NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Pravoslavna crkva i rimokatolicizam » GREGORIJANSKA REFORMA KAO SREDSTVO PAPSKE EKSPANZIJE

GREGORIJANSKA REFORMA KAO SREDSTVO PAPSKE EKSPANZIJE

Ljudmila Perepjolkina

GREGORIJANSKA REFORMA KAO
SREDSTVO PAPSKE EKSPANZIJE

 
Povod za „Svetigorino“ pokretanje ciklusa članaka na temu pravoslavnog kalendara je veoma konkretan: u Vekovniku/Pravoslavnom večitom kalendaru čiji je autor protođakon Ljubomir Ranković, a izdavač Glas crkve i BIGZ), nalazi se mali predgovor sa objašnjenjem smisla izdavanja takve knjižice i nekolikim opaskama o starom i novom, tzv. julijanskom i gregorijanskom kalendaru, pri čemu se ovaj potonji smatra tačnijim. S obzirom na to da se naša Crkva drži starog julijanskog kalendara „koji danas kasni za gregorijanskim čitavih 13 dana, i da će 2100. god. julijanski kalendar zaostajati za gregorijanskim 15 dana“, protođakon Ranković smatra da bi bilo dobro da naša crkva prihvati NOVI KALENDAR.
Osim navodne astronomske tačnosti (ili – naučne objektivnosti) i, možda, u podtekstu, univerzalne prihvaćenosti novog kalendara, protođakon Ranković ne navodi nikakve druge argumente za svoj stav po ovom važnom pitanju. Kalendar je, u svakom slučaju, rađen pažljivo i zanimljivo uređen. Pored kalendarijuma za proste i prestupne godine u narednom veku, data su kratka, prološka žitija Svetih, uputstva za izračunavanje datuma Vaskrsa, objašnjenja Strasne sedmice, nedelja pre početka Velikog posta, itd.
Međutim, pored čisto crkvenih, tu su i svetovni datumi – istorijskih događaja i slično. Ima i nekih sasvim nepotrebnih, naročito pravoslavnima, datuma: Dana vozača i automehaničara Jugoslavije, nacionalnih praznika SAD, dana NIN-a, BORBE… Tu je unet i datum izlaska prvog Službenog lista nove, komunističke Jugoslavije (zaista, nikom potrebno!)… 8. mart je, i u Vekovniku – Dan žena!!! Protođakon je u kalendar stavio datum preseljenja u večnost sovjetskog antihrišćanskog huškača, pesnika-propagandiste Vladimira Majakovskog, koji se otvoreno rugao Crkvi, život okončao samoubistvom. Ali, tu nije kraj spiska samoubica – vidimo tu i datum suicida Adolfa Hitlera (u pravoslavnom Vekovniku)! I. maj, svetski Dan rada (kod komunističkih bezbožnika glavni praznik) – i ovde je uvršćen… Pored datuma kad je major Gavrilović izdao naredbu braniocima Beograda, tu je i datum smrti Tolstoja, koga je Pravoslavna Crkva, zbog jeresi i hule na Hrista, odlučila od Pričešća… Tu su i datumi Dana cveća, Dana ljubaznosti…
Kriterijuma za ovakav izbor, osim površnog, sekularističkog doživljaja istorije, čini nam se da nema…
Pokušaćemo da, s obzirom na činjenicu da je Vekovnik knjižica koja će dospeti u javnost, i to sa blagosdovom nadležnog arhijereja eparhije šabačko-valjevske, iznesemo nekoliko razmišljanja o vrednosti starog, to jest pravoslavnog kalendara koji, pored Srbske Pravoslavne Crkve, koriste i Ruska Pravoslavna Crkva (i Moskovka Patrijaršija i Zagranična), Gruzijska Pravoslavna Crkva, Sveta Gora Atonska i Majka svih Crkava – Jerusalimska Patrijaršija, kao i čitav niz grupa revnitelja otačke pobožnosti u oblastima novokalendarskih pomesnih Crkava. Naravno, među njima su i revnitelji ne po razumu, koji se usuđuju da negiraju mogućnost spasenja među pravoslavcima novog kalendara. Ovo je opasno, montanističko preterivanje, i više šteti nego što koristi pravom pristupu kalendarskom pitanju…
V.D.
 


 
Pitanje Julijanskog kalendara i na njemu zasnovane pravoslavne Pashalije, koja opredjeljuje ritam života Pravoslavne Crkve veoma je složeno i iziskuje rasvjetljavanje sa astronomske, istorijske, bogoslovske i mnogih drugih tačaka gledišta.
Ne postavljajući u ovom članku za cilj potanko zaustavljanje na razmatranju sveukupnosti pitanja skopčanih sa julijanskim crkvenim kalendarom, potrudićemo se samo da razjasnimo uzrok širenja zablude u vezi sa julijanskim računanjem vremena.
Svako ko se trudio da objektivno shvati suštinu kalendarske reforme pape Grgura XIII ne može da se načudi postojanosti mita o famoznom naučnom preimućstvu gregorijanskog kalendara. Ovaj mit, koji je postao već neosporivi kliše, počiva, ipak, na vještoj i psevdonaučnoj papskoj propagandi i prilično neznalačkoj predrasudi njenih dobrovoljnih ili nevoljnih adepata.
U svome radu posvećenom pitanju kalendara, već smo primijetili da tek malobrojni jesu svjesni da sa formalno-naučne tačke gledanja gregorijanski kalendar nema nikakvih preimućstava nad julijanskim, budući da su dva kalendara različna po svojim principima.
Poznatoje da se gregorijanski kalendar orijentiše prema veličini tropske ili sunčane godine, dok se julijanski orijentiše prema veličini sideričke ili zvezdane godine. Pritom, tropska godina, kojom su organizatori gregorijanske reforme, mjerili svoju novu godinu, predstavlja veličinu uslovnu, fiktivnu, iako blisku procesima realno doživljavanim na zemlji, tj. ravnodnevnici i solsticiju.
Napomenimo da je, počev od vremena Ptolemaja (2. vijek prije Hrista) sve do poznog srednjovekovlja, u astronomiji kao i u gledanju na svijet gospodario geocentrični sistem, prema kome je nepokretna Zemlja tobože centar oko koga se vrte Sunce i druga nebeska tijela. Pojam tropske godine, koji je u osnovi gregorijanskog kalendara, skopčan je sa dokopernikovskom geocentričnom teorijom. Tropska godina koja ima tako 365 dana, 5 časova 48 minuta i 46 sekundi, jeste vrijeme za koje Sunce završava svoje umišljeno kretanje oko zemlje. Ipak svima je poznato da nije Sunce to koje se okreće oko Zemlje, nego da se, obrnuto, Zemlja okreće oko Sunca. Zato tropska godine ne predstavlja realan vremenski period, već fiktivnu astronomsku veličinu, koja se, uostalom, odnosi na realne procese koji se zbivaju na Zemlji, kao što su smena (klimatskih) godišnjih doba (proljeće, ljeto, jesen i zima) i druge prirodne pojave na našoj planeti.
Što se tiče pojma sideričke godine, ona se zasniva na realnoj veličini, jednakoj punom okretanju Zemlje oko Sunca. Dužinu sideričke godine čine 365 dana 6 časova 9 minuta 9 sekundi. Zasnivajući se na toj veličini, julijanska godina iznosi 365 dana i 6 časova.
Ideju godišnjeg okretanja zemlje oko Sunca, poznatu već astronomima drevnog Egipta, kasnije su naslijedili pitagorejci i ona je među njima bila veoma raširena. Kasnije, u III v. prije Hrista, ova ideja položila je osnove učenja starojelinske matematike i, posebno, astronoma Aristarha sa Samosa, koji se može smatrati prethodnikom Nikole Kopernika.
U vrijeme stvaranja julijanskog kalendara (46.g. pre Hrista) teorija Aristarhova bila je široko poznata među astronomima i učenjacima. Zato nije čudo što su veliki astronomi Sozigen Aleksandrijski i drugi tvorci julijanskog kalendara u osnovu julijanske godine stavili period punog okretanja Zemlje oko Sunca. tj. godinu sideričku. Upravo ta realna astronomska veličina i postala je obrazac julijanskog kalendara. Neophodno je pritom primjetiti da bi tropska (sunčeva) godina orijentisana na ritmove pre svega u vezi za Zemljom, dok je siderička orijentisana na ritmove u vezi sa Kozmosom u cjelini. U tom smislu gregorijanski kalendar je u svojoj osnovi geocvntričan, a julijanski kozmocentričan.
Što se tiče astronomske tačnosti o kojoj tako vole da govore pristalice gregorijanskog kalendara, neophodno je obratiti pažnju na to da će za 25 765 tropskih godina on da se udalji od sideričkog za čitavu godinu. Zato sva astronomska a takođe i istorijska hronološka istraživanja, koja se odnose na velike periode, sprovode po julijanskom a ne po gregorijanskom kalendaru.
Eto zbog čega se mnogi istraživači bave pitanjem zašto je Rimu uopšte bila potrebna reforma kalendara, sa kakvim ciljem je papstvo pošlo u raskid sa vjekovima osveštanom crkvenom tradicijom? Mogu se naći mnoga objašnjenja za ovaj korak pape Grgura XIII. Tu je i želja za vlašću i težnja da se uzdigne nad drugim vjeroispovijedanjima, a takođe i pokušaj da se učvrsti autoritet papstva, poljuljan poslije reformacije i vjerskih ratova (Jbiol., s. 232).
Osim toga nedoumice izaziva i to što su reformatori julijanskog kalendara počeli da svoju novu godinu uodnošavaju sa tropskom godinom. Čime se to može objasniti? „Sve se objašnjava veoma, veoma prozaično“, kaže autor jednog interesantnog članka, posvećenog toj temi, „papa Grgur XIII i njegova okolina angažovana u radu na kalendaru bili su dosledni privrženici Ptolomajevog sistema kozmosa a to znači da je tropska godina za njih bila ne uslovna astronomska veličina, već izvorno, realno vrijeme za koje se Sunce okreće oko nepokretne zemlje (Genadij Mogiljevcev, Gregorijanska reforma kalendara, Otizna, N08 1991, s. 35). Za inicijatore gregorijanske reforme siderička godina naprosto nije postojala! Štaviše, i sama konstatacija te astronomske činjenice i njeno priznanje Rim je proglasio za jeres, koja je povlačila za sobom nimalo teoretske zabrane -dovoljno je sjetiti se tragičnih sudbina Đordana Bruna i Galileo Galileja (Ibid., s. 35).
Pažnju zavređuje i činjenica da su mnogi istaknuti savremenici pape Grgura XIII i među njima takvih znamenitih naučnika kakvi su hronolog J. Skaliger, matematičar Celzije, astronom Josif Vitanije i Mestlin (učitelja velikih učenjaka Keplera i Galileja), negativno odgovorili na projekat reforme kalendara u pripremi. Projekat reforme ocijenili su kao besmislen i mnogi universiteti Evrope, među njima i onaj u Beču, kao i Sorbona.
Sa svoje strane, tvorci gregorijanskog kalendara i među njima moćni jezuita – matematičar Kristifor Klovij – udaljili su od učešća u reformi sve istaknute astronome i hronologe onoga doba, koji su na ovaj ili onaj način izrazili svoju nesaglasnost sa novotarijom koja se pripremala. Takva politika Rima imala je za posledicu to da se oko inicijatora reforme kalendara okupili ljudi sa površnim saznanjima ljubitelja astronomije, počevši od Klavija koji se koristio netačnim astronomskim tablicama (prema kojima se sa nepovjerenjem odnosio Mestlin i drugi istaknuti učenjaci) i završivši sa ljekarem Lilijem, koji je smislio 300 000 – godišnji ciklus. To „otkriće“ izazivalo je veliku bruku, i nikada i nije bilo objavljeno, pokazavši se netačnim.
Malo ko je danas svjestan toga da je tada „gregorijanska reforma nosila provincijalni i žalosni karakter“(Ibid.).
Poznato je da je u svoje vrijeme i veliki Kopernik odbio da učestvuje u pripremi reforme kalendara, započete još 1514. na Lateranskom saboru. A potom, četrdeset godina poslije svoje smrti, koja je uslijedila 1543., Kopernik je postao „bezglasni, ali vrlo opasni protivnik neumjesnog kalendarskog poduhvata iz 1582., podrivajući u korijenu tako široko reklamiranu naučnost gregorijanskog kalendara. Ta, ako se Sunce stvarno ne okreće oko Zemlje, već je stvar obrnuta, tropska godina uopšte nije obavezan obrazac za građansku godinu, što će pod veću sumnju staviti netačnost julijanske godine,
Kopernikovo učenje prijetilo je da razobliči psevdonaučnost (lažnonaučnost) i zato nije slučajno što je 161b.g. papa Pavle V osudio ideje Kopernika kao protivurečne Svetome Pismu. Knjiga Kopernikova „O okretanju nebeskih sfera“ u kojoj je on izložio svoju teoriju, bilaje zabranjena papskim dekretom od 5. marta 1616. „radi izbegnuća upotrebe sličnoga učenja na štetu katoličke istine“.
Sve ove činjenice daju osnovu da se govori o retrogradnosti tvoraca grigorijanske reforme, čijaje jedna posledica bio pokušaj da se „zaustavi, ako ne sasvim spriječi razvitak kopernikanskih ideja u tadašnjoj Evropi (Ibid.).“
Papski emisari, želeći da učvrste autoritet poljuljan u vrijeme reformacije luteranskog rimskog prestola, a takođe i boreći se za sfere uticaja, na sve su načine širili svoj kalendar, izdajući ga za nešto nesumnjivo „naučno“. Treba otvoreno reći da je u to vrijeme umovima ljudskim zavladali racionalizam zajedno sa jezuitskom propagandom učinio svoje: kalendar pape Grgura XIII uprkos svemu stekao je reputaciju progresivnog i dakle neosporivog računanja vremena.
Težnja za vlašću uvijek je poveana sa težnjom za vlašću nad vremenom. Istorija zna za mnoge primjere „osvajanja“ takve vlasti: od bližih nam istorijskih događaja možemo navesti Francusku revoluciju sa njenim termidorom. Jačajući svoj primat i svetski značaj svoj, Rim je pošao „protiv naučne očiglednosti, protiv predanja i kanona Crkve. Naše strasti primoravaju na saginjanje razum, logiku, znanje. To se po svojoj vjerovatnoći, dešava ne samo sa pojedincima nego i sa cijelim društvom, narodom i čak pojedinom pomjesnom Crkvom i kulturom u cjelini.(Arhiep. Vitalii – nine Mitropolit Pervoierarh Russkoi Pravoslavnoi Cerkvi za granicei – i predgovor kanadskom izdanju knjige A.I. Zelinskoga Konstruktivnie principi drevnerusskogo kalendara, Montreal, 1984, c. 6-7).
Organizovana društveno-političa sila papstva uspjela je da nametne svoj kalendar praktično svim zemljama svijeta, ali to još ne govori o njegovoj nepogriješivosti i poželjnosti. „Nije u sili Bog nego u istini“, rekao je blagovjernima knez Aleksndar Nevski.
Problem računanja vremena, izazvan gregorijanskom reformom do ovoga vremena ostaje neriješen. Eto, već više od četiri vijeka ne prestaju razdori i nesuglasice u pogledu poretka liturgijskog života, koji su pojačali otcijepljenost Zapada od Crkve. Prihvatanje u najnovije vrijeme „ispravljenog julijanskog kalendara“ od strane nekih autokefalnih Crkava dovelo je do unutarcrkvenih potresa.
Pravoslavna Pashalija sastavljena je s obzirom na redosled novozavjetnih događaja koji se tiču posljednjih dana zemnog života Gospoda Isusa Hrista i koji su bili skopčani sa lunarnom godinom. U godini Krsne Smrti Hrista Gospoda jevrejska pasha padala je u petak i subotu. U petak 14. nisana (koji, kao i danas, po crkvenom računanju počinje u četvrtak uveče) Spasitelj
je bio razapet. U subotu je bio u grobu a u rano jutro u nedjelju je vaskrsao. Otuda su događaji Stradanja, Smrti i Vaskrsenja Gospodnjeg neraskidivo vezani sa judejskom pashom koja se ravna prema mjesečevim mijenama. I već od V v. Hrišćanstva ušlo je u običaj da se Sv. Pasha poslije pashe judejske. To je bilo ovjekovječeno od strane svih Apostola, koji su počeli da se praznuje hrišćanske pashe nakon judejske.
Izmena redosleda događaja o kojima nam govori Jevanđelje znači – njihovo izvrtanje. Mistički, novozavjetna Pasha (Praznik Vaskrsa) simvolizuje zamjenu starozavjetnog Žrtvoprinošenja jagnjeta iskupljujućom Žrtvom Spasitelja našega Gospoda Isusa Hrista – Jagnjeta, Koje je uzelo na Sebe grijehe svijeta (Jn. 1,29). Ako se iz čisto astronomskih razloga u ranoj Crkvi ponekad dešavalo da se podudare Pasha Crkve Hristove i pasha sinagogalna, potpuno je neprihvatljivo da Sveta Pasha prethodi jevrejskoj. Ipak, samo u periodu od 1851. do 1950. sledbenici gregorijanskog kalendara praznovali su Pashu (Vaskrs) 15 puta prije Jevreja i više puta zajedno sa njima, npr. 1. aprila 1823.G., 17.aprila 1927., 18. aprila 1954., 19. aprila 1981.
Pristalice gregorijanskog kalendara, svetkujući Svetu Pashu prije Jevrejske ili zajedno sa. njima, narušavaju jedan od osnovih kanona Crkve. Oni potpuno prenebregavaju Sedmo apostolsko pravilo, odredbu Nikejskrg Sabora i prvo pravilo Antiohijskog pomjesnog sabora.
318. Svetih Otaca Vaseljenskog Sabora u Nikeji (god. 325.) prihvatilo je odluku o Pashi, koja zabranjuje da se ona praznuje sa Judejima, na što ukazuje i jasno pozivanje 1. pravila Antiohijskog Sabora:
„Svi koji se usuđuju da naruše uredbu svetog i velikog Sabora koji je održan u Nikeji,… u vezi sa svetim praznikom spasonosne Pashe, da budu odlučeni od opštenja (zajednice) i odbačeni od Crkve… Ako se i neko od predstojatelja Crkve, episkopa ili prezviter vli đakon poslije te odluke drzne da razvraćuje ljude i uzmućuje Crkvu te se sa Judejima usudi da slavi Pashu, takvoga Sveti Sabor odsad osuđuje da bude tuđ Crkvi ‘ jer ne samo da je počinio krivicu grijeha za samoga sebe,nego i krivicu rastrojenja i razvraćanja miogih ljudi,Sabor ne samo da takve razriješava od sveštenosluženja nego i sve one koji se usuđuju da budu u zajednici sa njima, do njihovog svrgavanja iz sveštenstva. Svrgnuti, pak, lišavaju se i spoljašnje časti, u kojoj su udjela imali po sv. pravilu i Božijem sveštenstvu“(Dela Vaseljenskih Sabora, ruski prevod, Kazan 1887, t. I s. 76, dok. 16.)
Julijanskog crkvenog kalendara čvrsto se drži Ruska Pravoslavna Crkva (u Rusiji i za granicom), manastiri Svete Gore Atonske, a takođe i Pravoslavna Crkva Jerusalimska, Gruzinska, Srpska i svi revnitelji svetootačkih zavjeta, koji uprkos mnogim pritiscima odbijaju da prihvate novi kalendar.
Poznati ruski naučnik, prof. V.V. Bolotov, čije je saopštenje opredijelio odluku Komisije za pitanje reforme kalendara u Rusiji, koja je preporučila čuvanje julijanskog kalendara, ovako se izjasnio o tome pitanju: „Ja, kao i ranije, ostajem odlučan poštovalac julijanskog kalendara. Njegova izuzetna jednostavnost jeste njegova naučna prednost pred svim „ispravljenim“ kalendarima. Mislim da se kulturna misija Rusije po tom pitanju sastoji u tome da još nekoliko stoljeća održi u životu julijanski kalendar i da time olakša zapadnim narodima povratak sa nikome potrebne gregorijanske reforme na neiskvareni stari kalendar“ (Prof. V.V. Bolotov, Osoboe mnenie člena komisii, Žurnal 8-zasedani Komisii po voprosu o reforme kalendara 21. II 1900, Russkoe astronomičesko obšestvo, s. 34).
Julijanski kalendar, koji ima unutarnju cikličnost, sadržanu u samoj njegovoj prirodi, za razliku od gregorijanskog „večno“ je važeći. Pravoslavna Crkva, čuvajući vjekovima osveštani julijanski kalendar, naložen joj od Svetih Otaca, pokazala se nepodvlastivom za prolaznoe laži psevdonaučnog novotarenja. Nije slučajno što se njeno vrijeme nalazi u harmoniji sa kozmičkim- zakonima prirodnog vremena i biokalendarom.
Vrijednosti julijanskog kalendara sve više privlače pažnju istraživača, koji pretpostavaju da će „hipotetički kalendar budućnosti izgledati kao julijanski kalendar“ (pomenuti rad G. Mogilevceva,str. 36) – zahvaljujući tome što je veoma jasno povezano sa pulsacijom kozmičkih časova, budući da je svojom vremenskom dužinom vrlo blizak (365 dana, 6 časova) dvema za Zemlju osnovnim astronomskim veličinama -godini tropskoj (365 dana 5 časova 48 minuta 46 sekundi) i sideričkoj (365 dana 6 časova 9 minuta 9 sekundi). Ta činjenica utoliko je važnija što se bioritmičke prilike na zemlji opredeljuju upravo ove dvije astronomske godine.
Osim toga julijanski kalendar, koji je više od 1500 godina opredjeljivao ritam života naroda Evrope, djelimično je zabilježen i u genetskim strukturama čovječanstva. Prema mnogobrojnim naučnim eksperimentima posljednjih godina izvršenim nad biološkim objektima različitog nivoa, živa materija i zajedno sa njom čovjek jesu – osjetljivi na najmanja kolebanja geomagnetnog polja, pričemu pokazatelji zemljinog magnetizma imaju vrlo jasnu periodičnost, povezanu sa ravnodnevicom i solsticijem. „Čovjek zajedno sa svim živim vibrira u taktu kolebanja fizičkih polja kozmičke prirode. Te vibracije budući u vezi sa stalnim kolebanjima tačke ravnodnevice, u gregorijanskom kalendaru nemaju pravilnu periodičnost, a sa vibracijama je skopčan neispitani no nesumnjivo postojeći, terapevtski efekat“ (Mogilevcev, s. 436).
Gregorijanski kalendar, prema kome živi savremeno čovječanstvo, nameće nepravilan i akozmički ritam. Zato je sasvim shvativo da ih on, budući da ne odgovara biočasovima i biokalendaru koji se tokom vrlo dugoga vremena izgrađeni kod čovjeka, možda baš remeti.
Zaslužuje pažnju i činjenica da se, prema
mišljenju V.I. Vernadskog, noosfera Zemlje stvarala – i, očito će se i ubuduće stvarati, u ritmu julijanskog kalendara. Zato, je „važno za čovječanstvo da ne poremeti to umnogome unikalno jedinstvo“ (Ibid.)
Rimski tron, istupivši iz Vaseljenske Crkve, udaljio se od vaseljenske istine: papstvo, namećući svoj pogled na svijet, zasnovan na geocentrizmu, nije razumevalo metafizičku stranu toga pitanja. Zemlja, kao mjesto Bogovaploćenja, i u samoj stvari jeste središte kozmosa, ali centar ne astronomski već duhovni.
Vrijeme je takođe tvorevina Božija. Gospod savršava osvećenje tvari koja se pričešćuje Njegovim nebeskim životom. Zato je moguće govoriti o Crkvenom, julijanskom kalendaru kao o ikoni tog osvećenog vremena. Profanizacija tog Crkvenog kalendara predstavlja pokušaj svetogrdnog oskvrnjenja svetinje.
Crkva Hristova sjedinjuje vremeno i vječno. To se, prije svega, ostvaruje u Svetoj Tajni Evharistije. Prebivajući u vremenu Crkva realnim Prisustvom Hristovim preobražava vrijeme, kao što preobražava i svijet. Što se tiče raznoglasja i različitih mnenja povodom julijanskog kalendara, čini nam se da je argument po preimućstvu – silazak blagodatnog ognja na Grob Gospodnji, čudo koje se pred mnogim hiljadama okupljenih poklovika zbiva va Veliku Subotu po julijanskom kalendaru. U tome vidimo mističko osvećenje te 2000-godišnje ikone vremena.
 


 
U zaključku je neophodno primijetiti da je o tome za Crkvu veoma važnom pitanju Pravoslavne Pashalije i julijanskog kalendara posvećen veliki broj radova. Ograničićemo se na nabrajanje samo nekih od njih:

  • Ieromonah Matea Vlastarić „Alfavitnal Sintafma“ (Kanonitčeski sbornik XIV v.) izd. Tavrileskali Gubernskaj Tipografil, Simferopol 1892-g. (prevod sa grčkog)
  • D.F. Golubnnsknй „O Pashe i Юlianskom kalendare“, Bogoslovsknй Vestnnk, No4,1892, s. 73-88.
  • D.F. Golubnnskiй „Vopros ob uravnenii graždenskogo goda s astronomnčeskim“ M. 1899.
  • E.A. Predtečensknй „Cerkovno vremяčnslenne n krntmčesknй obzor suvdestvuюših pravil opredeleniя Pashi“, Sant Peter. 1900,1892.
  • M.M. Sokolov, „O soedinenii vostočnoй й Zapadnoй Cerkvn, Sankt Peter. 1911.
  • D.A. Lebedev, „Kalendar й Pashalna“, Moskva 1924.
  • N.N. Glubokovskiй 0 reforme kalendarя „Pravoslavni Missionar“, N0 5-6, Plovdiv 1943 (na bugarskom)
  • A.M. Georgnevskiй, „O cerkovnom kalendare“ nzd. Moskovnoi Patrnarhii, Moskva 1948.
  • Andrei Nikolaevič Zelnnskiй „Konstruktnvnыe principы drevnerusskogo kalendarя u k. Kontekstь, Akademii nauk SSSR, Moskva, 1978. V. takođe rad istog autora „Osvяšennoe vremя“ Vestnnk Russkogo Zapadno-Evropiskogo Эkzarnata, N0 113, Parnž, 1983, s. 209-205.
  • L. Perepelkina „Юliяnsknй kalendarь – 1000-let-naя ikona vremenii na rusn“, Pravoslavnы put za 1998, Tipogr. prem Mova Počaevskogo, Sv. Troickiй Manastыrь, džordanvillь N. Ю. 1989, s. 113-144.
  • Gennadiй Mogilevcev „Grigoriiska reforna kalendarя“ Otčizna, N0 8, Moskva, 1991, s. 33-36 (baca novo svetlo na pitanje kalendara)

 

preuzeto iz magazina mitropolije Crnogorsko-primorske „SVETIGORA“

   

Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *