantina Velikog i proglasom slobode ispovedanja vere, sveštena umetnost je, ne samo dobila novi polet, nego se ikonografija konačno i jasno razdvojila od klasične rimske umetnosti, nasleđene iz antičke Grčke. Slobodom Hrišćanstva, Crkvena umetnost je doživela procvat u svom primarnom interesovanju za duhovne vrednosti, značaj jevanđelskih ideala i lepotu svojih tema, likova i prikaza, izdvojivši se svojim natprirodnim, sveštenim (hijeratičkim) stilom bez naturalizma (prethodno razvijenog u helenističkom periodu) i tzv. realizma. Od tada pa do danas „liturgijsko slikarstvo Crkve od Istoka nam se otkriva kao zarenje (isijavanje) mudrosti pravoslavne ikonografije. Ono je isceljeno od egzaltiranog stanja naturalističke umetnosti Zapada. Takođe, ikona nije plod nekakvih ezoteričnih treperenja koja su tuđa prirodi hrišćanske Crkve. Ikonu ne dugujemo ni samo estetskim osećanjima i doživljajima, niti pak religioznom sentimentalizmu svojstvenom verskom pijetizmu Zapadnog Hrišćanstva. To je stoga što se pravoslavna ikonografija služi nadumnim asketskim simvolizmom, čija snaga isijava svetu slovesno znanje kao nadsuštastveno blagodatno stanje.“[6]
Iako je u početku bila pod određenim uticajima klasične grčke, a potom i popularne rimske umetnosti, većina istoričara umetnosti se slaže da se, sudeći po sačuvanim uzorima, može reći da hrišćanska sakralna umetnost nije vodila svoje direktno poreklo od njih. Ipak, zbog ovih uticaja, iako ne presudnih, osvrnućemo se ukratko i na opštu svetovnu umetnost.
 

Sveti Jevanđelist Jovan
 


 
NAPOMENA:

  1. Đorđe Janković, Oslikavanje Hrama Sv. Save, NIN br. 3134, 20. januar 2010.
  2. Jeromonah Atanasije, Duhovnost Pravoslavlja, Istorija i teologija svetih ikona, Biblioteka Put, Beograd 1990.
  3. Ivica Čairović: Simposion o teologiji ikone danas, Akademija Srpske Pravoslavne Crkve za umetnosti i konservaciju: http://www.akademijaspc.edu.rs/en/node/40
  4. Episkop Danilo Krstić, Ikonograf: sluga lepote Božije, Teološki pogledi, Beograd 1990, br. 4, str. 213.
  5. Isto, str. 214
  6. Jerej Stefan Sandžakoski: Leonid Uspenski – vidilac bogoljepote, Drugi sabor savremenog ikonopisa kod Srba, Beograd 1993, str. 3.

Jedan komentar

  1. Blazena Stojna Monahinja Jefimija moli Gospoda Boga za nas.

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *