NASLOVNA » BIBLIOTEKA, Veliki post » DANI BOGOSLUŽENJA – (KNJIGA O POSTU) PRAVOSLAVNE SABORNE ISTOČNE CRKVE

DANI BOGOSLUŽENJA – (KNJIGA O POSTU) PRAVOSLAVNE SABORNE ISTOČNE CRKVE

 

DANI BOGOSLUŽENJA (KNJIGA O POSTU)
PRAVOSLAVNE SABORNE ISTOČNE CRKVE

 

 
Trapave sedmice
 
Sveštene zapovesti o postu sredom i petkom Crkva ne primenjuje baš svake srede i svakog petka tokom godine. Čuvajući pravoslavne hrišćane od učešća u zabludama nekih drevnih lažnih učitelja, ili usled poštovanja velikih praznika, Crkva po nekada razrešava post sredom i petkom, a sedmice u kojima mrsimo u svim njezinim danima obično nazivamo trapavim.[1] Takvih sedmica je šest u godini.
Kao prvo, post srede i petka razrešava se u prvoj pripremnoj sedmici pred sv. Četrdesetnicom koja počinje nedeljom Mitara i Fariseja. Razrešenje posta u ovoj sedmici verovatno proizilazi od postepenog uvođenja uzdržavanja svojim vernicima, koje se, posle ove trapave sedmice kojom inače i odpočinje Triod i sama priprema za Veliki post, od sledeće nedelje zvane Bludnog sina, provodi sa dvama danima posta, dok se u treću – Mesopusnu, i najzad, Siropusnu – uzdržavanje još više pojačava. Razrešujući nas posta u početku pripreme, Crkva izobličava gordeljivog fariseja koji se uprazno hvalio dvokratnim svojim postom tokom sedmice, te samim tim i postupa drugačije od njegovog licemernog i hvalisavog posta. Smireni mitar, samo jednim svojim pokajanjem zbog greha, opravdao se pred Bogom više nego farisej.
Crkva nas, zatim, razrešava posta i sirne ili kako narod kaže bele sedmice, postepeno nas privodeći postu, a istovremeno izobličavajući lažno shvatanje i učenje jakovita i tetradita. Jakoviti, koji iznikoše u VI veku i rasejaše se po Siriji, zastupaše Evtihijevu jeres i protivno pravilu cele Vaseljenske Crkve, postili su samo tri dana u sirnoj sedmici: utorkom, sredom i četvrtkom, po ugledu na post i pokajanje Ninevljana. Tetraditi, pak, ili kako ih Drugi Vaselenski Sabor naziva srednici – sredom su jeli meso, a postili su celu sirnu sedmicu.
Primedba: Tetrada, grčka reč znači četvrti. Tetraditima sv nazivaju zato, što u četvrti sedmični dan, tj. posle srede, nisu postili, nego su post držali sirne sedmice; Pashu su praznovali 14. dana marta meseca .[2] Neki od njih čak ni na Pashu nisu razrešavali post ,[3] Tetraditi[4] se još nazivaju subotnicima, manihejcima, i četrdesetodnevnicima.[5]
Dalje, Crkva nas razrešava posta sredom i petkom tokom svetle sedmice radi najsvetlijeg praznovanja Pashe, smatrajući celu tu sedmicu kao jedan dan.[6]
Posle Pashe, Crkva razrešava post u sedmici Pedesetnice a sve u čast dva uzvišena hrišćanska praznika – Svete Trojice i Silaska Svetoga Duha, i otuda smatra celu sedmicu kao jedan dan, baš kao i svetlu. Na trapavu sedmicu posle Pedesetnice ukazuju i drevni pisani spomenici hrišćanstva; u Apostolskim ustanovama se kaže: „posle Pedesetnice praznujte jednu sedmicu“.[7] I najzad, post srede i petka razrešava se u dvama sedmicama poklada – od prvog dana Roždestva Hristovog do navečerija Bogojavljenja Gospodnjeg. Ovo razrešenje ustanovljeno je u čast velikih praznika Roždestva Hristovog i Bogojavljenija Gospodnjeg. U crkvenom ustavu o pokladama se kaže, „da od Roždestva Hristovog do svetog Bogojavljenija, post i klečanje nikako da se vrše, ni u hramu, niti u kelijama“.[8]
Primedba: Po drevnim pravilima Crkve, post srede i petka, u nekim mestima, razrešavao se takođe tokom sedam sedmica Pedesetnice, tj. od Pashe pa do dana Silaska Svetoga Duha. Potonji manastirski Ustavi sv. Savve, Evtimija Velikog, Teodora Studita, Atanasija Atonskog razrešavali su post srede i petka ne samo radi Roždestva Hristovog, već i radi drugih velikih praznika Gospodnjih, Bogorodičnih i nekih svetiteljskih. Da bi se ovo raznoglasije kasnijih ustava izmirilo sa drevnim pravilima, konstantinopoljski patrijarsi-Nikolaj Gramatik u 11. veku, i Luka Hrisoverg u 12. veku, kao i drugi svetitelji, pisali su svoje poslanice i odlučili da post srede i petka treba prekratiti jedino radi dvaju velikih praznika Roždestva Hristovog i Bogojavljenija. Međutim, i posle ovakve odluke velikih patrijaraha spor o razrešenju posta u sredu i petak iznikao je u našoj otadžbini[9] .
U 1175. g. Rostovljani su izagnali iz svoje sredine svoga episkopa Nestora zbog toga što im on nije dozvoljavao da razreše post srede i petka radi Gospodnjih praznika, osim za Roždestvo Hristovo i Bogojavljenije. Međutim, sinovac smolenskog episkopa Manuila, koji se zvao Teodor, iskoristivši ličnu naklonost rostovskog i vladimirskog kneza – Andreja Bogoljubskog, učio je da post srede i petka ne treba razrešavati samo pred Gospodnjim praznicima, nego i pred naročitim svetiteljskim, pa i tokom cele Pedesetnice. Luka Hrisoverg, patr. konstantinopoljski, pisao je Andreju Bogoljubskom i izneo učenje da post srede i petka treba potpuno razrešiti samo za velike praznike: Roždestva Hristovog i Bogojavljenije, a za ostale Gospodnje, Bogorodične i naročite svetiteljske praznike može se dozvoliti samo veće ili manje slabljenje posta. Episkop rostovski Leon, Nestorov predhodnik, još od 1158. G. nije hteo da se saglasi sa patrijarhom i počeo je propovedati novo učenje po kome post srede i petka ne treba razrešavati ni pred kojim Gospodnjim praznikom, sem Roždestva Hristovog – učenje to u letopisima je nazvano Jeretičkim .[10]
U 1168. g. Kijevo-Pečerski arhimandrit Polikarp, shodno Teodorovom stavu; razrešio je u svojoj manastirskoj obitelji post srede i petka za sve Gospodnje praznike i tokom cele Pedesetnice, pozivajući se na Studijski ustav koji je u praksu obitelji uveden još za vreme prep. Teodosija. Ipak, mišljenje da post srede i petka treba razrešavati samo pred praznicima – Roždvstva Hristovog i Bogojavljenja, kako je utvrdio patr.
Luka Hrisoverg, a Crkva Grčka prihvašila kao svoje, malo po malo, ovladalo je i u Ruskoj crkvi i sačuvano je do danas.[11]
KRAJ
 


 
NAPOMENA:

  1. Ranije su se one nazivale svaša jeduće, vidi u Dopuni istorijskim aktima, tom V, broj 26.
  2. Sedmo pravilo drugog Vaseljenskog Sabora, po slovenskom prevodu Novaje Skrižalji o sv. Četrdesetnici,par. 14.
  3. Sokrat. V, 21.
  4. Lexicon Sviceri sub voce: Tetrabioi.
  5. Sedmo pravilo drugog Vaseljenskog Sabora.
  6. Gangrskog Sabora pravilo 18ŠestogVaseljenskog Sabora pravilo 35.
  7. Lib. V, sar. 19.
  8. Lib. V, sar. 19.
  9. Hrišćansko Čitanje 1856. g. str. 190 i dalje.
  10. Puno Sabranje Ruskog letopisa, 1. str. 150, 2. str. 91.
  11. Tamo, 1. str. 151, 11, 98. Nik. let. 11, 201
Ključne reči:

Ovde napišite komentar ukoliko želite

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *